Sandbox สร้างงานผู้สูงอายุ ดึงพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจ

การนิยามผู้สูงวัยในยุคปัจจุบันต้องวัดกันที่ ‘เป้าหมายชีวิต’ ไม่ใช่เพียง ‘ตัวเลขของอายุ’ การเปลี่ยนผ่านเข้าสู่สังคมสูงวัยของไทยคือโอกาส โดยเฉพาะกลุ่ม ‘Missing Middle’ ที่ยังมีพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจได้ เพราะการเกษียณไม่ใช่จุดสิ้นสุดของการทำงานหรือการใช้ชีวิต การส่งเสริมและสร้างโอกาสการจ้างงานผู้สูงอายุ จึงเป็นเรื่องสำคัญเพื่อเปลี่ยนวัยเก๋าให้เป็นพลังขับเคลื่อน ทั้งในมิติเศรษฐกิจและการพัฒนาสังคม 

เพราะคนวัย 50+ ไม่ได้เป็นเพียงประชากรกลุ่มใหญ่ แต่เป็นกำลังสำคัญที่มีศักยภาพ ประสบการณ์ และภูมิปัญญา ที่สามารถสร้างคุณค่าและรายได้ให้กับตนเอง เป็นพลังอันมหาศาลกลับมาขับเคลื่อนเศรษฐกิจ การสร้างพื้นที่สำหรับสังคมสูงวัย เปิดพื้นที่และโอกาส (Sandbox)ให้ผู้สูงอายุได้ลองทำสิ่งใหม่ๆ เพื่อดึงศักยภาพผู้สูงวัยมีจำนวนกว่า 14 ล้านคน ซึ่งมีการคาดการณ์ว่าจะมีมูลค่าการใช้จ่าย “Silver Economy” เติบโตถึง 3.5 ล้านล้านบาท ภายในปี 2576 จึงเป็นเรื่องที่จำเป็น

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

อยู่อย่างไร? ให้อายุยืนมีคุณภาพดี แบบไม่เป็นภาระของใคร

เคล็ดลับอายุยืน เริ่มได้จากการออกกำลังกายเพิ่มแค่วันละ 5 นาที

"ผู้สูงอายุ" ไม่ใช่ภาระ เป็นกำลังขับเคลื่อนประเทศ

“ชาคิต พรหมยศ” ประธานกรรมการบริหาร ยังแฮปปี้ กล่าวในงาน “Eldergy Festival: LIFE FOR LONGEVITY อยู่ให้ดี อยู่ให้ยาว” โดยมี สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และ กรุงเทพมหานคร (กทม.) และพันธมิตรร่วมจัดขึ้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค.2569 ว่า ผู้สูงวัยกลุ่ม Active Silver Generation เป็นกลุ่มที่มีทั้งประสบการณ์ เวลา ความรู้ กำลังซื้อ และ ‘ยังแฮปปี้กับการใช้ชีวิต’ มีคุณค่า และพึ่งพาตัวเองได้ การเปิดพื้นที่และสร้างระบบนิเวศที่ตอบโจทย์คนกลุ่มนี้ ต้องอาศัยความร่วมมือจากภาคธุรกิจ ผู้กำหนดนโยบาย ชุมชน และครอบครัว เปิดประตูสู่ Healthy Longevity Economy หรือเศรษฐกิจที่เติบโตควบคู่กับการมีชีวิตที่ยืนยาวอย่างมีคุณภาพ

“อายุเป็นเพียงแค่ตัวเลข และผู้สูงอายุในยุคปัจจุบันไม่ใช่ภาระของสังคม แต่เป็นกำลังขับเคลื่อนสำคัญทั้งในมิติเศรษฐกิจและสังคม ปัจจุบันประชากรที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป คิดเป็นสัดส่วนราว 15% ของประชากรโลก แต่กลับมีกำลังในการใช้จ่ายและการบริโภคสูงถึง 27% ของโลก สำหรับประเทศไทย มูลค่าเศรษฐกิจกลุ่มสูงวัย (Silver Economy) จากเดิมราว 2.18 ล้านล้านบาท กำลังมีแนวโน้มเติบโตแตะ 3.5 ล้านล้านบาทในอีกไม่เกิน 5 ปีข้างหน้า สะท้อนให้เห็นว่าผู้สูงวัยคือหนึ่งในผู้ขับเคลื่อนเศรษฐกิจแห่งอนาคต”

