พิธีเปิด COP31 ส่งโจทย์ใหญ่ทั่วโลก จี้รัฐ-เอกชนลงขัน 1.3 ล้านล้านเหรียญต่อปี สู้โลกร้อน

พิธีเปิดการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 (COP31) ได้เปิดฉากขึ้นอย่างเป็นทางการ ณ เมืองอันตัลยา ประเทศทูร์เคีย (ตุรกี) การประชุมครั้งนี้จัดขึ้นท่ามกลางสภาวะการณ์โลกที่ซับซ้อน ทั้งจากความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ วิกฤติเศรษฐกิจ ความไม่มั่นคงทางอาหาร และภัยพิบัติทางธรรมชาติที่ทวีความรุนแรง โดยมีเป้าหมายหลักในการปรับเปลี่ยนทิศทางจากการกำหนดนโยบายและการสร้างข้อตกลง ไปสู่ "ยุคแห่งการปฏิบัติจริง" (Implementation COP) เพื่อขยายผลความตกลงปารีสและกรอบการดำเนินงานให้จับต้องได้ในชีวิตประจำวันของประชาชนทั่วโลก 'กรุงเทพธุรกิจ' สรุปสาระสำคัญ จากผู้นำระดับสูง รัฐมนตรี และผู้แทนจากนานาประเทศที่เข้าร่วมอย่างคับคั่ง ดังนี้

ส่งมอบภารกิจ จาก COP30 เบเลม สู่ COP31 อันตัลยา

"อังเดร คอร์เรอา โด ลาโก" (André Corrêa do Lago) ประธานการประชุม COP30 จากบราซิล ได้กล่าวสุนทรพจน์อำลาตำแหน่งและสรุปผลงานตลอดช่วงเวลาการดำรงตำแหน่ง ว่า ประธานาธิบดี ลูอิซ อีนากียู ลูลา ดา ซิลวา แห่งบราซิล ได้กำหนดเป้าหมายหลัก 3 ประการสำหรับ COP30 ได้แก่ การเสริมสร้างระบบพหุภาคีนิยม การดึงกระบวนการ COP ให้เข้าใกล้ประชาชน และการเร่งรัดขยายผลความตกลงปารีสให้เกิดผลจริงต่อสังคม

"COP30 ที่เมืองเบเลม ถือเป็น COP แห่งยุทธศาสตร์ ที่เปลี่ยนผ่านจากการหารือเชิงกลยุทธ์ย่อย ไปสู่การบรรลุฉันทามติในมติมูติรอง (Mutirón decision) ซึ่งส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ ในรัฐบาล เช่น กระทรวงการคลัง พลังงาน คมนาคม อุตสาหกรรม และเกษตรกรรม ตลอดจนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคธุรกิจ นักวิชาการ ชนพื้นเมือง กลุ่มผู้สืบเชื้อสายแอฟริกัน เยาวชน และสตรี"

พร้อมกันนี้ บราซิลยังได้ผลักดันข้อริเริ่มสำคัญ ได้แก่ กองทุนป่าฝนเขตร้อนยั่งยืน กลุ่มความร่วมมือตลาดคาร์บอน และพันธสัญญาเชื้อเพลิงยั่งยืน 4 เท่า

ในโอกาสส่งมอบตำแหน่ง บราซิลได้ประกาศเผยแพร่เอกสารโรดแมปสำคัญ 2 ฉบับ ได้แก่

• โรดแมปการเปลี่ยนผ่านจากเชื้อเพลิงฟอสซิล: แผนการเปลี่ยนผ่านจากเชื้อเพลิงฟอสซิลในระบบพลังงานอย่างเป็นธรรม เป็นระเบียบ และเท่าเทียม เพื่อบรรลุเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net-Zero) ภายในปี 2050 ตามหลักวิทยาศาสตร์
• โรดแมปการยับยั้งการตัดไม้ทำลายป่า: แผนยกระดับความพยายามเพื่อหยุดยั้งและฟื้นฟูการตัดไม้ทำลายป่าและการเสื่อมโทรมของป่าไม้ภายในปี 2030

