องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (เอฟเอโอ) เรียกร้องให้รัฐบาลทั่วเอเชีย แปซิฟิกให้ความสำคัญกับการดูแลระบบนิเวศนอกฟาร์ม การยกระดับการประเมินความเสี่ยง และการป้องกันตั้งแต่ต้นเหตุเพื่อป้องกันโรคติดต่อระหว่างสัตว์และคน
ข้อเรียกร้องนี้เป็นไปตามแนวคิดสุขภาพหนึ่งเดียว (One Health) ตามกรอบปฏิญญาทางการเมืองว่าด้วยการป้องกัน การเตรียมความพร้อม และการตอบสนองต่อการระบาดใหญ่ (Political Declaration on Pandemic Prevention, Preparedness, and Response) ที่สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติได้ลงมติรับรองเมื่อวันที่ 12 ต.ค. 2569
กรอบความร่วมมือระดับโลกนี้เรียกร้องให้รัฐบาลต่างๆ แก้ไขปัญหาโรคติดเชื้ออุบัติใหม่และการกลับมาแพร่ระบาดซ้ำที่ “ต้นเหตุและปัจจัยขับเคลื่อน” จากสถิติว่า 75% ของโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ในปัจจุบันมีต้นตอมาจากสัตว์ นับเป็นการถอดบทเรียนความล้มเหลวที่เคยเกิดขึ้นในช่วงวิกฤตโควิด-19 โรคติดต่อระหว่างสัตว์และคน โดยเน้นบูรณาการสุขภาพของมนุษย์ สัตว์ และสิ่งแวดล้อม
นายอัลลู โดฮง ผู้ช่วยผู้อำนวยการใหญ่และผู้แทนภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกของเอฟเอโอ กล่าวว่า กว่า 20 ปีที่ผ่านมา ไข้หวัดนกเป็นภัยคุกคามจากต่อการเลี้ยงสัตว์ปีกในระบบปศุสัตว์ วิถีชีวิตของเกษตรกร และสุขภาพของประชาชนทั่วเอเชียและแปซิฟิก
ในเดือนมี.ค.ที่ผ่านมา การตรวจสอบสัตว์ปีกที่เป็นโรคและตายในกัมพูชา ทำให้พบว่าไข้หวัดนกสายพันธุ์ H5N1 ได้แพร่สู่มนุษย์แล้ว และในออสเตรเลียการตรวจพบเชื้อไวรัส H5N1 ที่แพร่ระบาดไปทั่วโลกผ่านนกทะเลอพยพย้ำเตือนว่าภัยคุกคามจากโรคไม่ได้เริ่มต้นหรือจบลงที่ฟาร์ม
การเปลี่ยนแปลงทางสิ่งแวดล้อมและสภาพภูมิอากาศที่ทวีความรุนแรงขึ้น การรุกรานของมนุษย์ และการเสื่อมโทรมของระบบนิเวศทำให้ ไวรัสแพร่กระจายได้ง่ายขึ้น
องค์การอุตุนิยมวิทยาโลกคาดการณ์ว่าปรากฏการณ์เอลนีโญจะถึงจุดสูงสุดในช่วงปลายปี 2569 ซึ่งจะนำมาซึ่งภัยแล้งและฝนตกหนักในภูมิภาคต่างๆ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการผลิตปศุสัตว์และแหล่งน้ำ เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคระบาดในท้องถิ่น อีกทั้งน้ำเสียจากฟาร์มสัตว์ปีกสามารถพัดพาของเสีย อาหารสัตว์ สารต้านจุลชีพ และเชื้อโรคลงสู่แหล่งน้ำ ทำให้เกิดการแพร่กระจายของโรคระหว่างคนและสัตว์