คนวัยก่อนเกษียณ ค้นหาเส้นทางชีวิตหลังเกษียณเร็วขึ้น

จากสถิติของ ยังแฮปปี้ ตลอดระยะเวลา 9 ปีที่ผ่านมา พบการเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจของอายุเฉลี่ยผู้เข้าร่วมคอมมูนิตี้ ซึ่งลดลงอย่างต่อเนื่องจาก 67 ปี ลงมาสู่ 64, 62 และล่าสุดอยู่ที่เฉลี่ย 59 ปี แสดงให้เห็นว่าคนวัยก่อนเกษียณ (Pre-aging) ให้ความสนใจเข้ามาเตรียมความพร้อมและค้นหาเส้นทางชีวิตหลังเกษียณเร็วขึ้น และยังมีกลุ่มที่เรียกว่า “Missing Middle” หรือกลุ่มผู้สูงวัยช่วงอายุ 55-70 ปี ซึ่งเป็นกลุ่มตรงกลางที่มักถูกมองข้าม คนกลุ่มนี้ยังมีสุขภาพแข็งแรง ไม่ได้ล้มป่วย มีศักยภาพ มีสมาร์ตโฟน และมีการศึกษาที่ดีีอีกด้วย

“กลุ่ม “Missing Middle” อายุ 55-70 ปี มีสุขภาพแข็งแรง ไม่ได้ล้มป่วย มีศักยภาพ มีสมาร์ตโฟน และมีการศึกษาที่ดีต้องการสร้างคุณค่า มีการเรียนรู้ มีสังคม และมีส่วนร่วมขับเคลื่อนชุมชน หากมีระบบที่รองรับคนกลุ่มนี้ได้ จะทำให้เกิดการสร้างงาน เป็นพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจได้”

“ยังแฮปปี้”สูงวัยที่ ‘ยัง...’ทำได้ทุกสิ่ง

ชาคิต ให้มุมมองแนวคิดการใช้ชีวิตหลังเกษียณว่า ผู้สูงอายุยุคใหม่สามารถกำหนดนิยามชีวิตตนเองได้คำว่า “ยัง” ยังเรียนรู้ได้ ยังทำประโยชน์ให้ผู้อื่นได้ ยังออกไปกิน ช้อป เที่ยว ขยับกาย และใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข ทั้งนี้ การออกแบบชีวิตและระบบนิเวศทางสังคมให้ผู้สูงอายุรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสังคม จะเป็นพลังขับเคลื่อนสำคัญที่ไม่เพียงส่งผลดีต่อตัวผู้สูงอายุเอง แต่ยังรวมถึงครอบครัวและสังคมในภาพรวมอย่างยั่งยืน

เขา เสนอสร้างพื้นที่สำหรับสังคมสูงวัย ปลดล็อกกรอบความคิด (Mindset) ปรับมุมมองที่ว่า “อายุเยอะแล้วทำไม่ได้” หรือ “ปรับตัวไม่ได้” เพราะผู้สูงอายุยังสามารถเรียนรู้และปรับเปลี่ยนตัวเองได้เสมอ การเปิดพื้นที่และโอกาส (Sandbox) เช่นเดียวกับที่วัยรุ่นมีพื้นที่ทดลอง ผู้สูงอายุก็ต้องการพื้นที่และโอกาสในการได้ลองทำสิ่งใหม่ๆ เพื่อดึงศักยภาพที่มีอยู่ออกมาใช้ การผสานพลังรัฐและเอกชน สังคมสูงวัยมีจำนวนกว่า 14 ล้านคน ซึ่งยังเป็นกลุ่มที่แข็งแรงและมีศักยภาพ การร่วมมือกันระหว่างภาครัฐและเอกชนจะช่วยอุดช่องว่างและแก้ไขปัญหาสังคมที่ซับซ้อนได้อย่างตรงจุด

กทม.ผุด“เกษียณมาร์เก็ตเพลส”

“ศานนท์ หวังสร้างบุญ” รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวถึงแนวทางการรับมือสังคมสูงวัย โดยระบุว่า ปัจจุบันกรุงเทพฯ มีสัดส่วนประชากรผู้สูงอายุอยู่ที่ประมาณ 24-25% “สังคมสูงวัยเป็นเรื่องของทุกคน” เนื่องจากเมืองประกอบด้วยผู้คนหลากหลายวัย ทั้งเด็ก วัยรุ่น และคนทำงาน ที่ต้องอาศัยอยู่ร่วมกัน จึงจำเป็นต้องสร้างความเข้าใจร่วมกันว่าเมื่อเมืองเปลี่ยนผ่านสู่สังคมสูงวัย สิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ จะต้องปรับตัวเพื่อรองรับประชากรที่สูงอายุมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังเน้นย้ำถึงประเด็นด้านเศรษฐกิจและการจ้างงาน ซึ่งในปัจจุบันหลายองค์กรกำหนดอายุเกษียณไว้ที่ 55-60 ปี หรือบางสายงานกำหนดไว้เพียง 45 ปี ส่งผลให้เกิดปัญหาขาดแคลนแรงงานจนต้องพึ่งพาแรงงานต่างชาติ ขณะที่ กทม. เองแม้จะมีการจ้างงานผู้สูงอายุประมาณ 1,200 ตำแหน่ง แต่ก็ไม่สามารถรองรับได้ทั้งหมด จึงมีเป้าหมายขยายโอกาสการจ้างงานไปสู่ภาคเอกชน