"โด ลาโก" ได้ทำพิธีมอบค้อนประธานการประชุมที่แกะสลักจากไม้แอมะซอนให้แก่ประธาน COP31 คนใหม่ พร้อมฝากข้อคิดว่า "ไม่ว่าเราจะทำสิ่งใด เราต้องไม่สูญเสียเข็มทิศทางจริยธรรม และต้องตระหนักเสมอว่าเรากำลังยืนอยู่บนฝั่งที่ถูกต้องของประวัติศาสตร์"

COP31 ชู "Imece" ไฟฟ้า 35% และสะพานการเงิน

หลังการลงมติรับรองอย่างเป็นทางการ "มูรัต คูรุม" (Murat Kurum) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสิ่งแวดล้อมและเมืองของทูร์เคีย ได้เข้าดำรงตำแหน่งประธานการประชุม COP31 โดยได้กล่าวเปิดการประชุมด้วยความมุ่งมั่นที่จะนำพา COP31 ไปสู่การบรรลุผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม

"คูรุม" ได้เน้นย้ำถึงสภาพการณ์โลกที่หลอมรวมกันบน "ปฏิทินสภาพภูมิอากาศร่วมกัน" ซึ่งภัยพิบัติในพื้นที่หนึ่งส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานและเศรษฐกิจของอีกพื้นที่หนึ่งอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

"นโยบายสภาพภูมิอากาศก็นือนโยบายการพัฒนา นโยบายอาหาร นโยบายพลังงาน นโยบายการวางผังเมือง และเหนือสิ่งอื่นใด คือนโยบายเพื่อปกป้องอนาคตของมนุษยชาติ ทูร์เคียพร้อมทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมความต้องการและศักยภาพระหว่างกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว (Global North) และกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา (Global South) ร่วมกับออสเตรเลีย"

ประธาน COP31 ได้นำเสนอข้อริเริ่มและแนวคิดหลักของการประชุม ได้แก่

• แนวคิด "Imece" (อิเมเช): วัฒนธรรมดั้งเดิมของทูร์เคียที่หมายถึงการร่วมแรงร่วมใจช่วยเหลือกันเมื่อไม่มีใครสามารถทำสิ่งนั้นได้เพียงลำพัง เพื่อแบ่งปันทั้งภาระและความหวังร่วมกัน ในลักษณะเดียวกับแนวคิด Mutirón ของบราซิล
• แนวทางขยะเหลือศูนย์: ข้อริเริ่มที่นำโดย เอมิเน เออร์โดอัน (Emine Erdoğan) สุภาพสตรีหมายเลขหนึ่งของทูร์เคีย เพื่อสร้างวัฒนธรรมการลดขยะและการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าในชีวิตประจำวัน
• คำมั่นสัญญาเพิ่มสัดส่วนพลังงานไฟฟ้าโลก 35 by 35: ตั้งเป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานไฟฟ้าในระบบพลังงานขั้นสุดท้ายของโลกเป็น 35% ภายในปี 2035 ผ่านการขยายพลังงานหมุนเวียน การปรับปรุงโครงข่ายไฟฟ้า ระบบกักเก็บพลังงาน และอุตสาหกรรมสีเขียว
• กลไกสะพานการปฏิบัติด้านสภาพภูมิอากาศ: ความไว้วางใจถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญของการร่วมมือระดับโลก โดยเน้นย้ำถึงเป้าหมายการจัดสรรเงินทุนสนับสนุน 300,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี แก่ประเทศกำลังพัฒนาภายในปี 2035 และการระดมทุน 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีจากภาคสาธารณะและเอกชนที่ตกลงไว้ ณ กรุงบากู โดยกลไก Climate Implementation Bridge จะทำหน้าที่เชื่อมโยงโครงการที่ต้องการเงินทุนกับนักลงทุน และเชื่อมโยงเทคโนโลยีกับประเทศที่ต้องการ

