'แผน 20 ปี' ยุโรป-ไทย ปรับระบบรับมือน้ำท่วมกรุงเทพฯ- ลุ่มน้ำเจ้าพระยา

เหตุการณ์น้ำท่วมขังและอุทกภัยในพื้นที่กรุงเทพมหานครและจังหวัดปริมณฑลช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา ตอกย้ำถึงความเปราะบางของลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างอย่างเห็นได้ชัด เมื่อวิกฤติสภาพอากาศสุดขั้วกำลังสร้างความเสียหายต่อชีวิต ประชาชน เกษตรกร และระบบเศรษฐกิจ การปรับใหญ่เชิงโครงสร้างเพื่อรับมือภัยพิบัติในระยะยาวจึงกลายเป็นวาระเร่งด่วนที่ต้องเกิดขึ้นจริง

ความเสี่ยงจากอุทกภัยในลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งเคยสร้างบาดแผลทางเศรษฐกิจสูงถึง 1.55 ล้านล้านบาท เมื่อครั้งมหาอุทกภัยปี 2554 กำลังได้รับการยกระดับการจัดการผ่าน “แผนแม่บทการบริหารจัดการความเสี่ยงอุทกภัยในลุ่มน้ำเจ้าพระยา” ซึ่งเป็นกรอบการดำเนินงานระยะ 20 ปีของรัฐบาลไทย โดยมุ่งเน้นการพัฒนาระบบชลประทานและการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างฝั่งตะวันออกให้มีความยืดหยุ่นและเท่าทันต่อความเปลี่ยนแปลงของโลก

ความเคลื่อนไหวครั้งสำคัญนี้

รพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่าเกิดจากการประสานความร่วมมือระหว่างประเทศไทยและกลุ่มพันธมิตรจากยุโรป ภายใต้แนวคิด "ทีมยุโรป" (Team Europe) ที่ผนึกกำลังระดมทรัพยากร ทั้งเงินทุน ความเชี่ยวชาญ เทคโนโลยีขั้นสูง และการทำงานร่วมกับชุมชน เข้ามาสนับสนุนแผนแม่บทของไทยอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญกับอุทกภัยครั้งรุนแรง โดยเฉพาะในกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา เหตุการณ์ฝนตกหนักในช่วงที่ผ่านมาเป็นเครื่องเตือนใจที่ชัดเจนว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นความท้าทายเร่งด่วนที่ส่งผลกระทบต่อชีวิต ความปลอดภัย ความเป็นอยู่ ภาคการเกษตร ธรรมชาติ และเศรษฐกิจของประเทศ 

บทบาท "ทีมยุโรป" ในภารกิจกู้น้ำท่วมไทย?

สหภาพยุโรป (European Union - EU) สนับสนุนเงินทุนและยุทธศาสตร์ขับเคลื่อน

สหภาพยุโรป รับหน้าที่เป็นผู้สนับสนุนหลักและการวางระบบภาพรวม โดยจะมอบ เงินทุนให้เปล่า (Grant Funding) ผ่านกลยุทธ์ Global Gateway ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานระดับโลกของอียู มุ่งเน้นการสร้างความมั่นคงในระยะยาว อุดช่องว่างด้านการลงทุน และยกระดับการบริหารจัดการน้ำให้รองรับความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

กลุ่มสำนักงานเพื่อการพัฒนาแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศส (AFD Group) ยกระดับเทคโนโลยีและระบบพยากรณ์ดิจิทัล

กลุ่ม AFD (รวมถึงองค์กรเครือข่ายอย่าง Proparco และ Expertise France) จะนำความเชี่ยวชาญทางเทคนิคและนวัตกรรมจากฝรั่งเศสเข้ามาสนับสนุนการแก้ปัญหาน้ำท่วมด้วยระบบดิจิทัล ประกอบด้วย

• ระบบพยากรณ์น้ำท่วมและระบบเตือนภัยล่วงหน้า : ติดตั้งเครื่องมือวิเคราะห์ระดับน้ำและปริมาณฝนแบบเรียลไทม์
• ระบบสนับสนุนการตัดสินใจ : ช่วยให้กรมชลประทานและหน่วยงานบริหารจัดการน้ำของไทยสามารถวางแผนระบายน้ำ บริหารจัดการประตูน้ำ และประเมินมวลน้ำได้อย่างแม่นยำและทันท่วงที

องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมนี (GIZ) เสริมแกร่งชุมชนด่านหน้าและการเตือนภัยระดับท้องถิ่น

เยอรมนีผ่านองค์กร GIZ จะเน้นการทำงานในระดับพื้นที่เพื่อสร้างความพร้อมให้แก่ประชาชนที่อยู่อาศัยในจุดเสี่ยงภัย โดยมุ่งเน้น

• การจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติโดยอาศัยชุมชนเป็นฐาน : อบรมและเตรียมความพร้อมให้ชุมชนรู้เท่าทันภัยธรรมชาติ
• การกระจายข้อมูลเตือนภัยสู่ครัวเรือน: วางระบบเตือนภัยระดับท้องถิ่นที่รวดเร็ว เพื่อให้ข้อมูลแจ้งเตือนสามารถส่งตรงถึงทุกครอบครัวได้ทันเวลา และมั่นใจว่าประชาชนในพื้นที่มีความเข้าใจ สามารถปฏิบัติตามขั้นตอนความปลอดภัยได้จริงเมื่อระดับน้ำเริ่มยกตัวสูงขึ้น

ประโยชน์ระยะยาวต่อกรุงเทพฯ และพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา

การรวมพลังของทีมยุโรปในครั้งนี้ ร่วมกับพันธมิตรการเงินระดับสากล เช่น ธนาคารโลก (World Bank) และธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) จะช่วยให้แผนแม่บท 20 ปี เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม อย่าง ขีดความสามารถในการระบายน้ำที่เพิ่มขึ้น การปรับปรุงคูคลองและทางระบายน้ำในลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างฝั่งตะวันออก ช่วยลดความหนาแน่นของมวลน้ำที่จะไหลเข้าสู่พื้นที่ชุมชนและเขตเศรษฐกิจรอบกรุงเทพมหานคร

ทั้งนี้ยังมีการเปลี่ยนผ่านสู่การรับมือแบบเชิงรุก เปลี่ยนจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเมื่อเกิดน้ำท่วม ไปสู่การพยากรณ์และเตือนภัยล่วงหน้าที่แม่นยำ ช่วยลดความเสียหายต่อทรัพย์สิน บ้านเรือน และพื้นที่ทำการเกษตรได้อย่างมหาศาล และชุมชนมีความยืดหยุ่นและฟื้นตัวไว โครงสร้างพื้นฐานใหม่ๆ จะส่งผลเชิงบวกโดยตรงต่อคุณภาพชีวิตของประชาชน ทำให้ครัวเรือนในพื้นที่เสี่ยงภัยสามารถอยู่อาศัยและรับมือกับสภาวะอากาศสุดขั้วได้อย่างมั่นใจและยั่งยืน

ความร่วมมือครั้งนี้นับเป็นอีกหนึ่งก้าวสำคัญในการเปลี่ยนผ่านระบบการบริหารจัดการน้ำของไทย จากการตั้งรับภัยพิบัติ สู่การสร้างภูมิคุ้มกันที่เข้มแข็งและยั่งยืน เพื่อปกป้องชีวิต ทรัพย์สิน และขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศให้เติบโตต่อไปอย่างมั่นคงท่ามกลางความท้าทายของสภาพภูมิอากาศโลก