เปิดมุมมองภาคเอกชนไทย เจาะโอกาสใหม่ตลาดแอฟริกา น่ากลัวหรือน่า Go!

ในการดำเนินนโยบายการทูตเศรษฐกิจเชิงรุก สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศกล่าวเสมอว่า ภาครัฐและภาคเอกชนต้องร่วมขับเคลื่อนไปด้วยกันในนามของทีมไทยแลนด์!

ล่าสุดในห้วงการเยือนไนจีเรียและเอธิโอเปียอย่างเป็นทางการเมื่อสัปดาห์ก่อนซึ่งเป็นการเยือนครั้งแรกภายใต้การประกาศนโยบายไทยต่อแอฟริกา (Thailand Africa Initiative: TAI) บริษัทไทยเข้าร่วมกิจกรรม Thailand-Nigeria Business Forum และ Thailand - Ethiopia: Building Business Bridges อย่างอุ่นหนาฝาคั่ง หากเปรียบภาครัฐโดยกรมเศรษฐกิจระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศเป็นทัพหน้า ภาคเอกชนก็เป็นทัพหลวง โดยมีธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย (เอ็กซิมแบงก์) เป็นทัพหลังคอยเสริมความมั่นใจ 

ดร.วิศิษฐ์ ลิ้มลือชา รองประธานกรรมการหอการค้าไทย กล่าวว่า การเยือนไนจีเรียและเอธิโอเปียของคณะผู้แทนไทย มีเป้าหมายหลักเพื่อสำรวจและเปิดตลาดใหม่ในทวีปแอฟริกา  ภูมิภาคที่เศรษฐกิจกำลังเติบโต มีศักยภาพสูง

“แอฟริกาถือเป็นตลาดใหม่ที่น่าจับตามอง จากเดิมที่เคยเป็นประเทศรายได้น้อย ปัจจุบันหลายประเทศมีเศรษฐกิจดีขึ้น มีทรัพยากรธรรมชาติที่โลกต้องการ และมีการลงทุนจากต่างประเทศเพิ่มขึ้น ทำให้กลายเป็นตลาดที่กำลังอยู่ในช่วงขาขึ้น” ดร.วิศิษฐ์ กล่าวพร้อมย้ำว่า การลงพื้นที่จริงยืนยันถึงโอกาสทางธุรกิจ โดยเฉพาะในเอธิโอเปียที่ประเมินว่ามีศักยภาพในการขยายตลาดได้เร็วกว่าไนจีเรีย

ด้านความท้าทายของทั้งสองตลาด รองประธานกรรมการหอการค้าไทยมองว่า เป็นเรื่องของระบบการชำระเงินที่อาจไม่สะดวก บางประเทศในแอฟริกายังมีข้อจำกัดในการใช้สกุลเงินดอลลาร์ แต่ก็มีพัฒนาการที่ดีอย่างเอธิโอเปียเริ่มโอนเงินโดยตรงระหว่างคู่ค้าได้แล้ว และการที่คณะผู้แทนไทยมีเอ็กซิมแบงก์ร่วมทางมาด้วยก็ช่วยสร้างความมั่นใจได้ระดับหนึ่ง ทำให้การซื้อขายสินค้าและบริการมีช่องทางในการโอนเงินกลับประเทศไทยได้ง่ายขึ้น  

ส่วนโอกาสที่เห็นได้ชัดเจนคือด้านการท่องเที่ยวและการประชุม (MICE) โดยเฉพาะในเอธิโอเปีย ซึ่งเป็นที่ตั้งขององค์การระหว่างประเทศ เช่น สหภาพแอฟริกา (African Union: AU) และกำลังจะเป็นศูนย์กลางการประชุมองค์การระหว่างประเทศมากขึ้น รูปแบบความร่วมมือควรอยู่ในรูปพันธมิตรทางธุรกิจ  ตัวอย่างความสำเร็จ เช่น สายการบินเอธิโอเปียจับมือกับสถานบริการทางการแพทย์ของไทย แสดงให้เห็นถึงช่องทางการทำธุรกิจที่ไม่จำเป็นต้องเป็นธุรกิจตรงสายเสมอไป แต่สามารถเชื่อมโยงผ่านพันธมิตรเพื่อสร้างโอกาสใหม่ๆ ได้เช่นกัน

สำหรับการบ้านที่เอกชนไทยต้องทำต่อ ดร.วิศิษฐ์ เผยว่า จำเป็นต้องศึกษาประเทศอื่น ๆ ในแอฟริกา เช่น เคนยา เพื่อค้นหาโอกาสและประเมินศักยภาพเพิ่มเติม วิเคราะห์และระบุสินค้าและบริการที่มีความต้องการในตลาดแอฟริกา ดูความสามารถแข่งขันได้  และตรวจสอบว่ามีคู่แข่งรายอื่นเข้าสู่ตลาดไปก่อนแล้วหรือไม่