รับฟังเสียงจากแปซิฟิก และการเปลี่ยนผ่านพลังงาน

ในส่วนของกระบวนการเจรจา "คริส โบเวน" (Chris Bowen) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและพลังงานของออสเตรเลีย ซึ่งทำหน้าที่ประธานฝ่ายการเจรจาของการประชุม COP31 ได้เน้นย้ำถึงหุ้นส่วนความร่วมมือระหว่างออสเตรเลียและตุรกี

"โบเวน" ได้สะท้อนผลสรุปจากการประชุม Pre-COP ที่จัดขึ้น ณ ประเทศฟิจิและตูวาลู ซึ่งเน้นย้ำเสียงของกลุ่มประเทศเกาะเล็กกำลังพัฒนา (SIDS) และกลุ่มประเทศพัฒนาเหนือน้อยที่สุด (LDCs) ว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ใช่การคาดการณ์หรือข้อความทำนาย แต่คือความจริงที่ผู้คนหลายพันล้านคนกำลังเผชิญอยู่

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลสถิติชี้ว่าความพยายามระดับโลกเริ่มเห็นผล โดยการคาดการณ์อุณหภูมิโลกเฉลี่ยก่อนความตกลงปารีสซึ่งเคยสูงถึง 4 องศาเซลเซียส ได้ลดลงมาอยู่ที่ประมาณ 2.6 องศาเซลเซียสในปัจจุบัน และการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้นเกือบสองเท่านับตั้งแต่ปี 2015

ประธานฝ่ายการเจรจาได้กำหนดเป้าหมายการเจรจาใน COP31 ไว้ดังนี้

• การเร่งเปลี่ยนผ่านสู่ระบบไฟฟ้า: ผลักดันการใช้ไฟฟ้าจากสัดส่วน 1 ใน 5 ให้เพิ่มขึ้นเป็น 1 ใน 3 (หรือ 35%) ของปริมาณการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายของโลกภายในปี 2035 เพื่อสร้างความมั่นคงทางพลังงานและลดความผันผวนของค่าครองชีพ
• การปลดล็อกและการเข้าถึงแหล่งเงินทุน: ออสเตรเลียได้เปิดตัวแถลงการณ์และแผนปฏิบัติการการเข้าถึงแหล่งเงินทุนสำหรับ SIDS และ LDCs ณ การประชุม Pre-COP เพื่อให้กระบวนการอนุมัติและกระจายเงินทุนเป็นไปอย่างรวดเร็ว โปร่งใส และง่ายดายยิ่งขึ้น
• การดำเนินงานเจรจาอย่างครอบคลุม: การเจรจาในวาระต่าง ๆ กว่า 160 รายการจะดำเนินไปอย่างโปร่งใส มีส่วนร่วม และยึดการตัดสินใจของประเทศภาคีเป็นหลัก โดยเน้นผลลัพธ์ที่ใช้งานได้จริง

UNFCCC เตือนลดมีเทนเป็น "แผ่นน้ำแข็งประคบโลก"

ทางด้าน "ไซมอน สตีลล์" (Simon Stiell) เลขาธิการบริหารอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) ได้กล่าวสนับสนุนทิศทางของการประชุมว่า COP31 คือการเปิดฉาก "ยุคใหม่แห่งการปฏิบัติจริง" ที่เน้นการอัดฉีดและเร่งรัดโซลูชัน

"สตีลล์" ได้สรุปแนวทางปฏิบัติที่ต้องเร่งดำเนินการ ได้แก่

• การเพิ่มเงินทุนสำหรับการปรับตัวขึ้นเป็น 3 เท่า การปรับปรุงการเข้าถึงเงินทุน
• การขยายกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนทั่วโลกขึ้น 3 เท่าภายในปี 2030
• การลดการปล่อยก๊าซมีเทนซึ่งเป็นสารมลพิษรุนแรงในภาคอุตสาหกรรมน้ำมัน ก๊าซ และขยะ

