แน่นหน้าอกระหว่างออกกำลังต้องระวัง

จากข้อมูลสถิติขององค์การอนามัยโลกในปี 2553 ที่เผยแพร่โดยอธิบดีกรมการแพทย์ในการเปิดงานโครงการ “วิกฤติโรคหัวใจ ปลอดภัยทั่วไทย”ปี 2557ว่า มีผู้เสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดหัวใจ เป็นจำนวนถึง 7.2 ล้านคน หรือคิดเป็น 12.2% ของสาเหตุการเสียชีวิตทั้งหมด สำหรับอัตราการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดในประเทศไทยประมาณปีละ 37,000 ราย นพ.ทวีศักดิ์ โชติวัฒนพงษ์ ศัลยแพทย์โรคหัวใจและทรวงอก โรงพยาบาลเวชธานี กล่าวว่า ความสนใจของผู้ป่วยและการเฝ้าระวังตัวในโรคดังกล่าวมีเพิ่มขึ้น ผู้ป่วยสนใจและพยายามหาการรักษาไม่ว่าจะเป็นการให้ยา การทำบอลลูน และเมื่อจำเป็นต้องการรักษาที่มากขึ้น เช่น มีอาการกล้ามเนื้อหัวใจตายเส้นเลือดตีบหลายเส้นวิธีที่ได้ผลคือการผ่าตัดหัวใจ การดูแลตัวเองที่ดีขึ้น ซึ่งถือเป็นเรื่องสำคัญเพราะคนไข้ถือเป็นหนึ่งในทีมการรักษาของแพทย์

“ผู้ป่วยคือหนึ่งในทีมของการดูแลจัดการตัวเขาเองทั้งระยะต้น ระยะกลางและระยะยาวเพราะคนไข้อยู่กับตัวเอง 24 ชั่วโมง แพทย์ พยาบาลอยู่กับเขาแค่ตอนที่เขาเข้ามาหาเรา 3 นาที 5นาที หรือ 1 ชั่วโมง เพราะฉะนั้นเมื่อไหร่ที่เราสนใจคนไข้และดึงคนไข้เข้ามาหาให้คำแนะนำสุขศึกษาและสร้างความเชื่อมั่นในตัวเขาให้สามารถดูแลตัวเองได้ ในที่สุดระบบการดูแลของเราต้องดีขึ้น ซึ่งผมคิดว่าอันนี้ถือเป็นแนวโน้มที่ดีที่ผมเห็น”

สำหรับอาการของโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ คือ การเจ็บแน่นบริเวณหน้าอกหรือเหนื่อยง่าย โดยเฉพาะเวลาออกกำลังกายบางรายอาจเป็นแบบฉับพลันและรุนแรงจนทำให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายหรือที่เรียกว่าหัวใจวาย ซึ่งผู้ป่วยมีโอกาสเสียชีวิตสูงหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีและเหมาะสม

นพ.ทวีศักดิ์ กล่าวต่อว่า คนไข้โรคหัวใจที่เข้ามาในโรงพยาบาล บางส่วนอาจจบด้วยการแนะนำ แต่หากสเต็ปมากขึ้นอาจเป็นเรื่องของการรักษาด้วยยาและให้คนไข้ปรับพฤติกรรมการคุมปัจจัยเสี่ยง เช่นการคุมความดัน คุมเบาหวานให้ดีขึ้น แต่หากคนไข้เป็นมากขึ้นอาจต้องรักษาโดยเครื่องมือการสวนหัวใจและขยายหลอดเลือดโดยที่ยังไม่ต้องผ่าตัด แต่หากคนไข้เป็นขั้นที่หนักมาก เช่นเส้นเลือดตีบจนไม่เหมาะกับการขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน หรือหัวใจทั้งตีบและรั่วมากประกอบกับมีปัญหาด้านอื่น คงต้องลงท้ายการรักษาด้วยวิธีผ่าตัด

“การผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจตีบเหมือนกับการต่อท่อน้ำประปาเมื่อท่อเก่าอุดตัน แพทย์จะนำท่อมาต่อให้ใหม่เมื่อต่อแล้วเลือดจะไปหล่อเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจมากขึ้น ทำให้อาการปวดหน้าอกหายไป”

