เขียนไว้กันลืม

มีข่าวดารา "กราบรถ" ล่าสุดมีข่าวกลุ่มดาราดังกับเหตุการณ์ทำร้ายลูกชาย ผู้บัญชาการ มทบ 38 ที่เชียงใหม่ แต่กล้องวงจรปิดปกติไม่ทำงานคราวนี้หายไปเลย เท็จจริงเป็นอย่างไรให้เขาไปว่ากันที่ศาลครับ เรื่องของเราที่ต้องเขียน “ไว้กันลืม” คือเรื่องของประสบการณ์ครั้งล่าสุดของผมที่ไปพบไปเห็นมาที่ประเทศญี่ปุ่น จึงอยากนำมาเล่าสู่ท่านผู้อ่านเพื่อทำให้บ้านเมืองเราเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้นให้ได้

ต้องเรียนว่าที่เขียนต่อไปนี้ไม่ต้องการอวดอ้างเอาหน้าตาแต่อย่างใด ผมเดินทางไปญี่ปุ่นถูกต้องตามระเบียบราชการแต่ขอไปด้วยตั๋วเดินทางชั้นประหยัดทั้งที่เดินทางได้ด้วยตั๋วชั้นธุรกิจ เพราะเห็นว่าไม่มีความจำเป็นและน่าจะช่วยบ้านเมืองประหยัดรายจ่ายได้ ไปคราวนี้มีโอกาสได้ไปเห็นบ้านเมืองเขาทั้งที่น่าเอาเป็นแบบอย่างกับบางเรื่องก็เป็นบทเรียนเป็นข้อคิดให้พวกเราเป็นประโยชน์นำไปสร้างสิ่งดีๆ ให้บ้านเมืองของเราต่อไปได้

เรื่องที่น่ายกย่องและเห็นว่าน่าสนใจ คือการที่คนญี่ปุ่นคิดถึงส่วนรวมก่อนตัวเองทราบมาว่าเวลาชาวญี่ปุ่นไปอธิษฐานขอพรในวัดวาอาราม เขาจะขอพรให้กับประเทศชาติบ้านเมือง ถ้าบ้านเมืองเจริญคนในบ้านเมืองก็เจริญตามเขาเชื่อว่าใครทำคุณประโยชน์ให้แผ่นดินต่อไปจะได้เป็น "เทพ" อาจเป็นเรื่องผสมกับวัฒนธรรมความเชื่อแต่ถ้าเราทำได้จะช่วยกระตุ้นจิตสำนึกให้คนนึกถึงส่วนรวมก่อน เช่นเดียวกับการจัดการระบบขยะ นอกจากเขาจะมีระบบกำจัดขยะที่มีประสิทธิภาพแต่ต้องอาศัยความร่วมมือและจิตสำนึกส่วนรวมของคนในประเทศด้วย คนญี่ปุ่นจะรับผิดชอบกับขยะของตนเองด้วยการจัดแบ่งหน้าที่การรับผิดชอบในแต่ละหมู่บ้าน ทำการคัดแยกขยะ ถังขยะแทบไม่เห็นในที่สาธารณะ เขาจะร่วมกันเฝ้าระวังอันตรายให้กันและกัน จิตอาสาเขาสูงมาก น่าจะเป็นหัวใจของความสำเร็จ

เรื่องของอาหารการกิน ร้านสะดวกซื้อ และร้านฟาสต์ฟู้ดน่าจะเอาเงินคนญี่ปุ่นยาก เพราะอาหารการกินราคาค่างวดไม่แพงมาก ค่าเช่าพื้นที่ทำให้ร้านสะดวกซื้อหรือร้านฟาสต์ฟู้ดอาจไม่กล้าสู้ ร้านฟาสต์ฟู้ดกลางเมืองจึงกระเด็นขึ้นไปชั้นสองชั้นสามของอาคาร ที่นั่งก็ไม่สะดวกโอ่โถงเหมือนกรุงเทพ ราคาก็แพงหรืออาจใกล้เคียงกับอาหารพื้นบ้านทั่วไป ร้านสะดวกซื้อเป็นการสะดวกซื้อสำหรับคนที่ควรได้รับความสะดวก

เช่น ให้คนที่อยู่ในละแวกที่อยู่ตึกสูง หรือนักท่องเที่ยวที่อาจไม่ชำนาญทางหรือรู้แหล่งแห่งหนดี ร้านเปิดให้ต้องแบ่งปันกันใช้บริการไม่ใช่มีกันทุกหัวระแหงเรื่องแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำขนาดคอนโดทุกห้อง เขาออกกฎหมายให้ราคาเท่ากันไม่ว่าจะอยู่ชั้นใด เวลาไปในต่างจังหวัดพบว่าคนในพื้นที่ต่างจังหวัดยังอยู่ได้ เพราะ OVOP (V=Village) หรือที่บ้านเราเรียกว่า OTOP ยังเป็นสิ่งที่เขาธำรงรักษาไว้อย่างเคร่งครัดและเป็น Uniqueness (เอกลักษณ์เฉพาะ)ของแต่ละหมู่บ้านจริงๆ เรื่องระบบการศึกษาเน้นให้เด็กมีมาตรฐานเบื้องต้นเท่ากันก่อน เด็กเล็กๆ จะเรียนหนังสือและผ่านชั้นเรียนไปพร้อมๆ กัน ไม่มีการสอบ ไม่มีการเรียนวิชาการอย่างมากเกินความจำเป็น 

