เทรนด์ Mindful Drinking เมื่อผู้บริโภคดื่มน้อยลงแต่เลือกมากขึ้น ส่งให้ตลาด No/Low Alcohol และ RTD เติบโต รับเทรนด์ผู้บริโภครุ่นใหม่ที่นิยมดื่มที่บ้าน
KEY POINTS
- วัฒนธรรมการดื่มทั่วโลกได้เปลี่ยนผ่านจากยุคที่เน้นปริมาณและคุณภาพ มาสู่กระแส "การดื่มอย่างมีสติ" (Mindful Drinking) ที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพเป็นหลักในปัจจุบัน
- เทรนด์ดังกล่าวส่งผลให้เครื่องดื่มไร้แอลกอฮอล์หรือแอลกอฮอล์ต่ำ (No/Low Alcohol) และเครื่องดื่มพร้อมดื่ม (RTD) ที่เน้นความสะดวกสบายเติบโตขึ้นอย่างชัดเจน
- พฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่ โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ มีแนวโน้มดื่มน้อยลงแต่เลือกสรรมากขึ้น (Selective Premiumisation) และหันมาให้ความสำคัญกับประสบการณ์การดื่มที่บ้าน
- ตลาดในประเทศไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างครั้งใหญ่ จากการปรับเปลี่ยนกฎหมายและภาษีที่เอื้อผู้ผลิตรายย่อยและผู้นำเข้ามากขึ้น แต่ยังคงควบคุมการโฆษณาอย่างเข้มงวด
ในหน้าประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ รสชาติในแก้วเครื่องดื่มไม่เคยเป็นเพียงผลผลิตจากศาสตร์แห่งการหมักและการกลั่นเท่านั้น แต่ยังเป็นกระจกสะท้อนชีพจรทางเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และรสนิยมของผู้คนในแต่ละยุคสมัยอย่างซื่อสัตย์
หากเราย้อนเข็มนาฬิกากลับไปสำรวจตลอดช่วงสามสิบปีที่ผ่านมา เราจะพบว่า วัฒนธรรมการดื่มของโลกไม่ได้เคลื่อนที่เป็นเส้นตรง หากแต่อาจมองผ่านคลื่นความเปลี่ยนแปลงลูกใหญ่สามระลอกที่คาบเกี่ยวกัน ที่ค่อยๆ ปรับเปลี่ยนนิยามของคำว่า "การสังสรรค์" จากความคึกคักที่วัดกันด้วยปริมาณ ไปสู่ความลุ่มลึกที่วัดกันด้วยสุนทรียภาพ และมาหยุดลงที่จุดเปลี่ยนสำคัญในปัจจุบัน เมื่อสติและสุขภาพกลายเป็นหัวใจของการเลือกดื่ม
ย้อนกลับไปในช่วงทศวรรษ 1990 ต่อเนื่องจนถึงทศวรรษ 2000 โลกของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ถูกขับเคลื่อนด้วยพลังแห่งการขยายตัวทางเศรษฐกิจและปริมาณการบริโภคเป็นหลัก การผงาดขึ้นของกลุ่มชนชั้นกลางในประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ โดยเฉพาะกลุ่มประเทศ BRIC อย่างบราซิล รัสเซีย อินเดีย และจีน ได้สร้างฐานผู้บริโภคขนาดมหึมาให้แก่อุตสาหกรรมเครื่องดื่มระดับโลก
ในยุคนั้น การดื่มคือสัญลักษณ์ของการเปิดรับความทันสมัย การเข้าสังคม และการเฉลิมฉลองความมั่งคั่งที่เพิ่งเริ่มต้น ตราสินค้าระดับสากลและสุราอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ต่างเร่งขยายกำลังการผลิตเพื่อตอบสนองความต้องการที่ขยายตัวในหลายตลาด ความสำเร็จของตลาดในทศวรรษนี้จึงถูกนิยามด้วยตัวเลขยอดขายและปริมาณน้ำเมาที่ไหลเวียนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจโลกอย่างมหาศาล
