‘ชุมชน’ เท่าทันเทรนด์ ลดวิกฤตด้านท่องเที่ยว

นอกจากทรัพยากรธรรมชาติที่งดงามถือเป็นต้นทุนของอำเภอนบพิตำ ซึ่งมีมูลค่าสูงในการสร้างงานสร้างอาชีพแล้ว นบพิตำยังเป็นอำเภอที่มีความโดดเด่นด้านศิลปวัฒนธรรมตลอดจนประวัติศาสตร์แห่งการต่อสู้ด้านการปกครองในอดีตโดยพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย ปัจจุบันยังมีร่อยรอยแห่งประวัติศาสตร์อยู่เป็นจำนวนมาก จากต้นทุนดังกล่าวทำให้เป็นที่สนใจของกลุ่มนักท่องเที่ยวหลายกลุ่ม อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมาอำเภอนบพิตำ ยังขาดศักยภาพการจัดการในเรื่องท่องเที่ยวและบริการอย่างจริงจัง รวมทั้งขาดการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน

ผศ.ดร.ปรีดา นัคเร หัวหน้าโครงการวิจัยประเมินศักยภาพการท่องเที่ยวอำเภอนบพิตำสู่มาตรฐานการท่องเที่ยวโดยชุมชน กล่าวว่า จากการลงพื้นที่สำรวจข้อมูล 4 ตำบล ในอำเภอนบพิตำ คือ ตำบลนบพิตำ ตำบลกรุงชิง ตำบลนาเหรง และตำบลกะหรอ พบว่า แม้ประชากรในพื้นที่จะมีความยากจนสูง แต่พื้นที่ดังกล่าว มีต้นทุนด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ยังอุดมสมบูรณ์ และชุมชนเองมีความพยายามในการจัดการการท่องเที่ยวของตนเองอยู่ แต่ต้องได้รับการยกระดับเพื่อให้เกิดศักยภาพในการดึงดูดนักท่องเที่ยวเข้ามาในพื้นที่ให้มากขึ้น

“การจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนต่างๆ ในอำเภอนบพิตำ ยังมีลักษณะการจัดการการท่องเที่ยวแบบต่างคนต่างทำ ประกอบกับความไม่พร้อม ทางด้านสาธารณูปโภค เช่น ความสะดวกสบายด้านการคมนาคม ความสะอาดและความเพียงพอของห้องน้ำ ความปลอดภัย การต้อนรับที่ดีของเจ้าบ้าน ฯลฯ ซึ่งล้วนเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างความประทับใจ และกลับมาเที่ยวซ้ำ ซึ่งจะมีผลต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน”

ถ้ำเขานายปาน

ผศ.ดร.ปรีดา กล่าวอีกว่า ขั้นตอนการทำงานวิจัยฯ เป็นการทำงานร่วมกับชาวบ้านในพื้นที่ ทั้งการรับฟังปัญหาของชุมชน ซึ่งมีตัวแทนจากหลายฝ่ายทั้ง นายอำเภอ นายกองค์การบริหารส่วนตำบล อุทยานป่าไม้ การส่งเสริมการท่องเที่ยว และวัฒนธรรมในพื้นที่ เข้ามาร่วมประเมินศักยภาพด้านการท่องเที่ยวของชุมชนร่วมกัน ซึ่งทางฝ่ายชุมชนมองว่าด้วยศักยภาพของชุมชนมีความงดงามตามธรรมชาติ มีประเพณีท้องถิ่นที่น่าสนใจ ต้องการสร้างจุดขายเพื่อกระตุ้นทางการท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้น

ขณะเดียวกัน ปัจจัยเสริมที่สำคัญของการจัดการด้านการท่องเที่ยวชุมชนต้องรู้เท่าทันเทคโนโลยีและเทรนด์การท่องเที่ยวที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา รวมทั้งมีการจัดการด้านการท่องเที่ยว รูปแบบการท่องเที่ยว ที่มีความเหมาะสมกับกลุ่มนักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างประเทศ

“จากการทำงานร่วมกันของนักวิจัยและชาวบ้านในการร่วมคิดร่วมทำ โดยนักวิจัยทำหน้าที่ในการเสริมชุดความรู้ต่างๆ ที่เป็นมาตรฐาน ปัจจุบันชุมชนเริ่มตระหนักถึงการทำงานแบบมีเครือข่ายรวมกลุ่มเพื่อพัฒนา สถานที่ท่องเที่ยวให้มีมาตรฐาน แต่ยังคงอัตลักษณ์พื้นถิ่น โดยชุมชนต้องการจะยกระดับศักยภาพด้านการท่องเที่ยวอยู่เป็นทุนเดิม และพร้อมทำงานร่วมกับทุกฝ่าย เพื่อยกระดับการท่องเที่ยวสู่ความเป็นมาตรฐานและเกิดความยั่งยืนให้ได้มากที่สุด” ผศ.ดร.ปรีดา กล่าว