“แนวทาง คือ ผลักดันโครงการ “เกษียณมาร์เก็ตเพลส” (Marketplace) เพื่อจับคู่งานบริการและอาชีพต่างๆ ในชุมชน เช่น ช่างเย็บผ้า หรือแม่บ้าน ให้กับผู้อยู่อาศัยในคอนโดมิเนียมหรือคนในพื้นที่นั้น จะเน้นจับมือกับภาคประชาสังคมและภาคเอกชนที่มีแพลตฟอร์มพร้อมใช้งานอยู่แล้ว เพื่อช่วยประชาสัมพันธ์และผลักดันให้เกิดการเข้าถึงการจ้างงานอย่างแท้จริง ควบคู่ไปกับการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ เช่น ทางเท้า ฟุตบาท และสกายวอล์ก เพื่อให้การเดินทางในเมืองเอื้อต่อทุกกลุ่มวัยอย่างเท่าเทียม”

ปลดล็อกเงื่อนไขข้อจำกัดจ้างงาน

รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เสนอให้ทบทวนข้อกำหนด เช่น TOR ที่มักจำกัดอายุไม่เกิน 45 ปี หรือเน้นเฉพาะวุฒิการศึกษาแต่ไม่นับรวมประสบการณ์ ปรับเกณฑ์การคัดเลือก เช่น นำเรื่องประสบการณ์ทำงานมาเทียบเคียงแทนวุฒิการศึกษา ปรับจากการวัดด้วย “อายุตัวเลข” มาเป็นการตรวจสุขภาพและความพร้อมของร่างกาย (Body Age) แทน เพราะผู้สูงอายุในปัจจุบันยังมีความฟิตและพร้อมทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เตรียมพร้อมสังคมผู้สูงอายุ 4 ช่วงวัย

“อัญชลี จิตรเสนาะ” ผู้อำนวยการกองส่งเสริมศักยภาพผู้สูงอายุ สังกัดกรมกิจการผู้สูงอายุ (ผส.) กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กล่าวว่าการเตรียมความพร้อมสังคมผู้สูงอายุ ครอบคลุม 4 ช่วงวัย: ไม่รอให้ถึงวัย 50-59 ปีก่อนเกษียณ โดยเริ่มวางรากฐานตั้งแต่วัยแรกเกิด-17 ปี (เสริมสร้างความเข้าใจและการอยู่ร่วมกันระหว่างคนต่างรุ่น), วัย 17-25 ปี (การวางแผนชีวิตและการเงิน), ไปจนถึงวัยทำงาน 25-59 ปี ซึ่งต้องเร่งส่งเสริมการออม การวางแผนการเงิน และการพัฒนาทักษะ (Upskill/Reskill) เพื่อสร้างอาชีพและรายได้รองรับอนาคต

การส่งเสริมนวัตกรรมเพื่อผู้สูงอายุ ร่วมมือกับสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ในการพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีที่เหมาะสมสำหรับการดูแลและอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้สูงวัย การขยายโอกาสการจ้างงานร่วมกับภาคเอกชนสร้างความร่วมมือ (MOU) กับสถานประกอบการชั้นนำ อาทิ ซีพี ออลล์ (เซเว่น อีเลฟเว่น) ซึ่งเปิดรับสมัครงานกว่า 1,000 อัตรา และได้รับความสนใจอย่างล้นหลาม, ซีพี แอ็กซ์ตร้า (โลตัสและแม็คโคร) ที่สนับสนุนพื้นที่จัดกิจกรรมและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ของผู้สูงอายุ, บิ๊กซี, บริษัท สยามราชธานี (ตำแหน่งงานพนักงานขับรถ) ตลอดจน CJ MORE (ซีเจ มอร์) ซึ่งมีแผนตั้งเป้ารองรับการจ้างงานผู้สูงอายุกว่า 2,400-2,500 ตำแหน่ง ภายในปี 2570

อุปสรรคและความท้าทายจ้างงานผู้สูงอายุ 

สำหรับการสร้างการยอมรับและความเข้าใจระหว่างวัยในที่ทำงาน  ความท้าทายไม่ได้อยู่ที่ฝ่ายบริหารของสถานประกอบการเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่เพื่อนร่วมงานหรือเด็กรุ่นใหม่ด้วย ที่ต้องเปิดใจยอมรับการทำงานร่วมกับผู้สูงอายุ ไม่มองเรื่องการจ้างงานผู้สูงอายุด้วยอัตราค่าจ้างเดียวกับคนรุ่นใหม่ว่าเป็นข้อเสียเปรียบ

"ภาครัฐและสังคมต้องสร้างความตระหนักรู้ว่า ผู้สูงอายุไม่ใช่ภาระ แต่เป็นพลังขับเคลื่อนที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจากการทำงานได้จริง สนับสนุนการมีงานทำและการประกอบอาชีพอิสระ การสร้างรายได้ไม่จำเป็นต้องจำกัดอยู่แค่ในสถานประกอบการ แต่รวมถึงการจ้างทำงานที่บ้าน หรือการเป็นเจ้าของกิจการเอง"