"การลดก๊าซมีเทนควบคู่กับการใช้พลังงานไฟฟ้าเปรียบเสมือนแผ่นน้ำแข็งประคบโลกที่สามารถช่วยลดอุณหภูมิที่คาดการณ์ไว้ได้ถึง 0.5 องศาเซลเซียส"

นอกจากนี้ เลขาธิการบริหาร UNFCCC ได้ยกประเด็นท้าทายด้านการดำเนินงานขององค์กร โดยเปิดเผยว่า UNFCCC กำลังเผชิญกับภารกิจที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในขณะที่งบประมาณกลับลดลง พร้อมเรียกร้องให้ประเทศภาคีร่วมหารือเรื่องงบประมาณอย่างจริงจังในอีก 6 เดือนข้างหน้า โดยเตือนว่าเราไม่สามารถทำสิ่งต่างๆ มากขึ้นเรื่อยๆ ด้วยทรัพยากรที่ลดลงได้อีกต่อไป

IPCC ย้ำวิทยาศาสตร์คือเข็มทิศชี้นำ

ปิดท้ายด้วยมุมมองด้านวิทยาศาสตร์จาก "ศาสตราจารย์ จิม สกี" (Jim Skea) ประธานคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (IPCC) ซึ่งได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ในการตัดสินใจเชิงนโยบาย โดยเปรียบเทียบว่า "การดำเนินงานด้านสภาพภูมิอากาศโดยปราศจากวิทยาศาสตร์สภาพภูมิอากาศ เปรียบเสมือนเรือที่ปราศจากหางเสือ"

ประธาน IPCC เปิดเผยว่า คณะทำงานเตรียมเปิดตัวรายงานสำคัญ 3 ฉบับในปีหน้า ได้แก่

• รายงานพิเศษว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในเมือง: กำหนดอนุมัติในเดือนมีนาคม
• รายงานระเบียบวิธีวิจัย 2 ฉบับ: ครอบคลุมประเด็นสารที่มีผลต่อสภาพภูมิอากาศอายุสั้น และเทคโนโลยีการขจัดคาร์บอนไดโอไซด์ (CCUS)

อย่างไรก็ตาม "ศ.สกี" ได้แสดงความกังวลต่อภาวะหยุดชะงักในการกำหนดกรอบเวลาและงบประมาณสำหรับรายงานการประเมินฉบับที่ 7 (AR7) ซึ่งส่งผลกระทบต่อการทำงานของนักวิทยาศาสตร์อาสาสมัครทั่วโลก โดยเรียกร้องให้รัฐบาลสมาชิกเร่งหาข้อตกลงร่วมกันในการประชุมสมัชชาใหญ่ครั้งที่ 65 ในวันที่ 1 ธันวาคมนี้ เพื่อให้การทำงานด้านวิทยาศาสตร์ดำเนินไปได้อย่างต่อเนื่อง

การเปิดฉากการประชุม COP31 ณ เมืองอันตัลยา ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการเปลี่ยนผ่านคำมั่นสัญญาทางนโยบายไปสู่การลงทุน เทคโนโลยี และโครงสร้างพื้นฐานที่ลงลึกถึงระดับชุมชน ด้วยการประสานพลังระหว่างประธาน COP31 จากทูร์เคีย และประธานฝ่ายการเจรจาจากออสเตรเลีย ประชาคมโลกกำลังมุ่งหวังให้จิตวิญญาณแห่งความร่วมมือแบบ "Imece" สามารถทลายข้อจำกัดด้านการเงิน เทคโนโลยี และความเหลื่อมล้ำ เพื่อรักษาเป้าหมายการจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียสไว้อย่างยั่งยืน