•  รายเดียวก็คุ้มค่า

ธุรกิจไทยที่ร่วมทริปมีทั้งภาคส่วนอาหาร เครื่องจักรกลการเกษตร ผู้ผลิตกุญแจ สินค้าสีและเคมีภัณฑ์ สินค้าอุปโภคบริโภค ผู้ผลิตอาหารบรรจุภัณฑ์ รวมถึง Trading & Distribution การลงพื้นที่ทำให้เห็นสภาพจริง เวทีจับคู่ธุรกิจทั้งสองประเทศมีทั้งลูกค้าที่มีศักยภาพและคนที่ยังไม่ใช่ ซึ่งเรื่องนี้ไม่ใช่อุปสรรค

“ผมว่า รายนี้ผมได้” ดร.นพวัชร เจริญสินพร กรรมการผู้จัดการ บริษัท สตาร์ แคนเนอรี่ จำกัด กล่าวอย่างมั่นใจหลังคุยกับลูกค้าที่มีศักยภาพรายหนึ่ง เป็นลูกค้าที่แค่คุยก็รู้ว่าใช่ ไม่จำเป็นต้องขอสินค้าตัวอย่าง 

กรุงเทพธุรกิจสังเกตว่า  ระหว่างที่ ดร.นพวัชร กำลังนำเสนอธุรกิจของตนเองบนเวที Thailand-Nigeria Business Forum ที่นครเลกอสอยู่นั้น เบื้องล่างผู้ร่วมงานกลับเดินไปหยิบทูน่ากระป๋องตัวอย่างจากบูธของเขาไปหมดจนไม่เหลือไว้ให้คนที่ต้องการเข้ามาคุยธุรกิจจริง ๆ ได้ทดลอง   แต่เจ้าตัวไม่หวั่นเพราะงานนี้เอาของมาแจกอยู่แล้ว ขอแค่ลูกค้าที่มีศักยภาพเพียงรายเดียวก็เพียงพอ  

จริง ๆ แล้ว สตาร์ แคนเนอรี่ส่งออกสินค้ามายังแอฟริกาเป็นประจำ และมองว่าแอฟริกาเป็นตลาดที่มีศักยภาพสูง เนื่องจากเป็นโรงงานขนาดเล็กถึงกลาง  ดร.นพวัชรจึงเลือกเจาะตลาดที่ไม่ซ้ำกับคู่แข่งรายใหญ่ในประเทศไทย  เป้าหมายหลักคือการแสวงหาตลาดใหม่ ๆ ที่คู่แข่งรายใหญ่ยังไม่ให้ความสำคัญมากนัก และข้อควรระวังคือเรื่องความปลอดภัยส่วนบุคคลในไนจีเรียเมื่อเทียบกับประเทศอื่นในแอฟริกา

•  คุณภาพต้องเด่น

เช่นเดียวกับ ดร.ธัญลักษณ์ ปิติเศรษฐการ ผู้จัดการฝ่ายการค้าระหว่างประเทศ บริษัท โซเล็กซ์ อินเตอร์เนชั่นแนล (ประเทศไทย) จำกัด  ผู้ตะลุยตลาดแอฟริกามาตั้งแต่ทศวรรษ 1990 เธอมองว่า ความท้าทายและความแตกต่างในการทำธุรกิจส่งออกสินค้าไทยในตลาดแอฟริกา ต้องเน้นที่การค้นหาพันธมิตรที่เหมาะสมและการสร้างความแตกต่างของผลิตภัณฑ์

"การแข่งขันสูงขึ้น โดยเฉพาะจากคนจีนรุ่นใหม่ที่พูดภาษาอังกฤษได้ดีและออกไปทำการค้าทั่วโลก หากไม่ไปนำเสนอสินค้าด้วยตัวเอง ก็ไม่มีใครรู้จัก ต้องมีจุดเด่นเหนือคู่แข่ง (เช่น ข้าวหอมกว่า นุ่มกว่า เหนียวกว่า) หากสินค้าไม่มีความแตกต่างด้านคุณภาพ  ลูกค้าจะเลือกซื้อของถูกกว่า"

•  สินค้าเกษตรจุดร่วม 

  บูธที่ฮ็อตมากในงาน Thailand - Ethiopia: Building Business Bridges ต้องยกให้บริษัท เจริญโภคภัณฑ์โปรดิ๊วส จำกัด มีคนมารุมล้อมสิบกว่ารายจากบริษัทที่ทำธุรกิจอาหารสัตว์และเลี้ยงไก่ที่ต้องการข้าวโพดจำนวนมาก 

ดร.ศฎาวุฒิ กุลมณี รองกรรมการผู้จัดการบริหาร สายงานวิจัย  กล่าวว่า นั่นแสดงให้เห็นถึงโอกาสทางธุรกิจแบบสองทางอย่างชัดเจน กล่าวคือ เอธิโอเปียต้องการเมล็ดพันธุ์จากไทย ขณะเดียวกันเขาก็มี Teff ซึ่งเป็นพืชตระกูลหญ้านำมาทำเป็นแป้งอาหาร เป็นพืชหลักที่ประเทศอื่นไม่ค่อยมีนอกจากในเอธิโอเปียที่ต้องการขายให้ไทย 