ทว่า เมื่อก้าวเข้าสู่ทศวรรษ 2010 กระแสธารแห่งรสนิยมก็เริ่มเปลี่ยนทิศทางอย่างน่าจับตามอง ผู้บริโภคในหลายภูมิภาคเริ่มอิ่มตัวกับการดื่มเพื่อความมึนเมาหรือการดื่มตามกระแสนิยม ปรัชญาใหม่อย่าง "ดื่มน้อยลง แต่ดื่มดีขึ้น" หรือ Drink less, but drink better ได้ก้าวขึ้นมาเป็นถ้อยคำที่สะท้อนรสนิยมของผู้ดื่มกลุ่มหนึ่งในสังคมเมือง
ผู้คนเริ่มให้ความสำคัญกับที่มาของวัตถุดิบ กระบวนการผลิตที่ประณีต ระยะเวลาในการบ่มเพาะ ตลอดจนเรื่องราวและจิตวิญญาณเบื้องหลังฉลากขวด พวกเขายินดีที่จะจ่ายเงินในราคาที่สูงขึ้นต่อแก้ว เพื่อแลกกับประสบการณ์ทางรสชาติที่ซับซ้อนและมีเอกลักษณ์
กระแสนี้เปิดพื้นที่ให้เครื่องดื่มกลุ่มพรีเมียมและซูเปอร์พรีเมียม โดยเฉพาะในตลาดที่ผู้ดื่มมีกำลังซื้อและพร้อมจ่ายให้แก่เรื่องราวเบื้องหลังขวด
กระทั่งเดินทางมาถึงทศวรรษ 2020 จนถึงปัจจุบัน โลกทั้งใบก็เผชิญกับจุดเปลี่ยนที่รุนแรงและฉับพลันที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ แรงกระแทกจากวิกฤตการณ์โรคระบาดโควิด-19 ที่ตามมาด้วยภาวะเงินเฟ้อและค่าครองชีพที่พุ่งสูงขึ้นทั่วโลก ได้ทำหน้าที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาให้ผู้บริโภคหันกลับมาทบทวนวิถีชีวิตและประเมินความคุ้มค่าในการใช้จ่ายใหม่อีกครั้ง สุขภาพองค์รวมทั้งกายและใจกลายเป็นสิ่งที่ผู้คนหวงแหนเหนือสิ่งอื่นใด ส่งผลให้วัฒนธรรมการดื่มมีพื้นที่ให้กับแนวคิด "Mindful Drinking" หรือการดื่มอย่างมีสติมากขึ้น
การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนผ่านตัวเลขของ IWSR ซึ่งติดตามตลาดเครื่องดื่มทั่วโลก ในปี 2025 ปริมาณเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ลดลงจากปีก่อนราวร้อยละสอง เทียบเท่ากับ 500 ล้านลังมาตรฐานขนาดเก้าลิตร นับเป็นปีที่สามติดต่อกันที่ปริมาณหดตัว
ผ่าทิศทางสี่เสาหลัก: พลวัตแห่งรสชาติในสมรภูมิที่เปลี่ยนไป
เมื่อกระแสธารแห่งรสนิยมและวิถีชีวิตของผู้คนพลิกผัน ภูมิทัศน์ของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มย่อมเกิดแรงสั่นสะเทือนตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ หากเรากางแผนที่ของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ออกดู จะพบว่าเสาหลักทั้งสี่หมวดหมู่กำลังเผชิญกับบททดสอบและจุดเปลี่ยนที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง บางหมวดหมู่กำลังต่อสู้เพื่อรักษาสถานะเดิม ในขณะที่บางหมวดหมู่กำลังพุ่งทะยานขึ้นรับกระแสลมแห่งยุคสมัยใหม่
