จับตาเปิดฉาก COP31 เจาะโจทย์ใหญ่ที่ยังต้องสู้ ลดคาร์บอน-เงินทุน-ภูมิคุ้มกันโลกร้อน

การเตรียมความพร้อมขั้นสุดท้าย ณ เมืองอันทัลยา ประเทศตุรกี (ทูร์เคีย) กำลังดำเนินอย่างเข้มข้น ก่อนที่การประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 (COP31) จะเปิดฉากขึ้นอย่างเป็นทางการในวันพรุ่งนี้ (จันทร์ที่ 9 พฤศจิกายน 2026) คณะผู้แทนจากเกือบ 200 ประเทศ ทั้งนักเจรจา ตัวแทนเยาวชน ชนพื้นเมือง นักวิทยาศาสตร์ ภาคประชาสังคม และสื่อมวลชน ต่างทยอยเดินทางมาถึงเพื่อร่วมผลักดันการดำเนินงานตาม "ข้อตกลงปารีส" (Paris Agreement) ให้เกิดผลจริงตลอดระยะเวลา 2 สัปดาห์ของการประชุม (9–20 พฤศจิกายน)

'กรุงเทพธุรกิจ' รวบรวมสาระสำคัญที่โลกต้องจับตา ดังนี้

การประชุมครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากจัดขึ้นในปี 2026 ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ยืนยันว่าโลกกำลังเผชิญกับอุทกภัย คลื่นความร้อน และภัยแล้งรุนแรง โดยอุณหภูมิเฉลี่ยของโลกมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นเกินเพดาน 1.5 องศาเซลเซียสตามข้อตกลงปารีส ส่งผลให้จุดมุ่งหมายหลักของ COP31 ไม่ใช่เพียงแค่การค้นหาแนวทางแก้ไขปัญหา แต่คือการเปลี่ยนคำมั่นสัญญาและข้อตกลงที่เคยทำไว้ให้กลายเป็นการลงมือปฏิบัติจริง และการทลายอุปสรรคการเข้าถึงเงินทุนของประเทศกำลังพัฒนา

ในการประชุม COP31 ครั้งนี้ ประเทศตุรกีทำหน้าที่เป็นเจ้าภาพและประธานการประชุม โดยร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับออสเตรเลีย ซึ่งรับหน้าที่นำการเจรจาร่วมกับกลุ่มประเทศเกาะในมหาสมุทรแปซิฟิก โดยเจ้าภาพตุรกีได้เน้นย้ำการผลักดันข้อริเริ่มด้านพลังงานสะอาด ความมั่นคงทางอาหาร เมืองที่มีความยืดหยุ่น อุตสาหกรรมเขียว มหาสมุทร และการลดขยะ

วาระการลงมือปฏิบัติจริง และประเด็นที่ต้องจับตา

"ไซมอน สตีลล์" (Simon Stiell) เลขาธิการบริหาร UNFCCC ระบุว่า COP31 ต้องเร่งเปลี่ยนคำมั่นสัญญาด้านสภาพภูมิอากาศให้เป็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้ ทั้งผ่านการเจรจาและ Global Climate Action Agenda โดยระดมความร่วมมือจากภาครัฐ ธุรกิจ เมือง และภาคประชาสังคม พร้อมผลักดันพลังงานสะอาด ลดการปล่อยก๊าซมีเทน และปลดล็อกระบบเงินทุนให้เข้าถึงได้รวดเร็วขึ้น ท่ามกลางวิกฤติราคาเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ซ้ำเติมค่าครองชีพ ต้นทุนพลังงาน อาหาร และสุขภาพของประชาชนทั่วโลก

ด้าน "มูรัต คูรุม" (Murat Kurum) ประธาน COP31 ย้ำว่า การประชุมครั้งนี้ต้องเปลี่ยนข้อตกลงจาก COP ครั้งก่อนให้เป็นผลลัพธ์จริง พร้อมยืนยันว่าเป้าหมายจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้เกิน 1.5°C ยังคงเป็นเข็มทิศ แม้โลกกำลังเผชิญความเสี่ยงภาวะอุณหภูมิเกินเพดาน

สิ่งที่ต้องเร่งดำเนินการคือการส่งมอบคำมั่นระดมทุนอย่างน้อย 3 แสนล้านดอลลาร์ต่อปีภายในปี 2035 สำหรับประเทศกำลังพัฒนา โดยมีประเทศพัฒนาแล้วเป็นผู้นำ ควบคู่กับการผลักดันยุคแห่งไฟฟ้า ลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้า จัดการขยะเป็นศูนย์ และเสริมความยืดหยุ่นให้เมืองและชุมชนชายฝั่งรับมือระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น

