"ธีระชัย" อดีตเลขาก.ล.ต. ชี้ มาตรการกำกับดูแลคริปโทหย่อนตรงไหน?

นายธีระชัย ภูวนาถนรานุบาล อดีตเลขาสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ โพสต์ผ่านเฟซบุ๊ก  Thirachai Phuvanatnaranubala วันที่ 21 กรกฎาคม 2565 เรื่อง "มาตรการกำกับดูแลคริปโทหย่อนตรงไหน?"

เมื่อวันที่ 20 ก.ค. Zipmex ประกาศระงับการถอนเงินบาทและคริปโทชั่วคราว รูป 1
รูป 2 ข่าวระบุคำชี้แจงว่า สาเหตุเกิดจากคู่ค้าล้มละลาย ทำให้เงินหาย ผู้จัดการมูลนิธิเพื่อผู้บริโภคเผยแพร่คำวิจารณ์ว่า การระงับชั่วคราวดังกล่าวไม่เป็นธรรม เพราะถ้าหากคริปโทราคาลดลง โดยลูกค้าไม่สามารถสั่งขายได้ ลูกค้าจะเสียโอกาส จะเสียหาย

แต่เมื่อปะติดปะต่อข่าวต่างๆ แล้ว ผมคิดว่าลูกค้ากำลังเผชิญปัญหาใหญ่โตมากกว่านั้นอย่างมาก ลักษณะการทำธุรกิจของ Zipmex นั้น มี 2 ส่วน หนึ่ง เป็นตลาดให้ลูกค้าซื้อขายแลกเปลี่ยนเงินคริปโท และ สอง เลียนแบบเป็นธนาคาร

 ข้อมูลที่ผมได้รับ ธุรกิจส่วนที่สองนี้ ก่อปัญหาให้แก่ลูกค้า เพราะ Zipmex รับฝากคอยน์จากลูกค้า โดยจ่ายดอกเบี้ยไม่ใช่เป็นการที่ลูกค้า เอาคอยน์ไปใส่บัญชี เพื่อเตรียมจะขาย แต่ Zipmex น่าจะได้กำหนดให้ลูกค้าโอนสิทธิในการเคลื่อนย้ายคอยน์ไปให้แก่ Zipmex
แล้ว Zipmex ก็เอาคอยน์เหล่านั้นไปให้กู้อีกต่อหนึ่ง เข้าใจว่าเอาไปให้กู้แก่บริษัทแม่ ซึ่งต่อมาประสบปัญหาการเงิน
     รูป 3 บลูมเบิร์กระบุว่า Zipmex ให้ลูกค้าที่ฝากคอยน์ เลียนแบบธนาคาร เอาคอยน์ไปใส่ไว้ในบัญชี ZipUp+ โดยรับฝากหลายคอยน์ เช่น Bitcoin Ether และ Litecoin
บางครั้งล่อใจลูกค้า ด้วยอัตราดอกเบี้ยสูงถึง 10% ต่อปี!

     ถ้าผมเข้าใจถูกต้อง ลูกค้าที่ฝาก ได้ตกเป็นเจ้าหนี้ของ Zipmex โดยอาจจะไม่รู้ตัว
และถึงแม้ระบุว่า เว็บไซต์มีคำเตือนลูกค้าเกี่ยวกับความเสี่ยง แต่ไม่แน่ว่า Zipmex ได้มีการอธิบายลูกค้าชัดเจนหรือไม่ และลูกค้าย่อมจะเข้าใจผิดว่า ก.ล.ต. ดูแลใกล้ชิด
      แต่มาบัดนี้ ลูกค้ากังวลว่าอาจจะไม่ได้เงินคืน หรืออาจจะได้คืนไม่ครบ ผมเองชื่นชม ก.ล.ต. และ ธปท.ที่เปิดโอกาสให้คนไทยสัมผัสคริปโท ซึ่งจะเป็นทิศทางของอนาคต แต่มาถึงวันนี้ เห็นว่าการกำกับดูแลอาจจะหย่อนเกินไป

      รูป 4 เป็นรายชื่อแพลตฟอร์มซื้อขายคริปโทที่สะดุด โดย 3 รายแรก เข้าสู่กระบวนการล้มละลาย จะเจรจาขอ haircut ลูกค้าที่เป็นเจ้าหนี้

