ฮัลโหล แอฟริกา

เพราะความเป็นตลาดเกิดใหม่ (Emerging Market) ที่มีคนจำนวนมากกว่า 1 พันล้านคน ทำให้เป็นโอกาสที่ธุรกิจจะขยายเข้าไปจับจองพื้นที่แนะนำตัวเอง แต่ก็เช่นเดียวกับอีกหลายประเทศกำลังพัฒนา คนแอฟริกันส่วนใหญ่ยังมีฐานะยากจนธุรกิจที่เหมาะในช่วงต้นจึงเป็นหมวดของกินของใช้ที่จำเป็นในครัวเรือน และอีกชนิดคือ โทรศัพท์มือถือ! ดิฉันมีโอกาสได้คุยกับ Benet เพื่อนสนิทชาวอเมริกันที่ไปทÌำวิจัยที่แอฟริกา และลงเอยได้ลงทุนในธุรกิจนี้พบข้อมูลที่น่าสนใจมากมาย

ปัจจุบันตลาดโทรศัพท์มือถือที่แอฟริกามีมูลค่าประมาณ65 พันล้านเหรียญสหรัฐ (ประเมินจากทั้ง Ecosystem) และคาดว่ามีผู้ลงทะเบียนใช้ที่ราว 400 ล้านคน หรือประมาณ 1 ใน 3 ของประชากรทั้งหมด ขณะที่ World Bank ระบุว่ามีคนมากกว่า400 ล้านคนในแอฟริกาที่อยู่ในกลุ่มยากจนคือมีรายได้เพียงประมาณ 1.25 เหรียญต่อวันหรือน้อยกว่านั้น

เหตุที่มีการกระจายตัวอย่างสูงเนื่องมาจากความสำคัญของโทรศัพท์มือถือต่อการดำรงชีวิตพื้นฐาน เนื่องจากหลายพื้นที่ยังไม่มีถนนหนทางเข้าถึง จึงทำให้มือถือเข้ามาตอบโจทย์ ไม่ต้องเดินทางให้เหนื่อยยาก สิ้นเปลืองทรัพยากร โดยประมาณการว่าพื้นที่การใช้งานเข้าถึงผู้คนในแอฟริกาได้มากกว่า 65% แล้วขณะนี้

นอกจากนั้น มือถือยังเชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมและภาคส่วนเพื่อการพัฒนาชีวิตและสังคมอื่นๆ อีกมากมาย เช่น ภาคเกษตรพบเกษตรกรบางกลุ่มใช้มือถือเพื่อติดตามราคาผลผลิตเพื่อตั้งราคาขายและวางแผนปลูกในรอบต่อไปได้ หากแนวโน้มยังคงเป็นเช่นนี้และเติบโตขึ้นเรื่อยๆ คาดว่าจะสร้างการเปลี่ยนแปลงในภาพรวมเพราะภาคเกษตรเป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่สุดคิดเป็น 15% ของ GDP ในทวีปแอฟริกา

อีกอุตสาหกรรมที่เห็นความเชื่อมโยงชัดเจนคือ การบริการทางการเงิน ที่พบการขยายตัวของ Mobile Banking คนจำนวนมากหันมาทำธุรกรรมทางการเงินผ่านมือถือ เพราะการจะไปธนาคารไม่ใช่เรื่องทำได้โดยสะดวกเหมือนเมืองใหญ่ นอกจากธุรกรรมปกติทั่วไปแล้ว ยังมีการเกิดขึ้นของ Mobile Walletที่ทำให้สามารถฝาก-ถอน-โอนเงินผ่านบัญชีเลขหมายที่ใช้งานสะดวกต่อการทำธุรกรรมย่อยๆ ที่ต้องการความง่าย เข้าถึงได้กว้าง และมีการใช้งานถี่ เช่น ส่งเงินกลับไปให้ทางบ้าน หรือโอนเงินซื้อขายระหว่างกัน โดยเฉพาะธุรกิจในแอฟริกาส่วนใหญ่กว่า 97% เป็นขนาดเล็กๆ ในชุมชน