 

ผ้ามัดย้อม

ด้าน อาจารย์ตรีฤกษ์ เพชรมนต์ หัวหน้าโครงการพัฒนาแนวทางการบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผจญภัยโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน เปิดเผยว่า ความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติในอำเภอนบพิตำ ส่งผลให้พื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่ที่มีลักษณะเด่นเฉพาะตัว ทำให้กิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและการผจญภัยของที่นี่ได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวเป็นจำนวนมาก แต่ขณะเดียวกันชุมชนยังขาดการจัดการต่างๆ เช่น การจัดการการใช้ประโยชน์ของพื้นที่เพื่อให้เกิดความยั่งยืน การสร้างจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อมและวิถีชุมชน รวมไปถึงการจัดการด้านความปลอดภัย ซึ่งในระยะยาว หากชุมชนไม่มีการบริหารจัดการที่ดี อาจจะทำให้เกิดผลกระทบที่ทำให้การท่องเที่ยวของที่นี่ ‘วิกฤต’ ตามมา

“ตอนนี้ชุมชนเริ่มเข้าใจแนวทางการบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผจญภัยมากขึ้น โดยร่วมกันออกแบบการท่องเที่ยวที่สอดคล้องกับความต้องการของผู้ให้บริการ นักท่องเที่ยว และการปฏิบัติตามกติกาชุมชน เริ่มมีการเชื่อมโยงเรื่องรายได้ชุมชนและเส้นทางท่องเที่ยวที่ชัดเจน เช่น โฮมสเตย์ การเดินทาง อาหาร เป็นต้น

 

อาจารย์ตรีฤกษ์ เพชรมนต์ 

ทั้งนี้ คณะผู้วิจัยได้ลงพื้นที่รวบรวมข้อมูลเบื้องต้นพบว่า แหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผจญภัยในพื้นที่นบพิตำที่สำคัญในเขตอุทยานแห่งชาติเขาหลวง ได้แก่ น้ำตกกรุงชิง ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 3 ตำบลกรุงชิง, น้ำตกยอดเหลือง ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 9 ตำบลนาเหรง สถานที่ท่องเที่ยวในเขตอุทยานแห่งชาติเขานัน ได้แก่ น้ำตกคลองปาว ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 6 ตำบลกรุงชิง, น้ำตกคลองเปียน ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 6 ตำบลกรุงชิง,น้ำตกคลองผด ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 6 ตำบลกรุงชิง และน้ำตกกรุงนาง ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 6 ตำบลกรุงชิง นอกจากนี้ ยังมีสถานที่ท่องเที่ยวอีกหลายแห่ง ในตำบลกรุงชิง ได้แก่ จุดชมวิวทะเลหมอกเขาเหล็ก (หมู่ที่ 1) จุดชมวิวทะเลหมอกเขาเหลี้ยม (หมู่ที่ 2)ถ้ำหงส์ บ่อน้ำร้อน ล่องแก่งคลองกลาย(หมู่ที่ 3) ถ้ำหลวง (หมู่ที่ 5) ถ้ำญวนค้างคาว (หมู่ที่ 6) ซึ่งแหล่งท่องเที่ยวดังกล่าวได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย

ขณะที่อุทยานแห่งชาติเขานันใช้มาตรการให้นักท่องเที่ยวเข้ามาในระบบมากขึ้น ทำให้เจ้าหน้าที่อุทยานสามารถดูแลเรื่องความปลอดภัยได้ทั่วถึง เนื่องจากในอดีตมีไกด์เถื่อนพานักท่องเที่ยวเข้ามาในเขตอุทยานโดยไม่ได้อยู่ในความดูแลของเจ้าหน้าที่อุทยานถือว่ามีความเสี่ยงต่อความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว การจัดระบบต่างๆ เหล่านี้จะเป็นเครื่องมือที่ทำให้เกิดการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน นำไปสู่การยกระดับคุณภาพของแหล่งท่องเที่ยวได้อย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น”

นอกจากนี้คณะนักวิจัยเชื่อว่า หากชุมชนซึ่งเป็นเจ้าของพื้นที่ร่วมมือกันพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว ภายใต้ความสมดุลระหว่างบริบทชุมชน เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ จะนำไปสู่การจัดการท่องเที่ยวที่มีมาตรฐานและเป็นระบบมากขึ้น ซึ่งปัจจัยสำคัญนอกเหนือจากความร่วมมือของคนในพื้นที่แล้ว

‘ความยั่งยืนของการท่องเที่ยว’ ยังต้องอาศัย ‘จิตสำนึก’ ของนักท่องเที่ยวด้วยเช่นกัน