เปิดหลักสูตร RoLD Program ปี 3 สร้างเครือข่ายนิติธรรม เพื่อสังคมยุติธรรม
"หลักการสำคัญ 3 เรื่องที่จะทำให้สังคมใดๆ ก้าวไปสู่สังคมยุติธรรม อันเป็นพื้นฐานของการพัฒนาอย่างยั่งยืน คือ หลักประชาธิปไตย หลักธรรมาภิบาล และ หลักนิติธรรม ที่ต้องสอดประสานเกื้อกูลกัน...
บทเรียนจากหลายประเทศพบว่า ระบบประชาธิปไตยที่อ่อนแอเกิดจากการขาด 'หลักธรรมาภิบาล' ทำให้ผู้มีอำนาจรัฐสามารถอ้าง 'หลักประชาธิปไตย' เพื่อประโยชน์ส่วนตัว ในขณะเดียวกันการแก้ปัญหาด้วยวิธีการที่ไม่สอดคล้องกับ 'หลักประชาธิปไตย' และขัดกับ 'หลักนิติธรรม' พิสูจน์แล้วว่าไม่สามารถแก้ปัญหาได้ กลับแต่จะทำให้แย่ลง เพราะจะทำให้หลักการสำคัญทั้งสามเรื่องนี้เสียหายไปทั้งหมด...
ที่จริงแล้วความอ่อนแอของ 'หลักธรรมาภิบาล' เกิดจากการขาด 'หลักนิติธรรม' หรือ “Rule of law” ด้วยเหตุนี้ การทำให้ประชาธิปไตยภายใต้หลักธรรมาภิบาลเข้มแข็ง จึงต้องเริ่มที่การสร้างความเข้มแข็งในหลักนิติธรรมเป็นสำคัญ"
นี่คือคำกล่าวและคำอธิบายของ ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.กิตติพงษ์ กิตยารักษ์ ผู้อำนวยการสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย หรือ TIJ (Thailand Institute of Justice) ในโอกาสเปิดหลักสูตรอบรมด้านหลักนิติธรรมและการพัฒนาที่ยั่งยืน หรือ RoLD Program ปีที่ 3 ถือเป็นประโยคทองที่สะท้อนความเป็นไปของปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมการเมืองโลก และสังคมการเมืองไทยได้อย่างแจ่มชัด
ทั้งยังทำให้เห็นถึงความสำคัญของการส่งเสริม "หลักนิติธรรม" ให้เกิดขึ้น ซึ่งเป็นพันธกิจหลักของ TIJ เพราะประชาคมระหว่างประเทศได้ตระหนักถึงอย่างถ้วนหน้าว่า "หลักนิติธรรม" มีผลต่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ดังที่ปรากฏอยู่ในวาระการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติ ปี ค.ศ. 2030 หรือ 2030 Development Agenda ซึ่งเป้าหมายที่ 16 ได้ให้ความสำคัญต่อการส่งเสริมสังคมที่สงบสุข การเข้าถึงความยุติธรรม และการสร้างเสริมสถาบันที่มีประสิทธิภาพและมีความรับผิดชอบต่อประชาชนในทุกระดับ
ปัจจุบันทุกฝ่ายยอมรับตรงกันว่า "หลักนิติธรรม" ไม่เพียงเป็นเป้าหมายของการพัฒนาอย่างยั่งยืนในตัวเองเท่านั้น แต่ยังเป็นปัจจัยที่ทำให้เป้าหมายการพัฒนาข้ออื่นๆ บรรลุผลอีกด้วย เพราะเป็นรากฐานสำคัญในการเอื้ออำนวยให้ผู้คนอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุข เนื่องจากการพัฒนาที่ยั่งยืน จะเกิดขึ้นไม่ได้เลยในสังคมที่เต็มไปด้วยความขัดแย้ง ความเหลื่อมล้ำ และความไม่เป็นธรรมในมิติต่างๆ
แต่การจะนำพาบ้านเมืองไปสู่ "สังคมนิติธรรม" ได้ จำเป็นต้องอาศัยการร่วมแรงร่วมใจของคนจากทุกภาคส่วน หาใช่ผู้บริหาร ผู้บังคับใช้กฎหมาย หรือนักกฎหมายเพียงเท่านั้น