แต่การแข่งขันจะสูงเมื่อเตรียมตัวเข้ามหาวิทยาลัย และมาตรฐานของเขาสูงมากเพราะการเข้ามหาวิทยาลัยชั้นนำของเขาได้หมายถึงอนาคตของคนๆ นั้นจริงๆ ใครจะเป็นนักการเมืองใหญ่ ข้าราชการใหญ่ นักบริหารชั้นสูงได้ ต้องเข้ามหาวิทยาลัยโตเกียวเป็นการรับประกันได้เลย ถ้าเราจะเอามาตรฐานนี้มาใช้ ต้องเข้มกว่านี้มาก ใครผ่านคือสอบผ่านได้จริงใครตกคือไม่มีการช่วย นี่คือเหตุผลหนึ่งที่อาจทำให้ได้ยินอัตราการฆ่าตัวตายของคนญี่ปุ่นสูงแต่เป็นระบบที่ทำให้เขายิ่งใหญ่ได้ทุกวันนี้ 

มาดูเรื่องที่เป็นบทเรียนและน่าคิดคำนึงว่า มันเป็นจุดอ่อนของเขาเหมือนกันมีคนบอกที่เขาสู้จีนได้ยากในเวลานี้เพราะญี่ปุ่นคิดแต่ Rule of law คิดแต่ธรรมาภิบาล มีคนต่อว่าในทำนองคนญี่ปุ่นคิดในกรอบ จีนเลยถมทะเล รัสเซียเลยถอนตัวจาก ICJ หรือศาลโลกได้ แต่ส่วนตัวมองว่าไม่จริง ญี่ปุ่นถ้าคิดในกรอบตรงไปตรงมาคงไม่แก้รัฐธรรมนูญให้กองกำลังป้องกันตนเองสามารถเข้าร่วมรบในการใช้อาวุธกับประเทศอื่นๆ ได้เหมือนกัน

ที่ได้มองเห็นและคิดว่ามันน่าจะเป็นสิ่งที่ทำลายวัฒนธรรม คือ จำได้ดีว่าไปญี่ปุ่นเมื่อหลายปีก่อนความคลั่งไคล้นิยมของนอกไม่ค่อยเห็น แต่ไปมาเที่ยวนี้รสนิยมการใช้ของแบรนด์เนม ไม่วาจะเป็นเส้อผ้า กระเป๋า รองเท้า หรือกระทั่งรถยนต์ ดูจะได้รับความนิยมมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

เราอาจกำลังเป็นห่วงว่าการเข้ามาของวัฒนธรรมใหม่เป็นอันตราย แต่หารู้ไม่ว่าคนอย่าง นายพล Douglas MacArthur คนญี่ปุ่นมองเทียบเท่า "เทพ" องค์หนึ่งของเขา แม้ว่าอเมริกาจะถล่มญี่ปุ่นอย่างแหลกราญในสมัยสงครามโลก กระทั่งอดีตมหานครโตเกียวบ้านเมืองในสมัย "เอโดะ(Ado)" ยุคเฟื่องฟูของเมืองญี่ปุ่นต้องสร้างขึ้นใหม่กลายเป็นเมืองทีใครไป ลอนดอน ฮ่องกง สิงคโปร์ จะต้องรู้สึกว่ามันถอดแบบออกมาหน้าตาแทบไม่ต่างกันเลย ทั้งเรื่องโครงสร้างการออกแบบสถาปัตยกรรม การจัดการเรื่องถนนหนทาง สวนสาธารณะผังเมืองและอื่นๆ 

แม้ว่า MacArthur อาจนำเอาแนวคิดการบริหารจัดการ เช่น เรื่องรัฐธรรมนูญ การเมืองการปกครองเข้ามา แต่เรื่องการก่อสร้างอาคารบ้านเรืองเป็นผลงานของสถาปนิกและวิศวกรในรุ่นถัดๆ มา วันนี้การดำเนินการเกี่ยวกับการเวนคืนที่ดินเชาได้รับบทเรียนอย่างมากในการสร้างสนามบิน Narita ที่มีการประท้วงของชาวนาที่ต้องการปกป้องผืนแผ่่นดินไว้ กระทั่งเกิดกระทบกระทั่งมีคนถูกทำร้ายเสียชีวิตไปสองราย ทำให้กลายเป็นฝันร้ายที่ชาวญี่ปุ่นไม่ยอมให้มีเหตุการณ์เช่นนั้นเกิดขึ้นอีก การรับฟังความคิดเห็นในการสร้างสนามบินหรือโครงสร้างขนาดใหญ่ Mega Projects หลายๆ อย่าง เขาจึงต้องใช้การ reclaim land หรือการถมทะเลเพื่อสร้างพื้นแผ่นดิน ทั้งนิคมอุตสาหกรรม ทั้งสนามบินอย่างที่ว่า

ที่เขียนเล่ามาเพื่อให้รับรู้ว่าได้ท่องโลกนี้มาเกือบทั้งใบได้เห็นอะไรมามากมายครึ่งค่อนชีวิตแต่มีความสุขจับใจทุกครั้งที่เดินทางถึงเมืองไทยบ้านเมืองของเรา ผมเขียนเล่ามานอกจากกันลืมยังต้องการให้คนอ่านและพวกเราทุกคนช่วยกันคนละไม้ละมือให้บ้านเมืองของเราไปไกลกว่านี้ให้ได้ในชีวิตนี้ของพวกเรา