ด้านการพัฒนาชีวิตพบการใช้มือถือเพื่อเชื่อมต่อโอกาสการศึกษา ทำให้คนในพื้นที่ห่างไกลเข้าถึงแหล่งความรู้ได้มากขึ้นและยังมีงานสุขภาวะที่ทำให้คนที่อยู่ห่างบริการด้านสุขภาพได้มีช่องทางปรึกษาหาข้อมูลได้ เหล่านี้ทำให้การเข้าถึงการใช้งานมือถือแทบกลายเป็นส่วนหนึ่งในสิทธิมนุษยชน นอกจากนั้นยังมีการใช้มือถือรายงานกรณีที่ได้รับความไม่เป็นธรรมหรือพบการทุจริต คอร์รัปชันของหน่วยงานต่างๆ

จากบทบาทความสำคัญดังที่กล่าวมา ทำให้ธุรกิจมือถือมีการเติบโตอย่างสูง แม้โดยลักษณะแล้วจำเป็นต้องมีรายใหญ่เป็นผู้ลงทุนในเทคโนโลยี เช่น การติดตั้งเสา สร้างเครือข่ายแต่ในสายโซ่การทำงานยังประกอบไปด้วยผู้เล่นรายย่อยอีกมากมายที่ส่วนใหญ่เป็นผู้ค้าชนิดไม่เป็นทางการ ตั้งแต่คนขายการ์ดโทรศัพท์ เครื่องรุ่นใหม่หรือมือสอง ของตกแต่งโทรศัพท์กระทั่งถึงบริการให้เช่าใช้ หรือจ่ายเพื่อใช้เป็นครั้งๆ เช่น คนบ้านใกล้เรือนเคียงกันอาจไปรวมใช้ที่บ้านหนึ่ง เป็นต้น

นอกจากนี้ ผู้ใช้ยังมีการเรียนรู้เพื่อพลิกแพลงการใช้ให้เหมาะกับความต้องการและความจำเป็น เช่น หาวิธีการใช้ SIM Cards หลายเบอร์ในกรณีต่างกันเพื่อจ่ายในราคาต่ำสุดตามช่วงโปรโมชั่น หรือแม้แต่การหาวิธีสื่อสารกรณีเงินหมดเพื่อให้อีกฝ่ายโทรกลับ

การแข่งขันที่ทวีความรุนแรงทำให้อำนาจต่อรองของผู้ใช้งานมีมากขึ้น พร้อมกันกับการก้าวไปข้างหน้าของเทคโนโลยีและโลกาภิวัตน์ที่ทำให้การเชื่อมต่อข้ามพรมแดนเป็นไปโดยง่าย และจากการประยุกต์ใช้มือถือในกิจกรรมที่หลากหลายทำให้เริ่มปรากฏปัญหาสังคม เช่น การรั่วไหลหรือแพร่หลายของข้อมูลทั้งจริงและลวง การบ่อนทำลายหรือการเรียกรวมกลุ่มต่อต้านจนอาจบานปลายเป็นความรุนแรง เช่นใน Mozambique เคยมีกรณี Bread Riots ที่มีการส่งข้อความเรียกคนออกมาประท้วงการขึ้นราคาค่าไฟ ค่าน้ำ และอาหาร (เช่น ขนมปัง) เมื่อเกิดเหตุการณ์ดังกล่าว ภาครัฐก็จัดการระงับโดยขั้นแรกสั่งหยุดการให้บริการส่งข้อความทางมือถือ หรือที่เกิดขึ้นในบางประเทศมีการปิดการใช้งานบางเว็บไซต์หรือบางเครือข่าย Social Media ซึ่งแม้จะช่วยระงับภาวะไฟไหม้ฟางในช่วงต้น แต่ก็สามารถกระพือไฟสุมขอนให้รุนแรงขึ้นได้ เพราะไปทำให้เกิดคนที่ไม่พอใจเพิ่มขึ้น แม้จะเป็นกลุ่มที่ไม่ได้เกี่ยวกับการต่อต้านอะไรด้วยในตอนแรก

การพัฒนาและสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมมือถือจึงมีความเกี่ยวโยงอย่างยิ่งกับหลายสิ่งในชีวิตไม่ใช่เพียงแค่เป็นสินค้าบริการที่ช่วยในการสื่อสารเท่านั้นโดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนาอย่างแอฟริกา ยิ่งพบความสัมพันธ์จนแทบเป็นกระแสหลักของการดำรงชีวิต สำหรับธุรกิจต่างๆ ที่กำลังเล็งเป้าหมายขยายตัวไปดินแดนนี้คงต้องทำความเข้าใจอุตสาหกรรมมือถือประกอบกันกับการวางแผนการดำเนินงานเพื่อสอดรับกระแสการเปลี่ยนแปลง