เริ่มต้นที่โลกอันวิจิตรของ "ไวน์" ซึ่งครั้งหนึ่งเคยครองสถานะภาพลักษณ์ของความหรูหราและสุนทรียภาพชั้นสูง แม้จะมีความพยายามลดทอนความซับซ้อนเพื่อให้กลายเป็นเครื่องดื่มในชีวิตประจำวันมากขึ้น
แต่ไวน์กำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งใหญ่ ในปี 2025 ปริมาณไวน์ทั่วโลกลดลงต่ำกว่าสุรากลั่นเป็นครั้งแรกในชุดข้อมูลของ IWSR สำหรับผู้ทำไวน์ โจทย์หนึ่งที่ยังคงอยู่คือ จะชวนคนรุ่นใหม่เข้ามาทำความรู้จักโลกในแก้วได้อย่างไร ในเมื่อแม้แต่ภาษาบนฉลากก็อาจเป็นกำแพงด่านแรก
ทว่า ท่ามกลางความถดถอยนี้ กลับมีประกายความหวังใหม่ผุดขึ้น ผู้ดื่มบางกลุ่มหันมาสนใจวิธีทำไวน์ ตั้งแต่ไวน์ออร์แกนิกที่ผลิตตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ ไปจนถึงไวน์ธรรมชาติ (Natural Wine) ซึ่งผู้ผลิตพยายามแทรกแซงให้น้อยตั้งแต่ไร่ถึงขวด ส่วนผู้ที่ยังหลงใหลรสชาติขององุ่นหมักแต่อยากลดแอลกอฮอล์ก็มีทางเลือกเพิ่มขึ้น ในปี 2025 ทั้งไวน์นิ่งและสปาร์กลิงไวน์ในกลุ่มไร้แอลกอฮอล์ต่างมีปริมาณเติบโตร้อยละสิบสามจากปีก่อน
ในขณะเดียวกัน โลกของ “เบียร์” ก็มีภาพที่น่าสนใจ คราฟท์เบียร์ท้องถิ่นเปิดโอกาสให้ผู้ดื่มได้สำรวจรสชาติหลากหลาย รวมถึงลาเกอร์จากโรงเบียร์ขนาดเล็กด้วย ในสหรัฐฯ ปี 2025 ปริมาณคราฟท์เบียร์ลดลงร้อยละสี่ แต่ส่วนแบ่งตลาดกลับขยับขึ้นเล็กน้อย เพราะตลาดเบียร์โดยรวมหดตัวแรงกว่า
แต่จุดเปลี่ยนที่น่าจับตาในวงการฮอปส์และมอลต์ คือการเติบโตของเบียร์ในหมวดไร้แอลกอฮอล์ ซึ่งมีปริมาณเพิ่มขึ้นร้อยละแปดในปี 2025 เทียบกับปีก่อน สำหรับคนที่ยังชอบกลิ่นมอลต์และสัมผัสของฟองเบียร์ นี่คืออีกทางเลือกในวันที่อยากนั่งร่วมวงโดยเว้นแอลกอฮอล์สักมื้อ
ขยับมาที่โลกของ “วิสกี้และสุรากลั่น” ตลาดในซีกโลกตะวันตกบางแห่งเริ่มส่งสัญญาณชะลอตัว อาการสะดุดนี้ปรากฏให้เห็นในสหรัฐอเมริกา เมื่อปริมาณวิสกี้ที่โรงกลั่นผลิตจริงในช่วงสี่เดือนแรกของปี 2025 ลดลงราวร้อยละยี่สิบแปดจากช่วงเดียวกันของปีก่อน
แต่ในทิศทางกลับกัน วิสกี้จากอินเดียยังเติบโตในปี 2025 ขณะที่ในสหรัฐฯ สุราจากพืชอากาเวอย่างเตกีลาและเมซแคล (Tequila & Mezcal) มีน้ำหนักทางเศรษฐกิจมากขึ้น ข้อมูลของสภาสุรากลั่นแห่งสหรัฐฯ ระบุว่า ในปี 2024 สุราสองชนิดนี้ทำรายได้ให้ผู้จำหน่ายต้นทางรวมกัน 6.7 พันล้านดอลลาร์ เทียบกับ 5.2 พันล้านดอลลาร์ของอเมริกันวิสกี้
และท้ายที่สุด หมวดหมู่ที่รับกระแสยุคใหม่ได้ชัดเจน คือ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์พร้อมดื่ม (RTD) ตั้งแต่ค็อกเทลกระป๋องไปจนถึงชูไฮและไฮบอลพร้อมดื่ม ในปี 2025 ปริมาณทั่วโลกเพิ่มขึ้นร้อยละสาม เป็นหมวดหลักเพียงหมวดเดียวที่เติบโต จุดที่เชื่อมเครื่องดื่มเหล่านี้เข้ากับวิถีชีวิตคนเมืองคือ “ความสะดว”ก ผู้ดื่มเปิดกระป๋องเสิร์ฟที่บ้านได้ทันที และหากสนใจเรื่องน้ำตาลหรือดีกรี ก็เลือกได้เป็นรายสูตร