เอฟเอโอแนะนำ 3 ข้อเสนอต่อรัฐบาลในเอเชียแปซิฟิกเพื่อตอบสนองต่อปัญหานี้ ประการแรกรัฐบาลควรพิจารณาสถานการณ์ด้านสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อมควบคู่ไปกับการเฝ้าระวังโรคติดต่อระหว่างสัตว์และมนุษย์เพื่อบ่งชี้ความเสี่ยง และความจำเป็นของการเฝ้าระวังหรือมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพเพิ่มเติมในฟาร์ม ซึ่งเสริมแนวทางการฟื้นฟูระบบนิเวศที่อาศัยธรรมชาติ
ประการที่สอง ประเทศต่างๆ ควรลงทุนเพื่อเสริมศักยภาพผู้เชี่ยวชาญ ห้องปฏิบัติการ เจ้าหน้าที่และสัตวแพทย์ให้ประเมินความเสี่ยง ตรวจสอบโรคที่ผิดปกติในสัตว์ป่าและสัตว์เลี้ยง และสื่อสารต่อภาคส่วนอื่นๆ
ประการที่สาม แผนระดับชาติควรครอบคลุมการป้องกันต้นเหตุอย่างสม่ำเสมอ โดยกำหนดความรับผิดชอบที่ชัดเจนและจัดสรรงบประมาณอย่างต่อเนื่องให้หน่วยงานด้านสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อมประเมินความเชื่อมโยงระหว่างสัตว์ป่า ปศุสัตว์ และมนุษย์ต่อความเสี่ยงของการเกิดโรค
นายโดฮง กล่าวว่า รัฐบาลในภูมิภาคควรส่งเสริมความร่วมมือระหว่างหน่วยงานด้านสุขภาพของมนุษย์และสัตว์ ควบคู่กับความเชี่ยวชาญด้านสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อมเพื่อรับมือกับภัยคุกคามใหม่นี้ มิฉะนั้นอาจมองข้ามสภาพแวดล้อมทางนิเวศวิทยาที่ส่งผลต่อพลวัตของโรค และพลาดโอกาสป้องกันการระบาดในฟาร์ม ชุมชน และระบบนิเวศอย่างเป็นระบบ
"กว่าสองทศวรรษที่ผ่านมา เอฟเอโอให้สนับสนุนต่อรัฐบาลในภูมิภาคเพื่อตรวจหาและเฝ้าระวังไข้หวัดนก โดยตรวจหาไวรัสที่แพร่กระจายจากตัวอย่างนกและตลาดค้าสัตว์ปีก ซึ่งเป็นรากฐานการบ่งชี้ภัยคุกคามตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อวางแผนดำเนินการป้องกันที่เหมาะสมในประเทศไทย เอฟเอโอได้แลกเปลี่ยนองค์ความรู้กับกรมปศุสัตว์ เพื่อตั้งศูนย์ปฏิบัติการเฝ้าระวัง ติดตามและควบคุมโรคไข้หวัดนก โดยเฉพาะพื้นที่ตามแนวชายแดน"
ในกัมพูชา เครือข่ายเฝ้าระวังสุขภาพสัตว์ป่าเพื่อติดตามภัยคุกคามจากโรค ส่งข้อมูลให้หน่วยงานภาครัฐต่างๆ การตรวจหาเชื้อไวรัส H5N1 ในสัตว์ปีกในเดือนมี.ค. 2569 บ่งชี้ว่ามีการติดเชื้อในมนุษย์ แสดงให้เห็นว่าข้อมูลสุขภาพสัตว์สามารถชี้นำการดำเนินการด้านสาธารณสุขที่ทันท่วงทีและจำกัดการสัมผัสได้ ส่วนในอินโดนีเซีย เอฟเอโอและกระทรวงป่าไม้จัดฝึกอบรมผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อมถึงความเสี่ยงของโรคที่เชื่อมโยงกับการค้าสัตว์ป่าและการปฏิสัมพันธ์ระหว่างคน สัตว์ และระบบนิเวศ โดยโครงการในซูลาเวซี รวบรวมตัวแทนรัฐบาล นักวิจัย และชุมชนชี้วิธีการปฏิบัติเพื่อลดความเสี่ยงของโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน และสนับสนุนการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและวิถีชีวิตในท้องถิ่น