ขณะที่ "คริส โบเวน" (Chris Bowen) ประธานฝ่ายเจรจา COP31 และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและพลังงานของออสเตรเลีย ระบุว่า COP31 เป็นโอกาสแสดงให้เห็นว่าความร่วมมือระหว่างประเทศจะสร้างผลลัพธ์ได้อย่างไร ท่ามกลางความท้าทายด้านสภาพภูมิอากาศและความมั่นคงทางพลังงาน แม้การสร้างฉันทามติจากเกือบ 200 ประเทศจะไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ย้ำว่าทุกประเทศต้องร่วมมือกัน เพราะไม่มีประเทศใดสามารถแก้วิกฤติสภาพภูมิอากาศได้โดยลำพัง

เร่งลงมือจริง ปิดช่องว่างเป้าหมายโลกร้อน

"เซลวิน ฮาร์ต" (Selwin Hart) ที่ปรึกษาพิเศษเลขาธิการสหประชาชาติว่าด้วยการดำเนินงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรม ได้กล่าวย้ำถึงความจำเป็นในการบูรณาการทุกภาคส่วนว่า ในปัจจุบันมีความตระหนักรู้อย่างชัดเจนว่าการแก้ไขวิกฤติสภาพภูมิอากาศต้องการความร่วมมือจากทุกฝ่าย

“ผมขอเรียกร้องเพื่อเปลี่ยนชื่อจากวาระการดำเนินงานให้เป็นวาระการลงมือปฏิบัติจริง”

สำหรับประเด็นเจรจาหลักที่จะถูกหยิบยกขึ้นมาถกเถียงและต่อสู้ในเมืองอันทัลยา ครอบคลุมวาระสำคัญ ได้แก่

• เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ (Climate Finance): ประเทศกำลังพัฒนาเรียกร้องให้ประเทศร่ำรวยปฏิบัติตามคำมั่นสัญญาทางการเงินภายใต้ข้อตกลงปารีส ท่ามกลางข้อขัดแย้งเรื่องความรับผิดชอบและการจัดสรรเงินทุน
• การเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรม (Just Transition): การกำหนดรายละเอียดกลไกสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสะอาดที่ได้ตกลงไว้เมื่อปีที่แล้ว
• การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Adaptation): การกำหนดเกณฑ์วัดความก้าวหน้าและการเพิ่มความช่วยเหลือทางการเงินแก่ประเทศกำลังพัฒนา
• การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Cutting Emissions): การยกระดับการดำเนินงานและส่งมอบตามเป้าหมายเดิมที่ตั้งไว้
• การเปิดตัวกระบวนการประเมินสถานการณ์ระดับโลกครั้งที่ 2: เพื่อประเมินความก้าวหน้าร่วมกันตามเป้าหมายระยะยาวของข้อตกลงปารีส

อุณหภูมิเกินเพดาน 1.5°C กับความหวังพลังงานสะอาด

แม้รายงานทางวิทยาศาสตร์จะเตือนว่าโลกกำลังเข้าสู่ภาวะอุณหภูมิสูงเกินเพดาน 1.5 องศาเซลเซียสชั่วคราว ซึ่งผสมโรงกับปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงขึ้น แต่ "ฮาร์ต" ระบุว่า สถานการณ์นี้ไม่ควรทำให้เกิดการท้อถอย

“ภาวะอุณหภูมิเกินเพดานไม่ใช่การยอมแพ้ แต่ควรนำไปสู่ความรู้สึกเร่งด่วนที่มากยิ่งขึ้น ข่าวดีในสถานการณ์อันเลวร้ายของอุณหภูมิที่เกินเพดานนี้ คือโลกเราไม่เคยมีความพร้อมและเครื่องมือในการแก้ปัญหานี้ดีไปกว่านี้มาก่อน”

ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีพลังงานสะอาดในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาแสดงให้เห็นถึงการเติบโตอย่างก้าวกระโดด

• ยานยนต์ไฟฟ้า (EV): เมื่อ 10 ปีก่อน ยอดขายรถยนต์ไฟฟ้าใหม่ทั่วโลกมีสัดส่วนไม่ถึง 1 ใน 100 คัน แต่ในปี 2025 สัดส่วนเพิ่มขึ้นเป็น 1 ใน 4 คัน และคาดว่าจะแตะ 28% ในปี 2026
• พลังงานแสงอาทิตย์: ในปี 2025 โลกได้เพิ่มกำลังการผลิตพลังงานแสงอาทิตย์มากกว่า 600 กิกะวัตต์ คิดเป็นสัดส่วนกว่า 3 ใน 4 ของกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนใหม่ทั้งหมด
• ระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่: กำลังการผลิตรวมทั่วโลกสูงกว่าปี 2021 ถึง 11 เท่า โดยในปี 2025 เพียงปีเดียวมีการติดตั้งเพิ่มขึ้น 108 กิกะวัตต์ (เพิ่มขึ้น 40% จากปีก่อนหน้า)

