ศึกสีผิวในสหรัฐ ฯ ปมทางจิตและอคติชาติพันธุ์

คราวนี้คู่กรณีเป็นคู่เดิมคือตำรวจกับคนดำ แต่มีตัวละครมากมาย กระจายปะทะไปหลายรัฐ ถึงแม้ว่าจะจบลงที่ฝ่ายที่ถือกฎหมายสามารถควบคุมสถานการณ์ได้ตามคาด แต่ความเกลียด ความกลัว และการอาฆาตยังคงอยู่ท่ามกลางดินแดนที่เชิดชูสิทธิมนุษยชนอย่างสูงนี้ เรื่องแบบนี้จะต้องเกิดขึ้นอีกในอนาคต แต่มีประเด็นใหม่คือ ตำรวจสามารถเป็นผู้ถูกล่าได้เสมอ และตำรวจพร้อมจะใช้อาวุธที่โหดขึ้นทุกที อ่านแล้วคล้ายกับสถานการณ์ในชนบทเวียดนามใต้ก่อนไซง่อนแตกไหมครับ

นั่นคือผู้รักษากฎหมายในดินแดนที่เต็มไปด้วยคนต่างชาติพันธุ์ ต่างวัฒนธรรม ที่ไม่ไว้วางใจกัน ทั้งที่ตามหน้าที่ตำรวจต้องปกป้องประชาชน แต่ในความเป็นจริงก็ต้องปกป้องชีวิตตนเองก่อนการชิงใช้ความรุนแรงไว้ก่อนจึงเกิดขึ้นบ่อยครั้งแล้วค่อยไปแก้กันที่ศาล ก็ไม่ต่างจากที่ทหารจีไอยิงชาวเวียดนามใต้ก่อน เพราะไม่อยากเสี่ยงว่าพวกหลังจะกลายเป็นเวียดกงหรือไม่ อคติแบบนี้ในหมู่ชาวอเมริกันผิวขาวมีอยู่ไม่น้อย น่าจะสืบมรดกมาจากการที่อเมริกันชนในอดีตต้องบุกเบิกเข้าไปยึดดินแดนจากเจ้าถิ่นผิวแดง สภาพที่โหดร้าย ทำให้ไว้ใจใครไม่ได้ นอกจากอาวุธของตนเอง ทำให้พวกเขาเป็นเช่นนี้ ทุกวันนี้ชาวอเมริกันยังเชื่อมั่นในหลักการมีปืนเพื่อคุ้มครองตนเองและยึดถือพื้นที่ส่วนตัวที่พร้อมจะยิงคนที่ละเมิดเขตนี้

คนผิวดำก็มีอคติต่อคนผิวขาวเช่นกัน แม้ว่าในยุคปัจจุบันที่การเหยียดผิวถือเป็นเรื่องใหญ่ ไม่มีคนขาวกล้าทำเช่นนี้ในที่สาธารณะ แต่คนผิวดำยังเชื่อลึกๆ ว่าตนถูกกดขี่ มีสิทธิ์และโอกาสน้อยกว่าคนผิวขาว เพราะสภาพแวดล้อมเชิงประจักษ์แสดงอย่างนั้น คนดำอาจโดดเด่นในวงการกีฬาและการแสดง และมีเศรษฐีจำนวนไม่น้อย แต่คนขาวยังมีคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า รายได้มากกว่า การศึกษาสูงกว่า ประธานาธิบดีบารัค โอบามา ก็ไม่ได้ช่วยแต่คนดำ งานที่เขาทำกลับดูเหมือนสร้างประโยชน์แก่ชาวผิวขาวมากกว่าด้วยซ้ำ ด้วยการเปรียบเทียบเช่นนี้ คนดำจึงหวาดระแวงในสังคม เรียกร้องความเท่าเทียมอยู่เนือง ๆ และบางทีก็ทำให้คนขาวไม่พอใจ

