อาเซียนไร้เอกภาพ จีน-มะกันจึงชักใยได้

ด้วยความจดจ่อที่รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐกับจีน ต่างก็พยายามจะหาเสียงกับสมาชิกอาเซียนทั้ง 10 ประเทศ

“จอห์น แคร์รี่” จากวอชิงตันไปถึงพม่าก็ประกาศขอให้มีการ “แช่แข็งการกระทำยั่วยุในทะเลจีนใต้” เพื่อลดความตึงเครียดในภูมิภาคนี้

“หวังอี้” จากปักกิ่งไปถึงก็เรียกร้องให้มีการเร่งรัดคำประกาศ ว่าด้วยหลักปฏิบัติเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้งในทะเลจีนใต้ที่เรียกว่า Declaration of Code of Conduct ที่ยังไม่ไปถึงไหน

ข้อเสนอของสหรัฐไม่ได้รับการบรรจุในวาระการประชุมของรัฐมนตรีอาเซียน ขณะที่ข้อเสนอของจีนก็ได้รับการกล่าวถึงพอเป็นพิธี

ทุกอย่างยังเหมือนเดิม คือข้อพิพาทระหว่างจีนกับเวียดนามและฟิลิปปินส์ยังไม่ได้รับการแก้ไขเยียวยาแต่อย่างใด

ข้อสรุปของผมคือ อาเซียนไม่มีเอกภาพเรื่องทะเลจีนใต้ จึงทำให้จีนสามารถดำเนินนโยบายต่อแต่ละสมาชิกอาเซียนตามแนวทางที่ตนต้องการ

สมาชิกอาเซียนมีท่าทีต่อจีนที่แตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด

เวียดนามกับฟิลิปปินส์เผชิญหน้ากับจีนและหันไปหาสหรัฐ เพื่อถ่วงดุลอำนาจกับมังกรจีน

มาเลเซียกับบรูไนซึ่งก็อ้างสิทธิ์เหนือหมู่เกาะพาราเซลและสแปรตเลย์ทับซ้อนกับจีน แต่ก็ไม่ได้ออกมาปะฉะดะกับปักกิ่งเหมือนเวียดนามและฟิลิปปินส์ เพราะต้องการหลีกเลี่ยงความตึงเครียดกับยักษ์ใหญ่แห่งเอเชีย

ส่วนไทย กัมพูชา และลาว ถูกมองว่ามีความสนิทสนมกับจีน และไม่มีกรณีพิพาทกับปักกิ่ง จึงมักจะไม่แสดงจุดยืนเรื่องทะเลจีนใต้ในทางที่ทำให้จีนขุ่นเคือง

อินโดนีเซียซึ่งเป็นประเทศใหญ่ที่สุดของอาเซียน แสดงท่าทีค่อนข้างอยู่ตรงกลาง

สิงคโปร์มีแนวทางของตัวเองเสมอ ในกรณีทะเลจีนใต้ ได้แสดงตนเข้าใจจีน เห็นใจเพื่อนอาเซียน และยืนยันว่าจะต้องรักษาเส้นทางเดินเรือเพื่อไม่ให้กระทบการค้าระหว่างประเทศ

ส่วนพม่านั้นมีความเกี่ยวพันกับจีนมายาวนาน ทั้งที่หวานชื่นและขมขื่น จึงดูเหมือนจะยังพยายามหาจุดยืนในเรื่องนี้ ขณะที่ตัวเองก็ยังอยู่ในขั้นตอนของการปรับตัวให้เข้ากับบรรยากาศประชาธิปไตยของตน

อาเซียนถูกวางตัวอยู่ตรงกลางระหว่างแนวทาง “ปักหมุดเอเชีย” ของประธานาธิบดีบารัก โอบามากับยุทธศาสตร์ “ผูกมิตร, แยกศัตรู” ของประธานาธิบดีสีจิ้นผิงของจีน

เพราะผลประโยชน์ที่แตกต่างกันระหว่างสมาชิกอาเซียน และความเกรงอกเกรงใจต่อจีนในระดับที่ไม่เหมือนกัน จึงทำให้อาเซียนขาดเอกภาพและนี่คือปัญหาใหญ่ที่ทำให้อำนาจต่อรองของอาเซียน ในฐานะเป็นกลุ่มก้อนสำคัญในภูมิภาคนี้ดูอ่อนเปลี้ยเพลียแรงไปถนัดตา

เคยแตกกันถึงขั้นที่กัมพูชาในฐานะเจ้าภาพจัดการประชุมสุดยอดผู้นำไม่ยอมใส่เนื้อหาเกี่ยวกับกรณีพิพาทกับจีนในแถลงการณ์ร่วมจนฟิลิปปินส์ต้องออกมาประท้วง จนเกิดความระหองระแหงในความรู้สึกระหว่างกันจนถึงวันนี้

เพราะอาเซียนบางประเทศสงสัยว่าจีนใช้อิทธิพลหลังบ้านกดดันนายกฯฮุนเซน ขณะที่เจ้าของบ้านอ้างว่าเขาไม่ต้องการให้แถลงการณ์อาเซียนเป็นชนวนแห่งความขัดแย้งโดยไม่จำเป็น

ผมยังยืนยันว่าไทยเราจะต้องเร่งสร้าง “การทูตด้านรุก” เพื่อเป็นผู้ประสานระหว่างอาเซียนกับจีนด้านหนึ่ง, และอาเซียนกับสหรัฐ อีกด้านหนึ่ง เพื่อให้เกิดดุลยภาพแห่งอำนาจในภูมิภาคนี้อย่างยั่งยืน

ทั้งป้องกันไม่ให้ความขัดแย้งในทะเลจีนใต้บานปลายกลายเป็นสงครามย่อย ๆ และส่งเสริมให้หาทางออกอย่างสันติด้วยการเจรจาและเคารพในสิทธิของกันและกัน