สภาพัฒน์ ถกหัวข้อ “From Truth to National Action” ใน SX2026 ชี้ไทยต้องสังคายนาโครงสร้างจัดการน้ำ รับมือวิกฤติ Climate Change
KEY POINTS
- สภาพัฒน์ชี้ว่าไทยสูญเสียงบประมาณเยียวยาภัยพิบัติน้ำท่วมและน้ำแล้งปีละ 4-5 หมื่นล้านบาท
- ไม่ยั่งยืนท่ามกลางวิกฤติสภาพภูมิอากาศ จึงจำเป็นต้องปฏิรูปโครงสร้างการจัดการน้ำทั้งระบบ
- เสนอแนวทางแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง 3 ด้าน คือ ยกระดับระบบเตือนภัยให้แม่นยำ ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ เช่น ทางด่วนระบายน้ำและโครงการผันน้ำ และใช้ระบบจำลอง
เวที Water Resilience Forum 4/2026 ภายใต้แนวคิด THE TRUTH OF WATER “รู้ทันน้ำ รู้ทันอนาคต” จัดโดยศูนย์กันก่อนท่วม (Water Resilience Center) คณะวิศวรรกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) จัดเสวนา “From Truth to National Action: เมื่อรู้ความจริง ประเทศไทยต้องเปลี่ยนอะไร” โดยมี "ดนุชา พิชยนันท์" เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) ร่วมแสดงทัศนะเพื่อเสนอทางออกเชิงโครงสร้างในการบริหารจัดการน้ำและภัยพิบัติ ท่ามกลางความท้าทายจากสภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงและผันผวนขึ้นอย่างต่อเนื่อง
เปิดภาระงบเยียวยา 5 หมื่นล้าน/ปี
"ดนุชา" กล่าวว่า ช่วงที่ผ่านมา ประเทศไทยต้องสูญเสียงบประมาณในการเยียวยาผู้ประสบภัยน้ำท่วมและน้ำแล้งสลับกันทุกปี คิดเป็นมูลค่าสูงถึงประมาณ 40,000 – 50,000 ล้านบาทต่อปี เมื่อปัจจัยด้าน Climate Change ส่งผลให้รูปแบบฝนและภัยธรรมชาติเกิดถี่และรุนแรงขึ้น ประเทศไทยจึงไม่สามารถบริหารจัดการแบบเดิมได้อีกต่อไป แต่จำเป็นต้องหันมามุ่งเน้นการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานและเทคโนโลยีการจัดการน้ำอย่างจริงจัง
3 เสาหลักเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง
"ดนุชา" เสนอแนวทางปรับเปลี่ยนสำคัญ 3 ด้าน ประกอบด้วย
- ยกระดับระบบเตือนภัยและการคาดการณ์: พัฒนาระบบพาดการณ์สภาพอากาศและการแจ้งเตือนให้มีความแม่นยำสูงขึ้น โดยยกตัวอย่างประสบการณ์การบริหารจัดการน้ำจากเขื่อนภูมิพล เขื่อนสิริกิติ์ และเขื่อนเจ้าพระยา ที่ความคลาดเคลื่อนของการคาดการณ์ฝนในอดีตเคยส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจระบายน้ำ ซึ่งกระทบต่อเนื่องถึงพื้นที่กรุงเทพมหานครนอกคันกั้นน้ำ
- การลงทุนในนวัตกรรมและโครงสร้างพื้นฐานใหม่: ประเทศไทยจำเป็นต้องมี "ทางด่วนระบายน้ำ" และโครงการขนาดใหญ่ เช่น โครงการผันน้ำชัยนาท-ป่าสัก-อ่าวไทย เพื่อตัดยอดน้ำก่อนไหลลงสู่พื้นที่ตอนล่าง ควบคู่กับการปรับปรุงคลองรังสิตและคลองแนวขวางฝั่งตะวันออกเพื่อดึงน้ำออกสู่ทะเล ตลอดจนการทำ Digital Elevation และ Cross Section เพื่อตรวจสอบความตื้นเขินของลำน้ำอย่างเป็นระบบ
- การใช้ระบบจำลองสถานการณ์: จัดทำระบบจำลองเพื่อประเมินมูลค่าความเสียหายในแต่ละรูปแบบการบริหารจัดการ ช่วยให้ภาครัฐตัดสินใจเลือกทางเลือกที่ส่งผลกระทบน้อยที่สุดต่อพื้นที่อยู่อาศัยและประชาชน
รื้อแผนงบประมาณน้ำ-ผังเมือง
นอกจากนี้ "ดนุชา" ยังได้สะท้อนถึงอุปสรรคสำคัญด้านงบประมาณและผังเมือง โดยระบุว่า ที่ผ่านมากระทรวงและหน่วยงานต่าง ๆ ใช้งบประมาณด้านน้ำกว่า 60,000 ล้านบาทต่อปี ทว่างบประมาณสูงถึง 60% กลับถูกนำไปใช้ในโครงการขนาดเล็ก เช่น การขุดสระน้ำหรือทำฝายชะลอน้ำ ซึ่งไม่เพียงพอต่อการรับมือมวลน้ำขนาดใหญ่
“หน่วยงานภาครัฐจำเป็นต้องปรับทัศนคติการทำงาน จากเดิมที่มุ่งทำโครงการขนาดเล็กเนื่องจากเสร็จเร็วใน 1-2 ปี หันมาให้ความสำคัญกับโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ตามแผนแม่บท 20-25 ลุ่มน้ำ แม้ว่าจะต้องใช้เวลาก่อสร้างผูกพันนาน 6-7 ปีก็ตาม”
เลขาธิการสภาพัฒน์ ยังเน้นย้ำถึงปัญหาผังเมืองและการบุกรุกลำน้ำ ซึ่งส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการระบายน้ำ ทำให้โครงการปรับปรุงคลองฝั่งตะวันออกต้องใช้เวลาเจรจาและการจัดสรรที่อยู่ใหม่ให้แก่ประชาชนผู้ได้รับผลกระทบ
เดินหน้าแผนแม่บทลุ่มน้ำ ป้องกันพื้นที่เศรษฐกิจหลัก
สำหรับการขับเคลื่อนโครงการในอนาคต "ดนุชา" ระบุว่าเป้าหมายสำคัญคือการปกป้องพื้นที่เศรษฐกิจหลักของประเทศ โดยการดำเนินโครงการขนาดใหญ่ตามแผนแม่บท จะต้องอาศัยการสื่อสารและสร้างความเข้าใจกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่บนหลักการยึดประโยชน์ส่วนรวม แม้โครงการขนาดใหญ่อย่างชัยนาท-ป่าสัก จะต้องใช้เวลาก่อสร้างประมาณ 7 ปี ซึ่งในระยะสั้นยังคงต้องอาศัยการบริหารจัดการเฉพาะหน้าควบคู่กันไป