และจุดนี้เองที่ TIJ เล็งเห็น จึงได้จัดหลักสูตรอบรมผู้นำรุ่นใหม่ ในหัวข้อหลักนิติธรรมและการพัฒนา ที่เรียกว่า RoLD Program เพื่อพัฒนาศักยภาพผู้นำและผู้บริหารรุ่นใหม่ของประเทศไทยให้สามารถนำหลักนิติธรรมไปปฏิบัติเพื่อสร้างความเป็นธรรมให้กับสังคม มุ่งสู่เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน
RoLD Program จัดมาแล้ว 2 ปี ปีนี้เป็นปีที่ 3 โดยจุดเด่นของหลักสูตรนี้ คือการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างแท้จริง แล้วนำความรู้ที่ได้ไปทดลองปฏิบัติให้เห็นผลเป็นรูปธรรมทันที โดยเชื่อมโยงกับประเด็นปัญหาในสังคม และทดลองปฏิบัติภายใต้โครงการ RoLD in actions ก่อนนำไปเผยแพร่ผ่านเวทีสาธารณะ เพื่อส่งต่อให้ทุกภาคส่วนในสังคมได้เรียนรู้และขับเคลื่อนการแก้ปัญหาไปด้วยกัน
"สิ่งที่เรียนรู้ที่ผ่านมาพบว่า เมื่อเรากล่าวถึงการปฏิรูปกฎหมาย จะมีเพียงนักกฎหมาย หรือคนในแวดวงกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ในขณะที่ปัญหาบางอย่างต้องอาศัยการบูรณาการร่วมกันระหว่างหน่วยงานต่างๆ นี่คือหัวใจของการจัดหลักสูตร RoLD Program เพื่อสร้างเครือข่ายคนรุ่นใหม่จากทุกวงการ ทุกภาคส่วนในสังคมที่ให้ความสำคัญกับหลักนิติธรรมและการพัฒนาที่ยั่งยืน" ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.กิตติพงษ์ เล่าถึงต้นทางของการเกิด RoLD Program
ผู้อำนวยการ TIJ อธิบายอีกว่า กฎหมายทุกฉบับมีผลต่อประชาชนไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง แต่กฎหมายบางประเภทเป็น rule by law คือ "กฎแห่งอำนาจ" หรือ "กฎของผู้มีอำนาจ" ฉะนั้นจึงไม่ได้หมายความว่าทุกกฎหมายจะมีความยุติธรรม เหตุนี้เอง Rule of Law จึงเป็นกลไกหนึ่งที่นำไปสู่ประชาธิปไตยที่มีธรรมาภิบาล นำไปสู่ Inclusive and Equitable Economy และ Inclusive and Equitable Society เรียกรวมๆ คือ สังคมยุติธรรม หมายถึงสังคมที่มีความยุติธรรมเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาทั้งปวง
แน่นอนว่าการพัฒนาในทุกมิติที่กล่าวถึง ย่อมรวมไปถึงการพัฒนาทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยีแบบก้าวกระโดดด้วย ซึ่งกำลังเป็นทิศทางใหม่ของสังคมโลกและสังคมไทย ฉะนั้นหากไม่เร่งออกกติกาที่มีความเป็นธรรม และสร้างวัฒนธรรมการเคารพกติกาให้ได้อย่างกว้างขวาง ความเหลื่อมล้ำและความขัดแย้งจะขยายวงกว้างอย่างแน่นอน
และประเด็นนี้เองที่เป็นบทสรุปของผู้อำนวยการ TIJ ว่า ปัญหาในสังคมไทยจำเป็นต้องอาศัยทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม ซึ่ง RoLD Program ก็เป็นเหตุผลหนึ่งของการดำเนินงานเพื่อผสานผู้คนจากทุกภาคส่วน โดยเฉพาะผู้นำรุ่นใหม่ที่มีประสบการณ์การทำงานที่หลากหลาย มาช่วยกันขบคิดถึงสาเหตุของปัญหาและวิธีการแก้ปัญหา โดยนำหลักนิติธรรมเป็นแกนหลักในการเชื่อมโยงตั้งแต่วิธีคิด จนถึงกระบวนการปฏิบัติ เพื่อให้ท้ายที่สุดเกิดเป็นความร่วมมือในการผลักดันเชิงนโยบาย สามารถสร้างแนวทางในการปฏิบัติเพื่อให้ปัญหาของสังคมได้รับการแก้ไข ทำให้สังคมเติบโตไปอย่างยั่งยืน
และทั้งหมดนั้นคือความหมายของ "สังคมยุติธรรม" อันเป็นเป้าหมายของพันธกิจของ TIJ
