'ภคมน' เผย กกต.ยอมรับเอง ระบบรายงานผล 'เลือกตั้ง 69' มีปัญหาจริง

เมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2569 น.ส.ภคมน หนุนอนันต์ สส.บัญชีรายชื่อ โฆษกพรรคประชาชน (ปชน.) ในฐานะประธาน กมธ.การพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน สภาผู้แทนราษฎร โพสต์ผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ยอมรับ ระบบรายงานผล "เลือกตั้ง 69" มีปัญหาจริง 

น.ส.ภคมน ระบุว่า เมื่อวันที่ 5 พ.ย. 2569 ที่ผ่านมา  กมธ.การพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน ได้เชิญสำนักงาน กกต. สถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (BDI) สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล และบริษัทผู้พัฒนาระบบ มาชี้แจงเรื่องระบบรายงานผลการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ ECT Report 69 ที่ใช้ในการเลือกตั้งวันที่ 8 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา ซึ่งเป็นครั้งแรกที่มีทั้งการเลือก สส. และการออกเสียงประชามติไปพร้อมกัน

น.ส.ภคมน ระบุอีกว่า สิ่งที่ต้องให้เครดิตก่อนคือ ผู้แทน กกต. ยอมรับตรงไปตรงมาว่าระบบมีปัญหาจริง และถอดบทเรียนให้ที่ประชุมฟังอย่างละเอียด ทั้งการที่สัญญาพัฒนาระบบกำหนดไว้ 150 วัน แต่เมื่อมีการยุบสภา ต้องเร่งให้ใช้งานได้ภายในราว 53 วัน การที่ต้องบริหารบัญชีผู้ใช้งานกว่า 300,000 บัญชีให้กรรมการประจำหน่วย ซึ่งสุดท้ายใช้งานได้จริงเพียงราว 60% การที่ กปน. ซึ่งทำงานมาตั้งแต่ตีสี่ต้องมานั่งกรอกข้อมูลเกือบร้อยช่องผ่านมือถือหลังนับคะแนนเสร็จ โดยแทบไม่มีเวลาอบรม รวมถึงความผิดพลาดของระบบในคืนนั้นที่ทำให้การปิดระบบล่าช้าไปจนถึงราวตีสอง ไม่นับว่าภาพแบบ ส.ส. 5/18 กว่าจะเผยแพร่ได้ก็ใช้เวลาเป็นสัปดาห์

"แต่การยอมรับปัญหาเป็นเพียงจุดเริ่มต้นค่ะ คำถามที่กรรมาธิการหลายท่านสะท้อนตรงกันคือ เมื่อรู้อยู่แล้วว่าเวลาหายไปเกือบสามเดือน ระบบยังไม่พร้อม ใครเป็นผู้ตัดสินใจให้เดินหน้าใช้ระบบนี้ และตัดสินใจบนเหตุผลอะไร เพราะผลที่ตามมาไม่ได้หยุดอยู่แค่ตัวเลขขึ้นช้า แต่กระทบความเชื่อมั่นของประชาชนต่อการเลือกตั้งทั้งระบบ คณะกรรมาธิการจึงจะทำหนังสือขอเอกสารการปรับแผน การปรับสัญญา และหนังสือโต้ตอบระหว่าง กกต. กับ BDI ทั้งหมด ซึ่งผู้ชี้แจงยืนยันในที่ประชุมแล้วว่ามีเอกสารเหล่านี้อยู่จริง" น.ส.ภคมน ระบุ

น.ส.ภคมน ระบุเพิ่มเติมว่า อีกประเด็นที่เห็นว่าสำคัญมาก คือแนวทางระบบใหม่ที่ กกต. เสนอ ให้ กปน. นำเอกสารไปส่งที่ศูนย์รวมคะแนนอำเภอ แล้วให้เจ้าหน้าที่สแกนและใช้ OCR อ่านข้อมูลแทน ข้อดีคือลดภาระคนหน้างาน แต่ก็ทำให้ข้อมูลจากหน้าหน่วย ซึ่งเป็นจุดที่ประชาชนมีส่วนร่วมเป็นพยานการนับคะแนนได้ใกล้ที่สุด ไม่ได้ถูกบันทึกไว้ตั้งแต่ต้นทาง เมื่อประกอบกับข้อเท็จจริงที่ BDI ชี้แจงว่าในระบบเก็บไว้เพียงข้อมูลไม่เป็นทางการเวอร์ชันแรก

ส่วนการแก้ไขจนเป็นผลทางการยังทำแบบ manual นั่นหมายความว่าหากมีการแก้ตัวเลขระหว่างทาง ประชาชนแทบไม่มีทางย้อนตรวจสอบได้เองเลย นอกจากต้องพึ่งอำนาจศาล เรื่องเพดานการแสดงผล 95% ก็เช่นกัน เพราะในหลายเขต 5% สุดท้ายนี่แหละที่ชี้ขาดแพ้ชนะ สิ่งที่เราเรียกร้องไม่ใช่ให้ประกาศผลทางการในคืนนั้น แต่คือการแสดงคะแนนดิบเท่าที่มีจริง และทุกเวอร์ชันของข้อมูลต้องตรวจสอบย้อนหลังได้

ข้อเสนอหนึ่งที่อยากให้ กกต. นำไปทำให้เกิดขึ้นจริง มาจากกรรมาธิการที่ทำงานในพื้นที่ คือเมื่อปิดหีบและนับคะแนนเสร็จ ให้ประธานกรรมการประจำหน่วยถ่ายภาพแบบขีดคะแนน 5/11 และแบบรายงานผล 5/18 อัปโหลดขึ้นระบบภายในเวลาไม่นาน และเปิดให้ประชาชนเห็นพร้อมกันทั้งประเทศ ไม่ต้องลงทุนมาก ไม่ต้องรอระบบใหญ่ แต่ปิดช่องว่างตั้งแต่จุดเล็กที่สุด หากตัวเลขถูกเปลี่ยนที่ไหน ก็จะขัดกับภาพจากหน้าหน่วยทันที

นอกจากนี้ยังมีข้อเสนอเรื่องการถ่ายทอดสดช่วงนับคะแนน ความเป็นกลางของ กกต. เขตและศูนย์รวมคะแนนที่ปัจจุบันส่วนใหญ่เป็นข้าราชการฝ่ายปกครอง ไปจนถึงการคัดเลือก อบรม และค่าตอบแทนของ กปน. ให้เป็นมืออาชีพมากขึ้น

น.ส.ภคมน ระบุด้วยว่า กกต. แจ้งว่าระบบใหม่จะเริ่มใช้จริงครั้งแรกในการเลือกตั้งซ่อมที่สระแก้ว คณะกรรมาธิการจะติดตามอย่างใกล้ชิด และจะเชิญหน่วยงานกลับมาทบทวนร่วมกันหลังการเลือกตั้งครั้งนั้น ดิฉันยังเชื่อว่า กกต. ควรเป็นหน่วยงานหลักในการสร้างความหวังให้กับประชาธิปไตยของประเทศนี้ แต่ความหวังนั้นจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อทุกคะแนนที่ประชาชนลงไป สามารถตรวจสอบได้ตั้งแต่หน้าหน่วยจนถึงวันประกาศผล