ขณะที่จีนปิดโรงพยาบาลชั่วคราวแล้ว ไวรัสสายพันธุ์ใหม่ได้แพร่ระบาดไปสู่คนครึ่งโลกแล้ว หากมีการแพร่ระบาดในเมืองไทยมากขึ้น อีกสิ่งที่ต้องเตรียมคือ เลือดที่ปราศจากเชื้อ
“มีคนถามเสมอว่า หน้ากากอนามัยรูพรุนเท่าไหร่ ไวรัสตัวนี้ผ่านได้ไหม..."
"ในทางไวรัสวิทยา ไวรัสโคโรน่า มีรูปร่างคล้ายมงกุฎ มีขนาด 120 นาโนเมตร และไวรัสตัวนี้ไม่ได้ลอยอยู่ในอากาศ แต่เป็นฝอยละอองจากคน มีรูปร่างใหญ่กว่ารูพรุนของหน้ากากของเรา ” ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณ หัวหน้าศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิกภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวในการประชุมวิชาการครั้งที่ 2 รู้ทัน รู้ลึก‘Covid-19’ เมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2563 ณ ศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติ สภากาชาดไทย
ในฐานะผู้เชี่ยวชาญที่รับมือกับโรคระบาดมาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ ไข้หวัดนก ซาร์ (SARS) เมอร์ส(Mers) ไข้หวัดใหญ่ ฯลฯ และมาครั้งนี้ คุณหมอยงบอกว่า เป็นโรคท้าทายในรอบศตวรรษ ไวรัสโคโรน่าที่พบส่วนใหญ่จะเป็นสายพันธุ์ OC43, NL63 ส่วนน้อยจะเป็นสายพันธุ์ 229 E และอีกสายพันธุ์ จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่พบเด็กติดไวรัสโคโรน่า
“ที่เก็บข้อมูลไว้ 6-7 เดือนที่ผ่านมา เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีมานอนโรงพยาบาลด้วยโรคทางเดินหายใจ พบไวรัสโคโรน่าซึ่งเป็นสายพันธุ์ธรรมดา 4 เปอร์เซ็นต์ของโรคทางเดินหายใจ ส่วนไวรัสที่เมืองอู่ฮั่น คนป่วยครึ่งหนึ่งสืบประวัติว่า ใช้ชีวิตทำมาหากินที่ตลาด ทางการจีนจึงปิดตลาดตั้งแต่ 1 มกราคม แต่ตลาดเป็นต้นเหตุหรือไม่...ยังไม่รู้ เรารู้แค่ว่า มีการติดต่ออย่างน้อย 4 เจเนอเรชั่น ซึ่งยากจะสืบหาต้นตอ
และเมื่อจีนรู้ว่า เป็นไวรัสโคโรน่าตัวที่ 7 เขาก็ทำการศึกษาถอดรหัสจีโนม เทคโนโลยีทำได้เร็วมาก สมัยซาร์ระบาดใช้เวลาถอดรหัสจีโนมสองสัปดาห์ ,เอชไอวี ใช้เวลาสองปี ,เมอร์สอาจจะใช้สองวัน แต่พอเจอไวรัสตัวใหม่ใช้เวลาสองชั่วโมง ถ้าเจอไวรัสตัวใหม่กว่า อาจจะเวลาสองนาที
