“ถ้าถามว่าอีก 5-10 ปีข้างหน้า เด็กจบใหม่ควรมีทักษะอะไรเพิ่มเติม นอกจาก AI?”
คำตอบที่หลายคนอาจนึกไม่ถึง คือ Green Skills หรือทักษะที่เกี่ยวข้องกับการขับเคลื่อนธุรกิจและเศรษฐกิจสู่ความยั่งยืน เพราะวันนี้ความยั่งยืนเข้าเกี่ยวข้องกับหลายอุตสาหกรรม ตั้งแต่การเงิน การลงทุน พลังงาน การผลิต อาหาร ไปจนถึงเทคโนโลยี
ข้อมูลจาก LinkedIn ปี 2567 ระบุว่า ความต้องการบุคลากรที่มี Green Skills ทั่วโลกเพิ่มขึ้น 11.6% ขณะที่จำนวนแรงงานที่มีทักษะดังกล่าวเพิ่มขึ้นเพียง 5.6% หมายความว่าความต้องการเติบโตเร็วกว่ากำลังคนที่มีทักษะเกือบ 2 เท่า ขณะเดียวกัน อัตราการจ้างงานของผู้ที่มี Green Skills หรือประสบการณ์ใน Green Jobs ยังสูงกว่าอัตราการจ้างงานโดยรวมทั่วโลกถึง 54.6%
เมื่อทักษะต้องขยับให้ทันโลกที่เปลี่ยนไป
Green Skills ไม่ได้หมายถึงความรู้ด้านสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงความสามารถในการเชื่อมโยงเศรษฐกิจ ธุรกิจ ผู้คน และธรรมชาติเข้าด้วยกัน ภาครัฐไทยเองก็ให้ความสำคัญกับทักษะแห่งอนาคต โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อเดือนเมษายน 2569 ของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ครอบคลุม 3 กลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย ได้แก่ Future Food, Environment and Sustainability และ Digital and Artificial Intelligence
สำหรับงานด้านความยั่งยืน ทักษะที่จำเป็นครอบคลุมตั้งแต่การวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและความหลากหลายทางชีวภาพ การใช้ข้อมูลเชิงพื้นที่ (GIS) การเชื่อมโยงเป้าหมาย SDGs กับกลยุทธ์ธุรกิจ ไปจนถึงการออกแบบตัวชี้วัดและจัดทำรายงาน ESG ขณะเดียวกัน System Thinking, Critical Thinking, Data Visualization การสื่อสาร และการทำงานร่วมกับผู้มีส่วนได้เสียก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน เพราะคนทำงานในอนาคตต้องเชี่ยวชาญในวิชาชีพของตน และต้องเชื่อมโยงความรู้และมุมมองจากหลายศาสตร์ได้ด้วย
สิ่งที่ภาคธุรกิจกำลังมองหา
เสียงจากผู้ทำงานในภาคธุรกิจสะท้อนว่า ความรู้เฉพาะทางเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอสำหรับงานด้านความยั่งยืน
ผู้จัดการกิจการเพื่อสังคมในกลุ่มอุตสาหกรรมพลังงาน มองว่า งานด้านความยั่งยืนต้องใช้ทักษะทั้ง “บู๊และบุ๋น” ตั้งแต่การวิเคราะห์และลงมือทำ ไปจนถึงการสื่อสารและถ่ายทอดเรื่องราว โดยต้องสวมหลายบทบาท ทั้งผู้นำทาง ผู้ประสานความร่วมมือ ผู้ลงมือปฏิบัติ และนักเล่าเรื่องที่ทำให้เรื่องยากเข้าใจง่าย
ขณะที่ ผู้อำนวยการขององค์กรระหว่างประเทศ เน้นว่าทักษะด้านความยั่งยืนไม่มีรูปแบบตายตัว คนทำงานจึงต้องกระตือรือร้นที่จะเรียนรู้สิ่งใหม่ ติดตามสถานการณ์โลก และสร้างความร่วมมือผ่านการสื่อสารที่ดี เพื่อให้ทุกฝ่ายมุ่งสู่เป้าหมายเดียวกัน
ส่วน โปรดิวเซอร์ กลุ่มอุตสาหกรรมการผลิตสื่อ มองว่า Storytelling เป็นทักษะสำคัญที่ช่วยย่อยข้อมูลซับซ้อนให้เข้าใจง่ายและน่าติดตาม ควบคู่กับ System Thinking เพื่อมองเห็นผลกระทบที่เชื่อมโยงกัน เช่น ของเล่นสกุชชี่ที่ช่วยคลายเครียด แต่ก็ก่อให้เกิดขยะที่ใช้เวลาย่อยสลายนานนับ 100 ปี