แผนที่ตลาดโลก: สี่ภูมิภาคยุทธศาสตร์กับบริบทแห่งการเปลี่ยนแปลง
แม้คลื่นแห่งการดื่มอย่างมีสติจะพัดผ่านไปทั่วทุกมุมโลก แต่แรงกระเพื่อมและรูปแบบการปรับตัวในแต่ละภูมิภาคกลับมีรายละเอียดและสีสันที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
หากเรากางแผนที่เศรษฐกิจและวัฒนธรรมการดื่มของสี่ตลาดหลักอย่างสหรัฐอเมริกา ยุโรป ญี่ปุ่น และจีน ออกเปรียบเทียบเคียงข้างกัน จะพบว่าเบื้องหลังตัวเลขที่เปลี่ยนแปลงไปนั้น ล้วนซ่อนพลวัตทางสังคมที่น่าค้นหาเอาไว้อย่างลึกซึ้ง
เริ่มต้นที่สหรัฐอเมริกา ตลาดที่เคยเป็นหัวหอกสำคัญของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มโลก ผลสำรวจของ Gallup ในปี 2025 พบว่า ร้อยละห้าสิบสี่ของชาวอเมริกันอายุ 18 ปีขึ้นไประบุว่าตนดื่มแอลกอฮอล์ ต่ำที่สุดตั้งแต่เริ่มสำรวจในปี 1939 และอยู่ที่ระดับเดิมในปี 2026 เมื่อถามเฉพาะผู้ที่ระบุว่าตนดื่มถึงปริมาณในเจ็ดวันก่อนการสำรวจปี 2025 ค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 2.8 ดริงก์ โดยนับรวมคนที่เว้นดื่มตลอดสัปดาห์นั้นด้วย
ภายใต้ตัวเลขเฉลี่ยนี้ รสนิยมของผู้ดื่มยังแตกแขนงออกไป บนชั้นวางเดียวกับวิสกี้ดั้งเดิม มีทั้งเตกีลา เมซแคล และค็อกเทลพร้อมดื่มให้เลือกตามโอกาส
ข้ามฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติกมายังยุโรป ภูมิภาคที่ขึ้นชื่อเรื่องวัฒนธรรมการดื่มอันเก่าแก่ องค์การอนามัยโลกระบุว่า ในปี 2019 เขตภูมิภาคยุโรปขององค์การฯ มีการบริโภคเฉลี่ย 9.2 ลิตรแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ต่อประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปหนึ่งคน สูงที่สุดในบรรดาภูมิภาคที่สำรวจ เมื่อค่าครองชีพสูงขึ้นในช่วงหลังโรคระบาด การออกไปดื่มตามร้านอาหารและบาร์ก็เป็นรายจ่ายที่ผู้บริโภคในบางตลาดหันมาทบทวน
สำหรับบางครัวเรือน พื้นที่แห่งการสังสรรค์จึงขยับจากบาร์กลับมาสู่ห้องนั่งเล่น ขณะเดียวกัน กระแส Sober Curious ก็ชวนให้ผู้คนลองตั้งคำถามกับความเคยชินของตัวเองว่า ในโอกาสเช่นนี้ อยากดื่มอะไรจริง ๆ
เมื่อหันกลับมามองที่เอเชีย ประเทศญี่ปุ่นคือกรณีศึกษาที่น่าสนใจ ในปีงบประมาณ 1992 ผู้ใหญ่หนึ่งคนบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เฉลี่ย 101.8 ลิตร สามสิบปีต่อมา ในปีงบประมาณ 2022 ตัวเลขนี้อยู่ที่ 75.4 ลิตร ลดลงราวหนึ่งในสี่ หน่วยที่ญี่ปุ่นใช้คือปริมาตรของเครื่องดื่มในแก้ว ตัวเลขนี้จึงเทียบตรง ๆ กับลิตรแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ในสถิติยุโรปไม่ได้ เบื้องหลังเส้นกราฟยังมีคำถามทางวัฒนธรรมที่น่าสนใจ โดยเฉพาะที่ทางของ “โนมิกะอิ” (Nomikai) หรือการนัดดื่มสังสรรค์หลังเลิกงาน ในชีวิตของคนทำงานรุ่นใหม่