ตอนที่ซาร์สงบลง ก็รู้ต้นตอว่ามาจากสัตว์ตระกูลชะมด ส่วนเมอร์สศึกษาไปมาก็รู้ว่า มาจากอูฐ แต่เมื่อมีการระบาดของไวรัสสายพันธุ์ใหม่ ตอนนี้ยังไม่รู้ที่มา โดยรัฐบาลจีนใช้มาตรการไม่ให้คนจีนออกจากบ้าน ผมไม่เชื่อว่าประเทศเสรีจะสั่งแบบนั้นได้ ทำให้ตอนนี้ผู้ติดเชื้อไวรัสในจีนน้อยกว่าผู้ติดเชื้อนอกประเทศ 20 เท่า ใครมาจากประเทศอื่นจะเข้าจีน ต้องถูกกักตัว 14 วัน"
แม้จะมีข้อมูลยืืนยันว่า การใช้CT สแกน วินิจฉัยได้ค่อนข้างเร็ว โดยเฉพาะเมื่อเชื้อเข้าไปทำลายเนื้อปอด หมอยง บอกว่า มีคนบอกว่าเหมือนปลวกกิน ทำให้ภาพน่ากลัว ถ้าจะใช้ระบบนี้วินิจฉัยในบ้านเราทั้งหมด เป็นไปไม่ได้
"ถ้าเป็นโรงพยาบาลขนาดใหญ่ อาจทำได้ แต่ถ้าเป็นโรงพยาบาลระดับอำเภอและระดับจังหวัด ถ้าเอาคนเข้าอุโมงค์ คนต่อไปก็จะสะดุ้ง และถ้าทำแบบนั้นเป็นเรื่องใหญ่”
นอกจากนี้คุณหมอยังเล่าถึงการศึกษาวิจัยใหม่ๆ เกีี่ยวกับเไวรัส มีการตีพิมพ์ออกมาทุกวัน New England Journal of Medicine มีการสรุปหลายเรื่อง อาทิ ระยะฟักตัวไวรัสตัวนี้เฉลี่ย 5.2 วัน ถ้าป่วยจะมีอาการให้เห็นไม่เกิน 14 วัน และมีคนออกมาแย้งว่า ควรจะกักตัวเป็นเวลา 24 วัน ทำให้คนเกิดความสับสน
คุณหมอยงยกตัวอย่างกรณีชาวเซียงไฮ้ที่ไปร่วมประชุมที่เยอรมันติดเชื้อไวรัส นิตยสารดังกล่าวรายงานว่า ตอนประชุมไม่มีอาการ เริ่มมีอาการตอนขึ้นเครื่องบินกลับ พอถึงเซียงไฮ้ก็ตรวจพบว่า ติดเชื้อไวรัสโควิด-19 ก็แจ้งไปที่เพื่อนชาวเยอรมัน ซึ่งติดเชื้อเรียบร้อยแล้ว พร้อมชาวเยอรมันอีกสามคน ก็มีการสรุปรายงานว่า ไวรัสชนิดนี้แพร่เชื้อได้ตั้งแต่ยังไม่มีอาการ ทุกคนก็ตื่นเต้น
“ด้วยเหตุผลดังกล่าว คนเขียนรายงานจึงโทรไปถามคนเซียงไฮ้คนนั้นอีกว่า ตอนอยู่เยอรมันไม่มีอาการจริงๆ หรือ... เขาบอกว่า มี อาการครั้นเนื้อครั้นตัว ต้องกินยาลดไข้ แต่อยู่ในภาวะที่ทำงานได้”
ว่ากันว่า ปัจจุบันไวรัสโคโรน่าตัวนี้ ยังไม่รู้ว่าสัตว์ประเภทใดเป็นตัวแพร่เชื้อมาสู่คน คุณหมอยงบอกว่า มีเพียงสมมติฐาน
“2-3อาทิตย์ที่แล้ว มีการพูดถึงตัวนิ่ม ตีพิมพ์ในนิตยสาร แต่ก็ไม่ใช่อีก กระทั่งถอดพันธุกรรมออกมา ไวรัสตัวนี้ไม่ต่างจากไวรัสที่ทำให้เกิดโรคทางเดินหายใจ ถ้าลงไปที่ปอดทำให้ปอดบวม แต่ไม่ว่าจะอย่างไรก็ตาม คงไม่มีไวรัสตัวไหนกวาดล้างเราไปได้หมด ยกตัวอย่างในออสเตรเลีย กระต่ายเคยสร้างปัญหาทางการเกษตร ก็เลยมีการนำเชื้อไวรัสตัวหนึ่งไปปล่อยให้มันตาย แต่มีกระต่ายจำนวนหนึ่งอยู่ได้ ต่อมาอีกสองปีกระต่ายก็แพร่พันธุ์เท่าเดิม ก็ทำนองเดียวกัน”
