เมื่อก้าวขึ้นเป็นผู้บริหารหรือผู้นำไม่ว่าในระดับใด สิ่งหนึ่งที่มาควบคู่กับตำแหน่งและความรับผิดชอบก็คือเจ้าคำว่า อำนาจ
ไม่ว่าจะเป็นอำนาจในการสั่งการ อำนาจในการให้รางวัล อำนาจในการลงโทษ ฯลฯ ผู้บริหารนั้นมีอำนาจเพื่อที่จะใช้เจ้า “อำนาจ” ดังกล่าวในการสั่งการ และขับเคลื่อนให้การทำงานขององค์กรบรรลุเป้าหมายที่ต้องการ เรื่องของผู้บริหารกับอำนาจนั้น เราอาจจะมองในลักษณะของขั้วสองขั้วก็ได้ครับ
ขั้วแรกเป็นผู้บริหารรุ่นไดโนเสาร์โบราณ นั่นคือ เมื่อขึ้นมามีอำนาจแล้วก็เกิดอาการบ้าอำนาจ เหมือนชีวิตนี้ไม่เคยสัมผัสกับคำว่าอำนาจมาก่อน นอกเหนือจากจะใช้อำนาจในการสั่งการผู้ใต้บังคับบัญชาแล้ว ยังใช้เจ้า “อำนาจ” นี้ในการกระทำสิ่งที่ไม่ถูกต้อง และใช้อำนาจเพื่อประโยชน์ส่วนตนมากกว่าประโยชน์ขององค์กรหรือประเทศชาติ
อีกขั้วเป็นผู้บริหารที่ไม่พยายามใช้อำนาจ เรียกได้ว่า มีอำนาจอยู่กับมือแต่ไม่รู้จักที่จะใช้ ผู้บริหารเหล่านี้จะประพฤติเสมือนว่าเมื่อตนเองก้าวขึ้นมาเป็นผู้บริหารหรือผู้นำแล้ว ถือว่าเป็นการบรรลุเป้าหมายสูงสุดของชีวิตแล้ว อีกทั้งความเป็นผู้ที่ชอบถนอมน้ำใจผู้อื่นจึงไม่ค่อยชอบใช้เจ้าอำนาจดังกล่าว ถึงที่สุดผลจากการไม่ใช้อำนาจก็ทำให้องค์กรไม่สามารถขับเคลื่อนได้
ที่นี้ระหว่างผู้บริหารสองขั้วนั้น ก็ยังมีผู้บริหารที่อยู่ตรงกลางหรือระหว่างทั้งสองขั้วดังกล่าว ซึ่งกลุ่มที่ผมเริ่มพบมากขึ้นจะเป็นผู้บริหารที่ในสถานการณ์ปกติอาจจะดูเหมือนเลือกที่จะไม่ใช่อำนาจ แต่จริงๆ เมื่อสถานการณ์มีความสำคัญหรือจำเป็นแล้วผู้บริหารเหล่านี้ก็จะใช้อำนาจที่ตนเองมีอยู่เพื่อให้สามารถทำงานได้สำเร็จ ผู้บริหารกลุ่มนี้อาจจะดูเหมือนพวกที่ไม่ชอบใช้อำนาจนะครับ แต่จริงๆ แล้วคนกลุ่มนี้รู้จักเลือกที่จะใช้อำนาจต่างหาก นั่นคือ ในสถานการณ์ปกติทั่วๆ ไปพวกเขาอาจจะเลือกที่จะไม่ใช่อำนาจ แต่เมื่อมีความจำเป็นขึ้นมาพวกเขาก็สามารถที่จะใช้อำนาจตามที่ตนเองมีอยู่ได้
คำถามต่อมาคือ ถ้าผู้บริหารกลุ่มที่สามข้างต้น เลือกที่จะไม่ใช่อำนาจในสถานการณ์ทั่วไปแล้ว ผู้บริหารกลุ่มนี้จะขับเคลื่อนการทำงานของลูกน้องเพื่อให้องค์กรบรรลุเป้าหมายได้อย่างไร ? จริงๆ เทคนิคและเครื่องมือทางด้านผู้นำและการจัดการสมัยใหม่ก็เริ่มหันมาให้ความสำคัญกับทักษะที่ผู้นำยุคใหม่ควรจะมีเพื่อทำงานให้สำเร็จโดยไม่ใช่อำนาจที่มีอยู่อย่างพร่ำเพรื่อมากขึ้นครับ
