เมื่อก๊าซโลกผันผวนจนแตะเพดานบิน และก๊าซในอ่าวไทยเริ่มร่อยหรอ สปอตไลท์จึงส่องไปที่ "หลังคาบ้าน" เผยยอดนำเข้าแผงโซลาร์เซลล์จากจีนพุ่งกระฉูดทำนิวไฮ หลังรัฐส่งสัญญาณปรับโครงสร้างค่าไฟแบบขั้นบันได บีบครัวเรือนใช้ไฟเยอะต้องหาทางรอดด้วยตัวเอง งานนี้ "พลังงานสะอาด" ไม่ใช่แค่เทรนด์รักโลก แต่คือกลยุทธ์ประหยัดเงินที่คุ้มค่าที่สุดในนาทีนี้
ความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในพฤติกรรมการใช้พลังงานของคนไทย
คริสโตเฟอร์ โดลมัน นักวิจัยจาก IEEFA และผู้ร่วมเขียนรายงาน “Thailand’s Gas Conundrum: Overbuilt, Underutilized, and Increasingly Expensive” กล่าวในงาน [IEEFA x CFNT Webinar] Thailand's Gas Dilemma: From Underutilization to Energy Insecurity ว่า รายงานล่าสุดจากสถาบัน IEEFA เปิดเผยถึงความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในพฤติกรรมการใช้พลังงานของคนไทย เมื่อพลังงานแสงอาทิตย์กำลังเปลี่ยนจาก "พลังงานทางเลือก" มาเป็น "พลังงานทางรอด" หลักของผู้บริโภค ท่ามกลางวิกฤติราคาต้นทุนการผลิตไฟฟ้าที่พุ่งสูงขึ้นอย่างควบคุมไม่ได้ โดยมีรายละเอียดเชิงลึกดังนี้
1. กับดักก๊าซธรรมชาติและค่าไฟที่กำลังจะ "แพงขึ้น" อีก
ปัจจุบันประเทศไทยพึ่งพาก๊าซธรรมชาติในการผลิตไฟฟ้าสูงถึง 60% แต่ด้วยปริมาณก๊าซในประเทศที่ลดลง ทำให้ต้องนำเข้าก๊าซ LNG ซึ่งมีราคาแพงกว่าถึงเท่าตัวมาทดแทน ซ้ำร้ายสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง โดยเฉพาะความเสี่ยงจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ได้ทำให้ราคา LNG ในตลาดโลกพุ่งสูงขึ้นอย่างรุนแรง
โดยในเดือน มี.ค.ที่ผ่านมา ไทยต้องซื้อก๊าซ LNG ในราคาสูงกว่าปกติถึง 225% เมื่อเทียบกับเดือนก่อนหน้า ส่งผลให้รัฐบาลเตรียมปรับโครงสร้างค่าไฟแบบ 3 อัตรา (Three-tier tariff) ซึ่งบ้านที่ใช้ไฟเกิน 400 หน่วยต่อเดือน อาจต้องจ่ายค่าไฟสูงถึง 4.5 - 5 บาทต่อหน่วย
2. รัฐบาล "ไฟเขียว" ปลดล็อกกฎหมาย-อัดฉีดภาษี
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนไทยตัดสินใจติดโซลาร์เซลล์ได้ง่ายขึ้น คือการที่ภาครัฐเริ่มลดอุปสรรคด้านกฎระเบียบ โดยตั้งแต่ปลายปี 2567 การติดตั้งโซลาร์เซลล์บนหลังคาไม่ถูกจัดเป็น "กิจกรรมทางอุตสาหกรรม" อีกต่อไป ทำให้ผู้ใช้ไม่ต้องขอใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง. 4) นอกจากนี้ อาคารเก่าที่ต้องการติดตั้งแผงโซลาร์ยังได้รับการยกเว้นไม่ต้องขอใบอนุญาตดัดแปลงอาคารในบางกรณีอีกด้วย
ในด้านการเงิน รัฐบาลได้ออกมาตรการจูงใจทางภาษีที่น่าสนใจมาก เช่น
- สำหรับครัวเรือน: สามารถนำค่าติดตั้งโซลาร์เซลล์มาลดหย่อนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาได้สูงสุดถึง 200,000 บาท
- สำหรับภาคธุรกิจ: สามารถใช้สิทธิลดหย่อนภาษีนิติบุคคลได้ถึง 150% สำหรับการลงทุนในอุปกรณ์ประหยัดพลังงาน ซึ่งรวมถึงแผงโซลาร์เซลล์ด้วย
3. สถิตินำเข้าพุ่งกระฉูด
บทพิสูจน์การปรับตัวของประชาชน ผลจากการผลักดันเหล่านี้ประกอบกับราคาแผงโซลาร์เซลล์ที่ลดลงเหลือเพียง 1 ใน 3 เมื่อเทียบกับปี 2565 ทำให้ยอดนำเข้าแผงโซลาร์จากจีนในเดือนมีนาคมที่ผ่านมา พุ่งสูงถึง 900 เมกะวัตต์ ซึ่งถือเป็นระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ และเพิ่มขึ้นถึง 69% ภายในเดือนเดียว ข้อมูลยังระบุอีกว่า ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์รวมแบตเตอรี่ในปัจจุบัน ต่ำกว่าการผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ LNG ถึงครึ่งหนึ่ง
4. อนาคตของการซื้อขายไฟฟ้าเสรี
นอกจากโซลาร์บนหลังคาบ้านแล้ว รัฐบาลยังเริ่มทดลองโครงการซื้อขายไฟฟ้าโดยตรง (Direct PPA) สำหรับกลุ่มดาต้าเซ็นเตอร์ และโครงการ Utility Green Tariff (UGT) เพื่อให้ภาคเอกชนสามารถเข้าถึงพลังงานหมุนเวียนได้โดยตรงจากหน่วยงานรัฐ
ซึ่งหากโครงการเหล่านี้นำร่องได้สำเร็จ อาจมีการขยายผลไปยังภาคธุรกิจและอุตสาหกรรมอื่นๆ ในอนาคต เพื่อลดภาระหนี้มหาศาลของ กฟผ. และสร้างความมั่นคงทางพลังงานที่ยั่งยืนให้แก่ประเทศ