สำหรับไวรัสที่แพร่เชื่อในอู่ฮั๋น มีการทำรายงานจากคนไข้สี่หมื่นคน พบคนไข้เด็กน้อยมาก ส่วนใหญ่เป็นผู้ป่วยอายุ 30-80 ปี และที่เสียชีวิตอายุเกิน 60 โดยสองในสามมีโรคอื่นร่วมอยู่ด้วย
“โรคนี้แพร่เร็วมาก ตอนนี้ลงอเมริกาใต้แล้ว มีมากกว่าครึ่งโลกที่พบโรคนี้ อิตาลีมีผู้ติดเชื้อไวรัสอยู่เหนือสุด ติดกับเยอรมัน ฝรั่งเศส ฯลฯ อิหร่านเป็นศูนย์กลางที่จะแพร่ไปอีกทางตะวันออกกลาง และพร้อมที่จะลงอาฟริกา แต่ผู้ป่วยรายใหม่ของจีนควบคุมได้ดีมาก โรงพยาบาลฉุกเฉินที่จีนสร้างมาพันเตียง ปิดเรียบร้อยแล้ว เขาจัดการได้แล้ว กลับกลายเป็นว่า ตอนนี้จีนต้องกักกันคนจากประเทศอื่นที่จะเดินทางเข้าจีน "
ซึ่งทั้งหมดเหมือนกับจีนในช่วงเดือนแรกๆ ตอนนี้อยู่ที่มาตรการของแต่ละประเทศ จะกล้าปิดประเทศ ทำทุกอย่างแบบจีนไหม ถ้าไม่กล้าก็กระจายไปทั่ว ไม่มีประเทศไหนที่จะสร้างโรงพยาบาลพันเตียงภายใน 10 วันได้เหมือนจีน และไม่ใช่ว่าเอาชิ้นส่วนประกอบเสร็จ แต่เป็นการเทปูน ลงเสา สามชั้น ที่ผ่านมาบุคลากรทางการแพทย์ในจีนติดโควิด-19 ประมาณ 3.8 เปอร์เซ็นต์ของคนไข้ทั้งหมด"
และเมื่อไม่นานมีคำถามอีกว่าพบเชื้อไวรัสในอุจจาระ ไวรัสโคโรน่าตรวจพบได้ในอุจจาระอยู่แล้ว เพราะคนอาจกลื่นอาหารเข้าและพบในเยื่อบุผนังลำไส้ ย้อนไปปี 2003 ตอนที่ซาร์สามารถแพร่ระบาดได้ทั้งคอนโด มีการศึกษาที่ฮ่องกง สามารถตรวจพบเชื้อซาร์ในอุจจาระได้ทั้งหมด
“ที่บอกว่า ไวรัสตัวนี้พบได้ในอุจจาระก็เป็นความจริง แต่จะแพร่ระบาดได้แค่ไหน...ไม่รู้" หมอยง กล่าว
แม้ประเทศไทยจะจัดอยู่ในอันดับที่ 6 จาก 195 ประเทศในฐานะประเทศที่ความเข้มแข็งทางด้านความมั่นคงสุขภาพ เรื่องนี้ คุณหมอยง ย้ำว่า อย่าลืมว่า เรามีพรมแดนธรรมชาติติดกับหลายประเทศ ส่วนประเทศที่มีความมั่นคงด้านสุขภาพในอันดับท้ายๆ ถ้าเชื้อไวรัสระบาดไปถึงก็จะควบคุมยากขึ้น
“ตอนนี้เรายังใช้มาตรการกักกันคนไทยที่มาจากประเทศที่มีการระบาดของโรค แต่ในอนาคตประเทศไทยอาจเป็นแหล่งระบาดของโรคก็ได้ ช่วงนี้ถ้ามีใครป่วยเป็นโรคทางเดินทางหายใจหรือปอดบวมโดยไม่ทราบสาเหตุ ให้แพทย์สงสัยไว้ก่อนว่าอาจติดเชื้อโควิด-19 เพื่อจะจัดการตั้งแต่ต้นทาง”
........................................