ความท้าทายที่ยังตามหลังเป้า

แม้โซลูชันทางเทคโนโลยีจะพร้อมใช้งาน แต่ปัญหาใหญ่ที่ทำให้การแก้ปัญหายังตามหลังเป้าหมายคือความเหลื่อมล้ำในการลงทุน โดยกลุ่มประเทศเศรษฐกิจใหม่และประเทศกำลังพัฒนา (ไม่รวมจีน) ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของประชากรเกือบ 2 ใน 3 ของโลก กลับได้รับเงินลงทุนในพลังงานสะอาดเพียง 18% ของเงินลงทุนทั่วโลกในปี 2025 เช่นเดียวกับทวีปแอฟริกาที่มีศักยภาพพลังงานหมุนเวียนมหาศาล แต่กลับดึงดูดเงินลงทุนได้เพียงส่วนน้อย ส่งผลให้ประชากรราว 600 ล้านคนยังคงไม่มีไฟฟ้าใช้

"ฮาร์ต" อธิบายว่า ต้นทุนการจัดหาเงินทุนสำหรับโครงการพลังงานหมุนเวียนในประเทศกำลังพัฒนาสูงกว่าในประเทศร่ำรวยหลายเท่าตัว ทั้งที่เป็นเทคโนโลยีเดียวกัน ซึ่งซ้ำเติมประเทศที่มีภาระหนี้สูง

“ภารกิจของเราในทศวรรษที่สองของข้อตกลงปารีส คือการขจัดอุปสรรคต่อการลงมือปฏิบัติ และอุปสรรคต่อการดำเนินการที่รวดเร็วยิ่งขึ้นในเศรษฐกิจเหล่านี้ เราต้องการแนวทางการแก้ปัญหาด้านการเงินที่จะไม่สร้างภาระหนี้สินเพิ่มขึ้น”

ขณะเดียวกัน รายงาน Adaptation Gap Report 2026: Ready? Not ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2026 ระบุว่า เงินทุนเพื่อการปรับตัวสาธารณะระหว่างประเทศจากประเทศพัฒนาแล้วไปยังประเทศกำลังพัฒนาเพิ่มขึ้นเพียง 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (3.37 หมื่นล้านบาท) ระหว่างปี 2023 ถึง 2024 มาอยู่ที่ 2.82–3.17 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ (9.51 แสนล้าน-1.07 ล้านล้านบาท) ซึ่งต่ำกว่าความต้องการจริงของประเทศกำลังพัฒนาอย่างมาก ซึ่งคาดว่าจะต้องการสูงถึง 3.05 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2035

รายงานระบุเพิ่มเติมว่า แม้การบรรลุเป้าหมายเจตนารมณ์ Global Mutirão จาก COP30 ในการเพิ่มเงินทุนสาธารณะการปรับตัวเป็น 3 เท่าภายในปี 2035 แตะระดับ 8.5–1.2 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีจะสำเร็จ แต่เงินจำนวนนี้จะครอบคลุมความต้องการของประเทศกำลังพัฒนาเพียง 20–29% เท่านั้นเมื่อปรับลดตามอัตราเงินเฟ้อแล้ว

แม้ว่าการเพิ่มเงินทุน 3 เท่าแก่กลุ่มประเทศพัฒนาแล้วน้อยที่สุด (LDCs) และกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่เป็นเกาะขนาดเล็ก (SIDS) อาจครอบคลุมความต้องการได้ 49–83%

"อิงเกอร์ แอนเดอร์เซน" (Inger Andersen) ผู้อำนวยการบริหาร UNEP กล่าวว่า โลกยังไม่พร้อมที่จะปรับตัวให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศในปัจจุบัน นับประสาอะไรกับสิ่งที่จะเกิดขึ้นเมื่ออุณหภูมิเกินเพดาน 1.5°C

“ในการประชุม COP31 ที่ประเทศตุรกีและหลังจากนี้ ประเทศต่าง ๆ ต้องมุ่งเน้นการยกระดับความพยายามเพื่อบรรลุความมุ่งหวังของ COP30 ในการเพิ่มเงินทุนการปรับตัวเป็นสามเท่าภายในปี 2035 โดยต้องเข้าใจว่าพวกเขาจำเป็นต้องเพิ่มให้สูงยิ่งกว่านั้นเพื่อปกป้องชีวิต หลีกเลี่ยงความสูญเสียและความเสียหาย และคุ้มครองระบบเศรษฐกิจ”

