COP31 เดือด จี้ประเทศร่ำรวยจ่าย 'ค่าชดเชยภูมิอากาศ' ชี้เป็นหน้าที่ตามกฎหมาย

กลุ่มนักเคลื่อนไหวและองค์กรกฎหมายระดับโลกเปิดแถลงข่าวใหญ่ในการประชุม COP31 เรียกร้องความยุติธรรมด้านสภาพภูมิอากาศ (Climate Reparations) ตีแผ่ประเทศอุตสาหกรรมผู้ก่อมลพิษยังคงละเลยพันธกรณีและใช้งบสงครามซ้ำเติมวิกฤติ ขณะที่กลุ่มประเทศเกาะและดินแดนไร้อธิปไตยต้องเผชิญผลกระทบสาหัส เผยกองทุนเยียวยาความเสียหายติดลบหนัก พร้อมแฉลัทธิจักรวรรดินิยมใหม่ฉวยโอกาสรวบหัวรวบท้ายทรัพยากรธรรมชาติ

เปิดฉาก COP31 ด้วยวาระ "การเยียวยาความเสียหายทางภูมิอากาศ"

ในการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (COP31) เครือข่ายภาคประชาสังคมและตัวแทนกฎหมายระหว่างประเทศได้จัดแถลงข่าวเพื่อชูนโยบาย "การเยียวยาความเสียหายด้านสภาพภูมิอากาศ" (Climate Reparations) ให้เป็นหัวใจหลักของการเจรจาตลอดสองสัปดาห์ของการประชุม 

"การเติบโตแบบไร้ขีดจำกัดคือมะเร็ง" ประเทศร่ำรวยเมินเยียวยาแต่ทุ่มงบทำสงคราม

อนาเลีย นักเคลื่อนไหวเพื่อสิ่งแวดล้อมจากประเทศในซีกโลกเหนือ (Global North) เปิดเผยว่า ประเทศพัฒนาแล้วมีโอกาสมากมายในการปฏิบัติตามพันธกรณีทางกฎหมาย แต่กลับล้มเหลวในการทำหน้าที่อย่างเป็นธรรมมาโดยตลอด แม้จะยอมให้มีการตั้งกองทุนเพื่อการสูญเสียและความเสียหาย แต่กลับไม่ดำเนินการใดๆ เพื่อให้กองทุนใช้งานได้จริง แล้วสร้างเรื่องเล่าเท็จว่าตนเองมีภาวะผู้นำ

อนาเลีย เปรียบเปรยว่า แนวคิดการเติบโตอย่างไม่สิ้นสุด  ของกลุ่มผู้ก่อมลพิษรายใหญ่เปรียบเสมือน "มะเร็ง" ที่ต้องถูกตัดออก พร้อมทั้งตั้งคำถามว่า ขณะที่ประเทศร่ำรวยมักอ้างว่าไม่มีงบประมาณหรือเจตจำนงทางการเมืองในการสนับสนุนการเงินด้านภูมิอากาศ

แต่กลับผลาญเงินภาษีหลายล้านล้านดอลลาร์ไปกับสงคราม การซื้ออาวุธยุทโธปกรณ์ และการเอื้อประโยชน์ให้แก่มหาเศรษฐี นอกจากนี้ อนาเลีย ได้นำเสนอแนวทาง "Harm Repair" หรือการเยียวยาความเสียหายทางประวัติศาสตร์ในทุกระดับ เพื่อก้าวไปสู่ความสัมพันธ์ที่ถูกต้องและเป็นธรรม (Right Relation) ระหว่างประเทศผู้ก่อมลพิษกับชุมชนที่ได้รับผลกระทบ

ย้ำศาลโลกวินิจฉัยแล้ว "การจ่ายค่าชดเชยคือหน้าที่ตามกฎหมาย ไม่ใช่การทำบุญ"