คนขาวมีมายาคติที่ไม่สบายใจต่อคนดำ ไม่ต่างจากที่คนดำมีต่อคนขาว แม้ว่าในสภาพการทำงาน ไม่มีการแบ่งแยก ทุกเชื้อชาติสีผิวทำงานด้วยกัน ร่วมกิจกรรมที่เป็นทางการด้วยกัน แต่เมื่อถึงเวลาส่วนตัว ต่างฝ่ายต่างสบายใจที่จะขลุกอยู่กับเพื่อนและชุมชนสีเดียวกัน กินอาหารคล้ายกัน สำเนียงคล้ายกัน แม้แต่โบสถ์ยังแยกกันเข้า สถานการณ์แบบนี้ยิ่งทำให้ความรู้สึกเชื้อชาตินิยมมีมากขึ้น ไม่มีอะไรจะสลายความรู้สึกนี้ได้อย่างชัดเจน กฎระเบียบของรัฐบางอย่างยิ่งสร้างความไม่พอใจลึกๆ ต่อกัน เช่น การคงไว้ซึ่งกฎหมาย Affirmative Action ที่ช่วยสำรองที่นั่งให้คนผิวสีมีโอกาสในการเข้าศึกษาและทำงาน ก็อาจถูกมองจากฝ่ายคนขาวเป็นการรอนสิทธิ์คนขาวบางคนที่เก่งกว่า หรือแม้แต่ภาพยนตร์ที่เป็นความบันเทิงราคาถูก ระยะหลังเพิ่มบทบาทเด่นให้คนดำมาก บางทีก็เกินไปที่ให้คนดำดูถูกคนขาวในจอเพราะเข้าใจว่ามุขแบบนี้จะเรียกคนดำให้จ่ายตังค์มาดูหนังมากขึ้น แต่ก็สร้างความกลัวในหมู่คนขาวว่าคนดำแปลกหน้าที่อาจพบเจอนั้น น่าจะมีลักษณะแบบในหนังคือขี้โวยวาย ชอบใช้กำลังและเหยียดผิว

คนผิวอื่นก็มีส่วนในความรู้สึกอคติทางเชื้อชาตินั้นด้วย ตำรวจต้นเหตุที่ยิงคนดำซะหมดแม็กนั้นก็มีเชื้อสายจีน ในหลายสถานการณ์ คู่ขัดแย้งของคนดำ นอกจากตำรวจก็เป็นคนผิวสี คงจำจลาจลแอลเอเมื่อปี 35 นั้น ก็มีการปล้นทำลายร้านค้าเกาหลีหลายร้าน เพราะคนดำก็ไม่พอใจคนผิวเหลืองที่ไปแย่งโอกาสพวกเขาที่มาก่อน ในระยะหลังๆ คนผิวเหลืองรุ่นใหม่ๆ มีส่วนในสังคมอเมริกันมากขึ้น อาจเพราะภาษาเริ่มดีขึ้น มีความขยันขันแข็งมากกว่าและสร้างปัญหาสังคมน้อยกว่าคนผิวอื่น ความสำเร็จของคนผิวเหลืองจึงทำให้คนที่มีอคติเพิ่มความหวาดระแวง ยิ่งมีปรากฏการณ์ความขัดแย้งระหว่างจีนกับสหรัฐ ความรู้สึกนี้ก็มากขึ้น

ยังมีปัญหาระหว่างผิวอื่นอีก เช่น คนฮิสแปนิคทางใต้ก็ถูกมองด้วยอคติว่ามีความสามารถไม่เท่าคนกลุ่มอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นสมองหรือพละกำลัง การที่มีชาวเม็กซิกันพยายามหลบหนีข้ามเขตมาหางานผิดกฎหมายทำในสหรัฐ ยิ่งทำให้คนฮิสแปนิคถูกมองรวมแบบมีอคติโดยคนอเมริกันอื่นไปในทางไม่ดี ส่วนหนึ่งเพราะไม่สามารถแยกแยะได้ว่าคนไหนมีสัญชาติอเมริกันจริง การเพิ่มเสรีภาพเชิงอัตลักษณ์ให้กับพวกเขานั้นเป็นสิ่งที่ดีสำหรับรัฐที่มีชาวฮิสแปนิคมาก เช่น แคร์ลิฟอร์เนีย แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าอีกมุมหนึ่ง การส่งเสริมความหลากหลายของอัตลักษณ์ ก็ทำให้คนบางส่วนยิ่งถอยหลังหลบอยู่แต่ในหมู่พวกของตนเอง ไม่เรียนรู้ ทำความเข้าใจหรือผสานกลมกลืนกับคนกลุ่มอื่น

อเมริกามีปัญหาเชื้อชาติยิ่งกว่าไทยนัก แต่คนไทยเป็นคนเหยียดผิวทางวาจามากกว่า เรื่องที่ดูเหมือนไม่มีอะไรอาจกลายเป็นเรื่องใหญ่ด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เพราะโลกยุคนี้ซีเรียสมากกว่าอดีตเยอะ