นอกจากเงินทุนการปรับตัวแล้ว งบประมาณสำหรับความสูญเสียและความเสียหาย (Loss and Damage) ก็ยังไม่เพียงพอ โดยการเปิดรับคำขอเงินทุนรอบแรกของกองทุน Fund for responding to Loss and Damage มีการยื่นขอสูงถึง 2.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งสูงกว่างบประมาณเริ่มต้นที่มีอยู่เพียง 342 ล้านดอลลาร์สหรัฐอย่างมาก

ท่าทีและจุดยืนไทย ดึงเงินทุน-เทคโนโลยี รับมือภัยพิบัติ

เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2569 คณะรัฐมนตรี (ครม.) เห็นชอบกรอบท่าทีการเจรจาของประเทศไทยปี 2569–2570 ตามข้อเสนอของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อใช้ในการประชุม COP31 ณ เมืองอันทัลยา และ COP32

"ลลิดา เพริศวิวัฒนา" รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า ไทยจะเรียกร้องให้ประเทศพัฒนาแล้วเป็นผู้นำลดก๊าซเรือนกระจก พร้อมเพิ่มเงินทุน ถ่ายทอดเทคโนโลยี และพัฒนาบุคลากรให้ประเทศกำลังพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรม ภายใต้หลักความเป็นธรรมและความรับผิดชอบร่วมกัน เพื่อสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero ภายในปี 2050

ด้านเศรษฐกิจและพลังงาน ไทยมุ่งรักษาความมั่นคงทางพลังงาน ส่งเสริมอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ และเข้าถึงแหล่งทุนระหว่างประเทศ ทั้งเงินให้เปล่า ตราสารหนี้ และการลงทุนร่วมรัฐ-เอกชน (PPP) ควบคู่กับการผลักดัน Just Transition ดูแลแรงงานและกลุ่มที่ได้รับผลกระทบ ตลอดจนส่งเสริมความร่วมมือด้านเกษตร ความมั่นคงทางอาหาร การฟื้นฟูป่าไม้ การจัดการไฟป่า และกลไกคาร์บอนเครดิตตาม Article 6 โดยป้องกันการนับผลลดก๊าซเรือนกระจกซ้ำซ้อน

"สุชาติ ชมกลิ่น" รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งจะเป็นหัวหน้าคณะผู้แทนไทยในการประชุมระดับสูง (High-Level Segment) วันที่ 17–18 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า การเจรจาไม่ได้มุ่งเพียงลดก๊าซเรือนกระจก แต่ต้องทำให้ไทยพร้อมรับมือผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศ ทั้งน้ำท่วม ภัยแล้ง และภัยพิบัติ

ไทยจึงมุ่งเข้าถึงเงินทุน เทคโนโลยี และองค์ความรู้จากนานาชาติ เพื่อนำมาพัฒนาระบบเตือนภัยและเพิ่มขีดความสามารถรับมือภัยธรรมชาติ ควบคู่กับการขับเคลื่อน Net Zero 2050 โดยไม่ทิ้งกลุ่มเปราะบาง เกษตรกร ผู้มีรายได้น้อย และผู้ประกอบการ SME ไว้ข้างหลัง

ทิศทางอนาคต

การประชุม COP31 แม้จะไม่อาจแก้ไขวิกฤติสภาพภูมิอากาศทั้งหมดได้ภายในเวลาเพียง 2 สัปดาห์ แต่ก็เป็นเวทีสำคัญในการขจัดอุปสรรคที่ขวางกั้นระหว่างโซลูชันทางเทคโนโลยีที่มีอยู่กับผู้คนที่ต้องการความช่วยเหลือมากที่สุด

ดังที่ "เซลวิน ฮาร์ต" ได้สรุปถึงความคาดหวังต่อผลการประชุมว่า ในบางครั้งมีความคาดหวังว่าการประชุม COP จะต้องมีข้อตกลงยิ่งใหญ่ที่ช่วยแก้ปัญหาวิกฤติสภาพภูมิอากาศได้ทั้งหมด ซึ่งนั่นไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปได้จริง

ดังนั้น หัวใจสำคัญของการประชุมในอันทัลยาครั้งนี้ จึงตกอยู่ที่การแปรเจตนารมณ์ทางการเมืองไปสู่ผลลัพธ์ที่จับต้องได้ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกัน ยกระดับสุขภาพ และเปิดโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับผู้คนทั่วโลกอย่างแท้จริง

 

ภาพ: UN Climate Change/Kiara Worth