•    ความแตกต่างไนจีเรีย-เอธิโอเปีย 

แม้เป็นแอฟริกาด้วยกัน สองประเทศนี้กลับห่างกันคนละฟากทวีป ใช้เวลาบินถึงห้าชั่วโมง ความแตกต่างย่อมมี 

สิทธิกฤต ลิมะมาพา ผู้จัดการฝ่ายส่งออก บริษัท อาร์.เจ.ลอนดอนเคมีคอลอินดัสทรีส์ จำกัด ซึ่งมีลูกค้าในเอธิโอเปียอยู่แล้วแต่ยังไม่มีลูกค้าในไนจีเรีย มองว่าสองประเทศนี้น่าสนใจตรงที่มีประชากรจำนวนมาก อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจดี และเศรษฐกิจกำลังพัฒนา

สิทธิกฤตเปรียบเทียบตลาดแอฟริกาสองฟากฝั่งว่า แอฟริกาตะวันออก (เช่น เอธิโอเปีย, เคนยา, แทนซาเนีย) ผู้คนเข้าใจทางธุรกิจมากกว่า มีหัวการค้า อาจเป็นเพราะอยู่ไม่ไกลจากตะวันออกกลางและอินเดีย ทำให้การเจรจาและการสื่อสารง่ายกว่า ขณะที่แอฟริกาตะวันตกอย่างไนจีเรีย ค่อนข้างล้าหลังกว่าในแง่ของธุรกิจ แม้ว่าเศรษฐกิจจะกำลังเติบโต แต่ยังไม่เจริญเท่าฝั่งตะวันออก บางคนอาจยังขาดทักษะทางธุรกิจ ทำให้การอธิบายสิ่งต่างๆ ทำได้ยากกว่า

ขณะที่ศิริพงษ์ สมบูรณ์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท เอสคิวไอ กรุ๊ป จำกัด มองลึกไปถึงผู้คน 

"คนไนจีเรียพูดเก่ง ไม่ค่อยเป็นระเบียบ เอธิโอเปียผู้คนค่อนข้างอนุรักษนิยม มีระเบียบ พูดน้อย แม้เศรษฐกิจจะใกล้เคียงกัน แต่สไตล์การทำงานและการเข้าหาลูกค้าแตกต่างกัน ต้องใช้กลยุทธ์เฉพาะ" นักธุรกิจหนุ่มแนะเทคนิคแก่เพื่อนนักธุรกิจชาวไทยที่ต้องการเข้าตลาดแอฟริกา 

ส่วนตัวเขาทั้งคู่ตั้งใจจะกลับมาสำรวจตลาดแอฟริกาอีกครั้ง โดยย้ำว่า การเดินทางมาพร้อมกับการสนับสนุนจากภาครัฐยังคงมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับตลาดใหม่ๆ เช่นนี้

•  มุมมองคนที่มาก่อน

จากมุมมองของนักธุรกิจไทยผู้ไปเยือนเห็นได้ว่า ไนจีเรียจะยากกว่าเอธิโอเปียอยู่เล็กน้อย แต่ก็ใช่ว่าจะไม่มีใครประสบความสำเร็จ ดร.มุกดา ภัทรบัญชา ประธานเจ้าหน้าที่บริหารฝ่ายการเงิน บริษัท A4S ไนจีเรีย ที่เปิดกิจการมาได้สองปีแล้ว จำหน่ายสารเสริมประสิทธิภาพพืชแบบออร์แกนิก กล่าวถึงจุดร่วมระหว่างไทยกับแอฟริกาว่ามีภูมิอากาศแบบเขตร้อนคล้ายกัน ทำให้สินค้าเกษตรไทยเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดี ประชากรประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลักถึง 70% เช่นเดียวกับไทย ทำให้เป็นตลาดขนาดใหญ่สำหรับผลิตภัณฑ์เกษตร

ความท้าทายในตลาดอยู่ที่ความแตกต่างทางวัฒนธรรม  อัตราแลกเปลี่ยน  การบริหารจัดการด้านการเงินและการลงทุน ดังนั้นต้องเลือกพันธมิตรท้องถิ่นที่ซื่อสัตย์ ไว้ใจได้ ใช้บริการธนาคารท้องถิ่นที่น่าเชื่อถือ รวมทั้งการได้รับการสนับสนุนจากธนาคารไทยในการส่งออกและธุรกรรมทางการเงินระหว่างประเทศ 

ทั้งหมดที่กล่าวมา คือความเห็นของนักธุรกิจไทยส่วนใหญ่แม้ไม่ใช่ทั้งหมด จากเจ็ดบริษัทที่ไปไนจีเรียและเก้าบริษัทที่ไปเอธิโอเปีย รวมทั้งคนที่ลงหลักปักฐานในพื้นที่อยู่แล้ว สิ่งที่ทุกคนเห็นตรงกันคือแอฟริกาคือโอกาส หากได้แรงสนับสนุนจากภาครัฐ เอกชนก็จะลุยไปอย่างมั่นใจยิ่งขึ้น