ความกังวลต่ออนาคตของอุตสาหกรรมปรากฏชัดในปี 2022 เมื่อสำนักงานภาษีแห่งชาติญี่ปุ่นจัด “Sake Viva!” เปิดเวทีให้คนอายุ 20–39 ปีเสนอแนวคิดธุรกิจที่จะช่วยฟื้นความคึกคักให้แก่วงการเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของประเทศ
ปิดท้ายแผนที่โลกด้วยประเทศจีน ยักษ์ใหญ่แห่งเอเชียที่กำลังเกิดปรากฏการณ์ "Down-Trading" หรือการลดระดับราคาในการเลือกซื้อสินค้า เนื่องจากผู้บริโภคมีความระมัดระวังในการใช้จ่ายท่ามกลางความผันผวนทางเศรษฐกิจ แม้สุราประจำชาติอย่างไป่จิ่วจะยังคงครองความยิ่งใหญ่ในตลาดหลักและงานเลี้ยงรับรองทางธุรกิจ แต่กลุ่มคนรุ่นใหม่อย่าง Gen Z ในจีนได้สร้างวัฒนธรรมการดื่มแบบใหม่ขึ้นมาอย่างเงียบเชียบ
เมื่อย้ายวงสนทนาจากโต๊ะเลี้ยงรับรองมาอยู่ในบ้าน โอกาสในการดื่มก็เปลี่ยนความหมายไป ไวน์ผลไม้หนึ่งแก้วหรือเบียร์หนึ่งขวดอาจตอบโจทย์การนั่งคุยกับเพื่อนได้พอ ๆ กับสุราที่คุ้นเคยบนโต๊ะทางการ
พลวัตของทั้งสี่ตลาดชวนให้เห็นว่า แม้ผู้ดื่มจะเผชิญคำถามคล้ายกัน ทั้งเรื่องราคา สุขภาพ และความหมายของการร่วมวง แต่ละสังคมกำลังหาความพอดีในแบบของตนเอง
สมการเศรษฐศาสตร์ในแก้วน้ำเมา
เบื้องหลังการเปลี่ยนแปลงของรสนิยมและวัฒนธรรมการดื่มที่เกิดขึ้นทั่วโลก หากเรากางงบการเงินและตัวเลขทางสถิติของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มออกมาพินิจพิเคราะห์ จะพบว่าความเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้เป็นเพียงกระแสชั่วคราว แต่คือการเคลื่อนย้ายของเม็ดเงินมูลค่ามหาศาลที่กำลังพลิกโฉมโครงสร้างทางธุรกิจอย่างถึงรากถึงโคน
ตัวเลขปริมาณที่หดตัวราวร้อยละสองทั่วโลกในปี 2025 บอกเราได้เพียงด้านหนึ่งของสมการ เมื่อ IWSR สำรวจเบื้องต้นใน 21 ตลาดหลักรวมช่องทางค้าปลีกสำหรับผู้เดินทางระหว่างประเทศ มูลค่าตลาดกลับลดลงร้อยละสี่ ขณะที่ปริมาณลดลงร้อยละสอง ในภาพเดียวกันจึงมีที่ให้ทั้งคนที่เก็บงบไว้ซื้อขวดพิเศษ และคนที่ต้องลดงบสำหรับเครื่องดื่มลง
ความแตกต่างระหว่าง “มูลค่า” และ “ปริมาณ” เห็นได้ชัดในตลาดสุรากลั่นของสหรัฐฯ รายได้ 6.7 พันล้านดอลลาร์ของเตกีลาและเมซแคลในปี 2024 บอกถึงน้ำหนักทางการค้าของสุราจากอากาเว ส่วนปริมาณวิสกี้ที่โรงกลั่นผลิตน้อยลงในช่วงต้นปีถัดมา บอกถึงการปรับตัวอีกด้านหนึ่งของอุตสาหกรรม ตัวเลขสองชุดนี้ยังบอกไม่ได้ว่าผู้ดื่มย้ายจากแก้วหนึ่งไปสู่อีกแก้วหนึ่งมากน้อยเพียงใด
ในขณะเดียวกัน ผลิตภัณฑ์ไร้แอลกอฮอล์และแอลกอฮอล์ต่ำก็เปิดโจทย์ใหม่ให้ผู้ผลิต ตั้งแต่การรักษากลิ่นรสที่คนดื่มคุ้นเคย ไปจนถึงการพาเครื่องดื่มชนิดใหม่เข้าไปอยู่ในตู้เย็นใบเดิม