ทางด้าน ลิเลียนา ตัวแทนจากองค์กรความร่วมมือด้านการปกป้องสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ  ได้ส่งสารสำคัญว่า สภาพภูมิอากาศเป็นเรื่องของกฎหมายระหว่างประเทศ ไม่ใช่เรื่องการทำบุญบริจาค โดยอ้างอิงคำวินิจฉัยจากศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) และศาลสิทธิมนุษยชนแห่งอเมริกา  ที่ระบุว่า รัฐต่างๆ มีหน้าที่ตามกฎหมายในการป้องกันความเสียหายทางภูมิอากาศ ควบคุมอุณหภูมิไม่ให้เกิน 1.5 องศา  และทยอยยกเลิกการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล หากรัฐใดล้มเหลวในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ย่อมต้องรับผิดชอบและจ่ายค่าชดเชยอย่างเต็มรูปแบบ (Full Reparation) ครอบคลุมทั้งความเสียหายต่อมนุษย์และระบบนิเวศ

ลิเลียนา ยังเปิดเผยตัวเลขจากรายงาน UN Adaptation Gap ว่า ประเทศกำลังพัฒนาต้องการงบประมาณเพื่อการปรับตัวสูงถึง 305,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีภายในปี 2035 แต่กลับได้รับจริงเพียงราว 30,000 ล้านดอลลาร์ หรือคิดเป็นเพียง 1 ใน 10 เท่านั้น ขณะที่กองทุน Loss and Damage Fund มีคำขอสูงถึง 2,800 ล้านดอลลาร์ แต่มีเงินในกองทุนเพียง 342 ล้านดอลลาร์ AIA จึงเสนอข้อเรียกร้องต่อ COP31 ให้เร่งเพิ่มงบประมาณด้านการปรับตัวขึ้น 3 เท่าภายในปี 2035 ในรูปแบบเงินอุดหนุนที่ไม่สร้างภาระหนี้สิน พร้อมทั้งจัดสรรงบประมาณเยียวยาความเสียหายจริงตามหลักกฎหมาย

ตีแผ่ 31 ปีแห่งสัญญาปั้นลม แฉลัทธิจักรวรรดินิยมใหม่ซ้ำเติมกลุ่มประเทศเกาะ

ขณะที่ อิซาทิส ซินตรอน ตัวแทนจากองค์กร Climate Puerto Rico ระบุว่า ผ่านมา 31 ปีของการเจรจา COP แต่โลกก็ยังไม่สามารถปฏิบัติตามพันธกรณีทางกฎหมายได้ สำหรับภูมิภาคแคริบเบียน ตัวเลขการสูญเสียคือชีวิตของผู้คน เช่น เหตุการณ์พายุเฮอร์ริเคนมารีอาในเปอร์โตริโกเมื่อปี 2017 ที่พรากชีวิตไปกว่า 4,645 ราย โดยเน้นย้ำว่าภูมิภาคแห่งนี้ไม่ได้เป็นผู้ก่อวิกฤต แต่ถูกกอบโกยทรัพยากรและแรงงานมานานหลายศตวรรษในยุคล่าอาณานิคม

อิซาทิส ได้สะท้อนความเหลื่อมล้ำของดินแดนไร้อธิปไตย (Non-sovereign territories) เช่น เปอร์โตริโก ที่ไม่มีสิทธิมีเสียงและไม่มีสิทธิเข้าถึงกองทุนช่วยเหลือโดยตรง ซ้ำร้ายสหรัฐอเมริกายังได้ถอนตัวออกจากความตกลงปารีสและอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

นอกจากนี้ อิซาทิส ยังประณามลัทธิจักรวรรดินิยมรูปแบบใหม่ (Neocolonialism) ที่นายทุนข้ามชาติฉวยโอกาสกว้านซื้อชายหาดและป่าชายเลนเพื่อทำโครงการอสังหาริมทรัพย์หรู เช่น โครงการ "Esencia" มูลค่า 2,000 ล้านดอลลาร์ใน Cabo Rojo เปอร์โตริโก ซึ่งได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษีถึง 500 ล้านดอลลาร์ แต่รุกรานระบบนิเวศสำคัญ จนประชาชนกว่า 122,000 คนต้องร่วมกันลงชื่อคัดค้าน อิซาทิส ย้ำทิ้งท้ายว่า

"การเยียวยาความเสียหายทางภูมิอากาศไม่ใช่ความเมตตาหรือการขอทาน แต่เป็นการรับรองว่าชีวิต เกาะ และศักดิ์ศรีของพวกเรา มีคุณค่าไม่น้อยไปกว่าผู้ที่ก่อวิกฤตินี้ อิซาทิส กล่าว