ในอดีตเราอาจจะนิยามผู้บริหารไว้ว่าเป็นผู้ที่ทำงานให้สำเร็จโดยอาศัยผู้อื่น แต่ปัจจุบันนิยามของผู้บริหารจะเปลี่ยนมาเป็น การทำงานให้สำเร็จโดยร่วมกับผู้อื่นแล้ว ดังนั้น ทำอย่างไรถึงจะสามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นหรือผ่านผู้อื่นให้งานสำเร็จโดยไม่ใช่อำนาจ ? คำหลายๆ คำไม่ว่าจะเป็น Persuasion, Trust, Leading by Examples กลายเป็นคำที่พบเห็นในตำราทางด้านภาวะผู้นำสมัยใหม่มากขึ้น คำเหล่านี้กลายเป็นคำหรือเทคนิคที่ผู้บริหารสมัยใหม่ใช้ในการนำและบริหารองค์กรมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับการนำหรือบริหารโดยใช้อำนาจ
ทั้งนี้ เนื่องจากการนำองค์กรโดยใช้อำนาจเป็นหลักนั้นอาจจะได้ผลจริง แต่เป็นผลระยะสั้นที่ลูกน้องปฏิบัติตามเพราะอำนาจที่มีอยู่ตามหน้าที่ แต่ถ้าผู้บริหารมีความสามารถในการโน้มน้าว ชักจูง (Persuasion) เป็นผู้ที่คนในองค์กรให้ความเชื่อมั่นและไว้วางใจ (Trust) อีกทั้งเป็นผู้ที่บริหารโดยทำตัวเป็นแบบอย่างที่ดี (Lead by Examples) คนในองค์กรก็ย่อมจะปฏิบัติตามทิศทางและการขับเคลื่อนของผู้บริหาร และการทำตามผู้บริหารของคนในองค์กรนั้นไม่ได้เกิดจากต้องปฏิบัติตามอำนาจที่ผู้บริหารมีอยู่ แต่เป็นการปฏิบัติตามเพราะคล้อยตาม มีความไว้วางใจ เชื่อใจ และเชื่อมั่นในตัวผู้บริหาร ซึ่งย่อมจะส่งผลดีในระยะยาวกับทั้งองค์กรและคนในองค์กรมากกว่าการใช้อำนาจเพียงอย่างเดียว
อย่างไรก็ดี ใช่ว่าผู้บริหารยุคใหม่จะเลือกแต่ใช้วิธีการข้างต้นเพียงอย่างเดียวนะครับ เมื่อสถานการณ์จำเป็น ผู้บริหารเหล่านี้ก็สามารถที่จะเลือกใช้อำนาจที่ตนเองมีอยู่เพื่อประโยชน์แก่องค์กรได้เช่นเดียวกันครับ
ดังนั้น ผู้บริหารทุกท่าน ไม่ว่าระดับองค์กรหรือระดับประเทศ คงจะต้องเลือกเดินสายกลางระหว่างสองขั้วนะครับ นั่นคือ บางสถานการณ์อาจจะต้องเลือกที่จะไม่ใช่อำนาจที่มีอยู่ แต่อาศัยทักษะอื่นในการขับเคลื่อนองค์กร แต่เมื่อสถานการณ์สำคัญหรือจำเป็นแล้วก็ต้องรู้จักที่จะใช้อำนาจในทางที่เหมาะที่ควรครับ