เสียงสะท้อนเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า ภาคธุรกิจไม่ได้มองหาเพียงคนที่มีความรู้ด้านความยั่งยืน แต่ต้องการคนที่เรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่อง คิดเชื่อมโยงเป็น ทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ และเปลี่ยนความรู้ให้เกิดการลงมือทำจริง
เมื่อ AI ช่วยให้ทำงานได้เร็วขึ้น Green Skills ช่วยให้ตัดสินใจได้รอบด้าน
AI สามารถช่วยค้นหา สรุปข้อมูล วิเคราะห์แนวโน้ม และสร้างแบบจำลองได้รวดเร็วขึ้น แต่ไม่ได้ทำให้ Green Skills หมดความสำคัญ ตรงกันข้าม ยิ่ง AI สร้างคำตอบได้รวดเร็ว คนทำงานยิ่งต้องรู้จักตั้งคำถาม ตรวจสอบข้อมูล และเลือกใช้ผลลัพธ์ให้เหมาะกับบริบท
AI ยังมีข้อจำกัด เช่น การสร้างข้อมูลที่ไม่มีอยู่จริง (Hallucination) หรือคำตอบที่ขาดความละเอียดอ่อนทางจริยธรรม คนทำงานจึงต้องรู้จักตั้งคำถาม ตรวจสอบข้อมูล และพิจารณาบริบทก่อนนำผลลัพธ์ไปใช้
การตัดสินใจด้านความยั่งยืนไม่อาจอาศัยข้อมูลเพียงอย่างเดียว เช่น การเปลี่ยนพื้นที่ป่าเป็นโรงงานเพื่อสร้างรายได้และการจ้างงาน หรือการลงทุนลดคาร์บอนที่ส่งผลกระทบต่อชุมชน คำถามสำคัญคือ เราควรพิจารณาเพียงผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจหรือสิ่งแวดล้อม โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบด้านอื่นหรือไม่
แม้ AI จะช่วยวิเคราะห์ทางเลือกได้ แต่การชั่งน้ำหนักผลกระทบ ความเป็นธรรม และการรับฟังผู้มีส่วนได้เสียยังต้องอาศัยวิจารณญาณและความรับผิดชอบของมนุษย์ Green Skills จึงยังจำเป็น แม้เทคโนโลยีจะก้าวหน้าเพียงใดก็ตาม
AI Skills และ Green Skills ต้องทำงานร่วมกัน
Green Skills ช่วยให้คนทำงานนำเทคโนโลยีมาใช้ได้อย่างเหมาะสม นักบัญชีอาจใช้ AI จัดการข้อมูลจำนวนมาก แต่ยังต้องรู้ว่าข้อมูลความยั่งยืนใดมีสาระสำคัญ วิศวกรอาจใช้ AI ออกแบบระบบที่มีประสิทธิภาพ แต่ต้องคำนึงถึงผลกระทบตลอดวงจรชีวิต นักการตลาดต้องตรวจสอบเนื้อหาที่ AI สร้างขึ้น ขณะที่ผู้บริหารยังต้องรับผิดชอบต่อการตัดสินใจที่ส่งผลต่อธุรกิจ ผู้คน และสิ่งแวดล้อม
ไม่ว่าคุณจะอยู่ในสายอาชีพใด ลองเริ่มจากการถามตัวเองว่า “งานที่เรากำลังทำจะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมอย่างไร และเราจะทำให้ดีขึ้นได้อย่างไร” เพราะการมองงานให้รอบด้านและใช้เทคโนโลยีอย่างรับผิดชอบ คือจุดเริ่มต้นของการพัฒนา Green Skills ที่ช่วยสร้างคุณค่าให้ทั้งองค์กรและสังคม พร้อมเพิ่มความโดดเด่นให้คนทำงานในอนาคต
....................................................................
*บทความนี้เป็นความร่วมมือระหว่าง SET ESG Experts Pool และ SET ESG Academy ในการนำเสนอประเด็น ESG ที่ส่งผลต่อการดำเนินธุรกิจและการลงทุนของไทย
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่: https://s.setth.org/3zy
