ส่องกองทุนสิ่งแวดล้อม งบ 240 ล้านบาท ปี'67 ไปไหน และผลงานตลอด 32 ปีมีอะไรบ้าง

กองทุนสิ่งแวดล้อม ภายใต้การกำกับของ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นกลไกให้การอุดหนุนและเงินกู้แก่หน่วยราชการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รัฐวิสาหกิจ สถาบันการศึกษา ภาคเอกชน องค์กรเอกชนด้านสิ่งแวดล้อม และเครือข่ายภาคประชาชน ในการป้องกัน แก้ไข อนุรักษ์ และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศ

เป็นมาตรการทางการเงินที่สร้างแรงจูงใจให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการป้องกัน แก้ไข อนุรักษ์ และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศ บทบาทของกองทุนฯ ยังเชื่อมโยงไทยกับ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และพันธสัญญาสากลด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้กองทุนสิ่งแวดล้อมไม่เพียงเป็นแหล่งเงินทุน แต่ยังเป็นแรงขับเคลื่อนเชิงนโยบายในการยกระดับมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อมของประเทศ

กรอบทิศทางใช้งบ 2566-2570

สผ. ได้ประกาศใช้กรอบทิศทางการสนับสนุนเงินกองทุนสิ่งแวดล้อม สำหรับช่วงปีงบประมาณ พ.ศ. 2566-2570 (ตามมาตรา 23 (4) แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535) กรอบทิศทางนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นแนวทางในการสนับสนุนกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนทั่วประเทศ

กรอบทิศทางใหม่นี้แบ่งการสนับสนุนออกเป็น 5 ด้านหลัก ได้แก่

1. การอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน กองทุนฯ ให้ความสำคัญกับการสร้างความรู้ ความตระหนัก และการมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ทั้งทางบก ชายฝั่งทะเล และความหลากหลายทางชีวภาพ รวมถึงการส่งเสริมและพัฒนาการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมศิลปกรรมในท้องถิ่น กิจกรรมที่ได้รับการสนับสนุนจะครอบคลุมตั้งแต่การปลูกป่า การฟื้นฟูป่าชายเล การส่งเสริมวนเกษตร และการจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชนที่มุ่งสู่ระบบนิเวศที่เป็นธรรมชาติ

2. การบริหารจัดการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ กองทุนฯ มุ่งเน้นการสนับสนุนกิจกรรมที่ช่วย ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพื่อลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติหรือผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น กิจกรรมจะรวมถึงการส่งเสริมความรู้ การมีส่วนร่วมของชุมชนในการลดและปรับตัว และการพัฒนาข้อมูลเพื่อการเตือนภัย

3. การจัดการสิ่งแวดล้อมเมืองและชุมชน ในส่วนของการจัดการสิ่งแวดล้อมเมืองและพื้นที่สีเขียว กองทุนฯ จะสนับสนุนการสร้างความตระหนัก การพัฒนาพื้นที่สีเขียว การจัดการขยะและน้ำเสีย การส่งเสริมการจัดการสิ่งแวดล้อมตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) รวมถึงการจัดการข้อมูลด้านพื้นที่สีเขียวเพื่อนำไปสู่การวางแผนและบริหารจัดการอย่างยั่งยืน

4. การส่งเสริมและสนับสนุนการผลิตและบริโภคที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน กองทุนฯ ให้ความสำคัญกับการสนับสนุนการผลิตและบริโภคสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ การเกษตรอินทรีย์ และการติดฉลากสิ่งแวดล้อม

5. การส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมและความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรม กองทุนฯ จะสนับสนุนการวิจัย พัฒนา และถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยเน้นการวิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม การพัฒนาเทคโนโลยีสะอาด และการส่งเสริมการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อม

งบฯ 240 ล้านบาท ปี 2567 ไปไหนบ้าง

ทั้งนี้ ตามรายงานรายงานประจำปี กองทุนสิ่งแวดล้อม 2567 ระบุว่า ในปีงบประมาณ 2567 กองทุนฯ ได้จัดสรรงบประมาณสนับสนุนโครงการด้านสิ่งแวดล้อมไปแล้ว 51 โครงการ คิดเป็นเงินทั้งสิ้น 240.80 ล้านบาท ครอบคลุมการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมระดับพื้นที่ และผลักดันให้บรรลุตามภารกิจที่กำหนดไว้ จากผลงานดังกล่าว กองทุนสิ่งแวดล้อมได้รับ รางวัลทุนหมุนเวียนดีเด่น ประจำปี 2567 ประเภท ผลการดำเนินงานดีเด่น สำหรับหน่วยงานที่มีภารกิจครอบคลุมผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจำนวนมาก

ผลสำเร็จที่สำคัญจากการดำเนินงานของกองทุนสิ่งแวดล้อม ตลอดช่วงปี พ.ศ. 2535 – 2567 ประกอบด้วย

• โครงการส่งเสริมการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม: 1,908 โครงการ
• การก่อเกิดเครือข่ายพี่เลี้ยง: 39 เครือข่าย
• การก่อเกิดเครือข่ายชุมชนอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม: 598 เครือข่าย
• จำนวนกลุ่มประชากรที่ได้รับผลประโยชน์: 12.98 ล้านคน
• ปริมาณน้ำเสียที่บำบัดได้: 2,100 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี
• เงินอุดหนุนเพื่อส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม: 1,641 โครงการ รวมวงเงินอนุมัติ 4,251.73 ล้านบาท
• เงินกู้ภาคเอกชนเพื่อจัดการสิ่งแวดล้อม: 54 โครงการ รวมวงเงินอนุมัติ 2,489.83 ล้านบาท
• เงินอุดหนุนระบบรวบรวมและบำบัดน้ำเสียรวม หรือระบบกำจัดของเสียรวม: 213 โครงการ รวมวงเงินอนุมัติสนับสนุน 9,676.75 ล้านบาท

ตัวอย่างโครงการที่ของบฯ

เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2568 ที่ผ่านมา มีการประชุมคณะกรรมการกองทุนสิ่งแวดล้อม ครั้งที่ 4/2568 ที่ประชุมได้พิจารณาและรับฟังข้อชี้แจงจากผู้เสนอโครงการ เพื่อพิจารณาการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนสิ่งแวดล้อมอย่างมีประสิทธิภาพ รวม 7 โครงการ ได้แก่

• โครงการวิจัยเพื่อพัฒนาเกณฑ์มาตรฐานประเมินคุณภาพพื้นที่สีเขียวในเมือง เพื่อการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ โดยคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
• โครงการฟื้นฟูทรัพยากรและระบบนิเวศทางทะเล–ชายฝั่งเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ที่อำเภอเกาะสีชัง จ.ชลบุรี โดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
• โครงการศูนย์การเรียนรู้เกษตรเพื่อสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมตามวิถีชุมชน ต.นาขยาด อ.ควนขนุน จ.พัทลุง โดยโรงเรียนบ้านขันหมู่
• โครงการบูรณาการความร่วมมือจัดการขยะมูลฝอยในแหล่งท่องเที่ยวทับเบิก–เขาค้อ จ.เพชรบูรณ์ โดยกรมควบคุมมลพิษ และสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 3 (พิษณุโลก)
• โครงการจัดซื้อยานพาหนะสำหรับกำจัดขยะมูลฝอยด้วยวิธีฝังกลบ ณ ศูนย์กำจัดขยะมูลฝอย เทศบาลเมืองกระนวน จ.ขอนแก่น
• โครงการติดตั้งระบบกำจัดฝุ่นในกระบวนการเผาไหม้เชื้อเพลิงจากหม้อไอน้ำ ของบริษัท ปาล์มพันล้าน จำกัด โดยธนาคารกรุงไทย ในฐานะผู้จัดการกองทุนฯ ขออนุมัติวงเงินกู้
• โครงการความเปราะบางต่อความร้อนและศักยภาพการปรับตัว : กรอบแนวทางบรรเทาความเสี่ยงของชุมชนต่อความร้อนสุดขั้ว โดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

นอกจากนี้ ที่ประชุมยังได้พิจารณา แผนบริหารกองทุนสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2566–2570 (ฉบับทบทวนปี 2569) รวมถึงแผนปฏิบัติงานประจำปี 2569 และการขออนุมัติค่าใช้จ่ายในการบริหารกองทุนฯ ปีงบประมาณ 2569