รู้จัก “มาลาเรียขึ้นสมอง” ภาวะฉุกเฉิน ต้องรีบรักษา

นายแพทย์สมศักดิ์ อรรฆศิลป์ อธิบดีกรมการแพทย์ เปิดเผยว่า การติดเชื้อโรคมาลาเรียถือเป็นปัญหาสำคัญของระบบสาธารณสุข โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่อาศัยแถบเส้นศูนย์สูตร แม้ว่าจะมีการรู้จักและเข้าใจโรคมาลาเรียมากขึ้น แต่ปัจจุบันยังมีผู้เสียชีวิตในระดับหลักล้านคนต่อปีทั่วโลก ภาวะมาลาเรียขึ้นสมอง ถือว่าเป็นภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญของการติดเชื้อมาลาเรีย โดยปกติจะมีแค่เชื้อ มาลาเรีย ชนิดฟัลซิปารัม ที่ทำให้เกิดโรค มาลาเรียขึ้นสมอง

 

เชื้อ "มาลาเรีย" 4 ประเภท

โรคมาลาเรียเกิดจากเชื้อที่เรียกว่าพาสโมเดียม ซึ่งในมนุษย์มีเชื้อมาลาเรียที่ติดต่อได้ทั้งหมด 4 ประเภทได้แก่

1.เชื้อมาลาเรียพลาสโมเดียมฟัลชิปารัม

2. เชื้อมาลาเรียพลาสโมเดียมไวแวกซ์

3. เชื้อมาลาเรียพลาสโมเดียมมาลาเรอิ

4. เชื้อมาลาเรียพลาสโมเดียมโอวาเล

 

และอาจพบเชื้ออีกชนิดที่มาจากลิงสู่คนเรียกว่าเชื้อมาลาเรียพลาสโมเดียมโนไซ ซึ่งในทั้งหมดเชื้อมาลาเรียชนิดฟัลซิปารัม เป็นเชื้อที่มีความรุนแรงสุด ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนในหลายระบบจนถึงอาการทางสมองและทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้

 

สมองขาดเลือด ความดันสมองเพิ่ม

นายแพทย์ธนินทร์ เวชชาภินันท์ ผู้อำนวยการสถาบันประสาทวิทยา กล่าวเพิ่มเติมว่า เมื่อเชื้อเข้าสู่ร่างกาย จะผ่านจากไปยังเซลล์ตับและเข้าไปอาศัยในเม็ดเลือดแดง ทำให้เม็ดเลือดแดงมีรูปร่างผิดปกติ ส่งผลให้เม็ดเลือดแดงที่มีเชื้อมาลาเรียไปอุดกั้นระบบไหลเวียนขนาดเล็ก ทำให้สมองขาดเลือดไม่สามารถทำงานได้เป็นปกติ ในบางรายมีลักษณะความดันในสมองเพิ่มขึ้น ทำให้เกิดอาการผิดปกติ เช่น

• มีพฤติกรรมสับสน
• ภาวะเพ้อ
• เกิดอาการชัก

 

แขนขาอ่อนแรงเหมือน เส้นเลือดสมองตีบ

ในกรณีนี้แม้จะมีการอุดกั้นเกิดขึ้นแต่ลักษณะการอุดกั้นไม่ใช่เส้นเลือดใหญ่ จึงไม่ได้พบผู้ป่วยที่มีลักษณะแขนขาอ่อนแรงเหมือนในผู้ป่วยเส้นเลือดสมองตีบ อาการอย่างอื่นที่สามารถพบได้ เช่น

• อาการปวดศีรษะ
• ปวดกล้ามเนื้อตามตัว
• คอแข็ง
• บางรายอาจมีอาการกัดฟันค้าง
• ไม่เปิดปาก
• หรืออาจมีอาการเกร็งของร่างกายผิดปกติ

 

อาการอย่างอื่นที่อาจตรวจเจอร่วม

• ตับโต
• ตัวเหลือง
• ปอดมีน้ำคั่ง      
• ไตวาย
• น้ำตาลในเลือดต่ำ
• มีเลือดออก หรือ ความดันตก

 

ในการวินิจฉัยประวัติคือส่วนสำคัญ การตรวจเจอเชื้อในเลือด โดยการดูผ่านสไลด์จะเป็นวิธีที่ยืนยันการวินิจฉัยได้ดีที่สุด ในผู้ป่วยมาลาเรียอาจจะมีลักษณะอาการทางจิต เช่น

• หวาดระแวง
• หลงผิด
• บุคลิกภาพเปลี่ยน
• เห็นภาพหลอน
• ภาวะสับสน
• ซึมเศร้า

ภาวะดังกล่าวอาจไม่ได้เจอบ่อยมักจะเจอในช่วงที่กำลังหายจากโรค หรือช่วงที่ขณะให้ยารักษามาลาเรียบางชนิด เนื่องจากภาวะ มาลาเรียขึ้นสมอง ถือเป็นภาวะฉุกเฉินถ้าได้รับการยืนยันการวินิจฉัย ผู้ป่วยควรจะได้รับการรักษาที่รวดเร็ว เหมาะสม และคอยสังเกตภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ ที่มีผลต่อการเสียชีวิต ของผู้ป่วยได้