      รูป 5 เป็น 3 รายล่าสุด ที่ประสบปัญหา

จะเห็นได้ว่า ทุกกรณี เกิดจากกิจกรรมส่วนที่เลียนแบบธนาคาร ผมจึงตั้งข้อสังเกตดังนี้

    1. การที่แพลตฟอร์มทำธุรกิจเลียนแบบธนาคารไปด้วยนั้น เป็นสิ่งที่ ก.ล.ต. อนุญาต หรือไม่?
       กรณีตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ก.ล.ต. ไม่ได้อนุญาตให้รับฝากเงิน หรือรับฝากหลักทรัพย์ เพื่อจะเอาไปให้กู้แก่บุคคลที่สาม อันเป็นการเลียนแบบธนาคาร ดังนั้น ผมจึงไม่เห็นเหตุผลที่ ก.ล.ต. จะอนุญาตให้แพลตฟอร์มคริปโทกระทำเช่นนี้ โดยถ้าจะทำ ก็ควรบังคับให้จัดตั้งบริษัทแยกต่างหาก ใช้ชื่อต่างกันระดับหนึ่ง เพื่อให้ลูกค้าตระหนักว่า กำลังเดินออกจากตลาด เข้าไปสู่ธนาคาร คนละอาชีพกัน

       2. การที่แพลตฟอร์มทำธุรกิจเลียนแบบธนาคารไปด้วยนั้น เป็นการทำธุรกิจสถาบันการเงินโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือไม่?
       ในส่วนนี้ ผมเห็นว่าเป็นหน้าที่ ธปท.ที่จะต้องสอดส่องดูแล เพราะกิจกรรมนี้มีสภาพเป็นตัวกลางเงินออมในระบบธนาคารอย่างหนึ่ง กรณีนี้ ธปท.จึงควรจะประสานกับ ก.ล.ต. เพื่อกำหนดกติกาที่คุ้มครองลูกค้า ไม่ต่างจากการกำกับธนาคาร …ไม่ว่าทุนขั้นต่ำเหมือน BIS ratio/ อัตราสภาพคล่องขั้นต่ำ/ เพดานที่จะให้กู้แก่ลูกหนี้รายหนึ่ง/ หลักประกันที่จะต้องเรียกจากลูกหนี้/ ตลอดจนการเปิดเผยข้อมูลเยี่ยงธนาคาร เป็นต้น และกติกาจะต้องครอบคลุมไปถึง การให้กู้ หรือให้เครดิต แก่บริษัทแม่ด้วย

       3.มีขบวนการบริหารแพลตฟอร์มที่ประสบปัญหาทางการเงิน หรือไม่?
         ทั้ง ก.ล.ต. และ ธปท.ควรจัดให้มีกฎที่จะบังคับการ wind down ธุรกิจ การติดตามการแก้ปัญหาให้ใกล้ชิด และให้ทางการสามารถแต่งตั้งคณะกรรมการเข้าไปควบคุมได้เช่นเดียวกับธนาคาร

ในห้วงเวลาตลาดคริปโทขาลง ปัญหาจะปรากฏขึ้นในเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างรวดเร็ว เพราะธุรกิจนี้มีการกู้ยืมเพื่อเอาไปเล่นตลาดแบบเกินตัว มากกว่าตลาดทุนปกติอย่างเทียบกันไม่ได้
ดังนั้น ทางการจึงจำเป็นจะต้องทำให้ระบบการทำงาน เอื้ออำนวยให้ลูกค้า สามารถจะแยกแยะความเสี่ยงใด้เองอย่างสะดวก มิใช่ปล่อยให้ประชาชนเดินเข้าสู่กิจกรรมเสี่ยงโดยไม่ตระหนักเต็มที่


หมายเหตุ: การกล่าวถึงชื่อบุคคลใดมิใช่เป็นการกล่าวหากระทำความผิด แต่เป็นเพื่อประกอบการบรรยายทางวิชาการเพื่อประโยชน์แก่ทางราชการในการรักษาประโยชน์ของประเทศชาติเป็นสำคัญ