ส่วนเรื่องความปลอดภัยในการผ่าตัด นพ.ทวีศักดิ์ กล่าวว่า ภาพรวมเมื่อเทียบกับช่วง 10 ปีก่อน ปัจจุบันถือได้ว่าดีขึ้นมาก ทั้งทีมดมยา เครื่องมือการผ่าตัด การดูแลการผ่าตัด การตรวจคัดกรองคนไข้ เพราะการผ่าตัดในอดีตจะเป็นการผ่าตัดแบบเปิดกว้างโดยให้หัวใจหยุดเต้น และใช้เครื่องหัวใจเทียม ปอดเทียม ให้สารน้ำและยาปกป้องหัวใจ แต่ยังมีคนไข้บางกลุ่มที่มีความเสี่ยง เช่น เส้นเลือดหัวใจแข็งมากกระทั่งทำให้หัวใจหยุดนิ่งไม่ได้ คนไข้มีโรคแทรกซ้อน ต้องใช้การผ่าตัดแบบหัวใจยังเต้นอยู่ แพทย์จึงต้องใช้เครื่องมือบางอย่างที่ทำให้หัวใจในจุดที่ผ่าตัดหยุดนิ่ง โดยที่เลือดไม่มากวนจนการผ่าตัดสำเร็จ

“การผ่าตัดหัวใจใหญ่ โดยเปิดแผลกว้างยังถือเป็นวิธีที่ดีมีมาตรฐาน ในผู้สูงอายุจะไม่เหมาะกับการผ่าตัดใหญ่ ระยะหลังแต่ละรายที่ต้องรักษาโดยการผ่าตัดก็มีความเสี่ยงของการผ่าตัดสูงมากขึ้น แพทย์จึงต้องใช้การผ่าตัดเล็กโดยใช้เครื่องมือเข้าช่วยคนไข้ทำให้ฟื้นตัวได้เร็ว”

นพ.ทวีศักดิ์ กล่าวด้วยว่า ผู้ป่วยโรคหัวใจแม้จะได้รับการรักษาแล้วก็ไม่ควรละเลยตัวเอง ยังต้องอยู่ในความควบคุมดูแลของแพทย์ และปฏิบัติตนอย่างเคร่งครัด ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการรับประทานยา เพราะการรักษาทุกชนิดยังจะต้องใช้ยาร่วมด้วย ดังนั้นจึงควรทานยาอย่างสม่ำเสมอ ตามคำสั่งแพทย์ และต้องระวังปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจอย่างเคร่งครัด เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง น้ำหนักเกิน และความเครียด

“การผ่าตัดเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ของการรักษาตัวของคนไข้ในระยะยาว เพราะว่าโรคเส้นเลือดหัวใจที่ค่อยๆตีบ เป็นผลจากการดำเนินชีวิต พอผ่าตัดโอเคเราแก้เรื่องตีบ เราหาเส้นเลือดใหม่ต่อ เราให้ยาช่วย แต่พฤติกรรมในการบริหารจัดการตัวเอง เช่นการออกกำลังกายการพักผ่อนการรับประทานอาหารที่ถูกสุขลักษณะ คนไข้ต้องเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ผมคิดว่าคนไข้จะต้องตระหนักถึงบทบาทในการดูแลตัวเองเพราะตัวคนไข้เองก็เป็นหนึ่งในทีม นั่นหมายถึง 1. จะต้องเริ่มสนใจสุขภาพตัวเอง การลดข้อเสี่ยงต่างๆ บุหรี่ เหล้า ต้องไม่สนใจ 2.เมื่อเป็นโรคที่ต้องสงสัยต้องมาวิเคราะห์กับแพทย์อย่างชัดเจนและนำไปปฏิบัติจริงๆจังๆอย่าละเลยถ้ามีปัญหาเข้ามา ผมคิดว่าสำหรับคนไข้มีปัญหาอย่าไปกลัว หากเกิดปัญหาร่วมกันจัดการเป็นทีมกับแพทย์ กับพยาบาล ในยุคปัจจุบันผมว่าโลกเกือบทั้งหมดเราสามารถทำให้มันดีขึ้นได้”