การเติบโตของเบียร์และไวน์ไร้แอลกอฮอล์ในปี 2025 ชี้ให้เห็นโอกาสทางการค้า แต่ละตลาดยังมีกติกาของตนเอง โดยเฉพาะเมื่อชื่อบนผลิตภัณฑ์ไร้แอลกอฮอล์เป็นชื่อเดียวกับที่ผู้คนจดจำจากขวดเบียร์หรือไวน์
ยิ่งไปกว่านั้น การย้ายวงสังสรรค์กลับมาอยู่ในบ้านของผู้บริโภคบางกลุ่มยังเปลี่ยนโจทย์ของช่องทางจำหน่าย เครื่องดื่มที่ร้านอาหารเคยเสิร์ฟให้ถึงโต๊ะ ต้องหาทางไปถึงมือคนที่เลือกซื้อจากชั้นค้าปลีกด้วยตัวเอง
ขณะเดียวกัน ในฝั่งของร้านอาหารและบาร์ ระบบหัวจ่ายสดและตู้กดไฮบอลก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง การใช้ถังอาจช่วยลดต้นทุนบรรจุภัณฑ์ต่อแก้ว ส่วนกำไรที่เหลือให้ร้านขึ้นอยู่กับว่าแต่ละถังขายหมดเร็วเพียงใด มีเครื่องดื่มสูญเสียเท่าไร และต้องดูแลระบบด้วยต้นทุนเท่าใด
ตัวเลขทางเศรษฐศาสตร์เหล่านี้ ชวนให้เห็นว่า เกมธุรกิจของอุตสาหกรรมเครื่องดื่มได้เปลี่ยนจากการแข่งขันกันด้วยขนาดของกำลังการผลิต มาเป็นการบริหารจัดการต้นทุน ความแม่นยำในการใช้งบการตลาด และการสร้างมูลค่าเพิ่มต่อหน่วยให้สอดรับกับกระเป๋าสตางค์ของผู้บริโภคยุคใหม่อย่างแท้จริง
Spotlight ตลาดประเทศไทย: จุดเปลี่ยนเชิงโครงสร้างภายใต้ร่มเงากฎหมายและภาษีใหม่
ในขณะที่กระแสการดื่มของโลกกำลังปรับตัวเข้าสู่จุดสมดุล ตลาดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยกลับกำลังเผชิญกับคลื่นความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายทศวรรษ ล่าสุดความเปลี่ยนแปลงนี้ยังสะท้อนไปถึงการปรับลดจำนวนพนักงานของบริษัทแอลกอฮอล์ข้ามชาติรายใหญ่ในไทยอีกด้วย
ระหว่างปี 2024 ถึง 2026 นโยบายภาครัฐไทยและการปฏิรูปกฎหมายหลายฉบับได้เข้ามาพลิกโฉมกติกาทางการค้าอย่างสิ้นเชิง ก่อให้เกิดสภาวะที่เรียกว่า "กึ่งเปิดกึ่งปิด" ซึ่งผ่อนคลายข้อจำกัดบางประการในมิติของการผลิตและภาษี แต่กลับตีกรอบอย่างเข้มงวดที่สุดในมิติของการสื่อสารและการโฆษณา
จุดเริ่มต้นของการเขย่าโครงสร้างครั้งนี้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2024 ไทยปรับอากรขาเข้าไวน์องุ่นและสปาร์กลิงไวน์ในพิกัดที่เกี่ยวข้องลงเหลือศูนย์ จากเดิมที่อัตราทั่วไปอยู่ที่ร้อยละห้าสิบสี่ถึงหกสิบ ขณะที่ไวน์จากบางประเทศได้สิทธิอัตราศูนย์ตามข้อตกลงการค้าอยู่ก่อนแล้ว
ด้านสรรพสามิต ไวน์องุ่นเปลี่ยนจากระบบที่ใช้อัตราตามมูลค่าร้อยละศูนย์หรือร้อยละสิบตามช่วงราคาขายปลีกแนะนำ มาเป็นร้อยละห้าทุกระดับราคา ส่วนภาษีตามปริมาณลดจาก 1,500 บาท เหลือ 1,000 บาทต่อลิตรแอลกอฮอล์บริสุทธิ์
ไวน์สหรัฐฯ เป็นกรณีที่เห็นความเปลี่ยนแปลงได้ชัด สำนักงานเกษตรต่างประเทศของสหรัฐฯ ประจำกรุงเทพฯ ประเมินในเวลานั้นว่า ภาระภาษีเฉลี่ยของไวน์สหรัฐฯ อาจลดจากร้อยละสี่สิบหกเหลือร้อยละยี่สิบสี่ และราคาขายปลีกเฉลี่ยอาจลดลงราวร้อยละสามสิบห้าถึงสี่สิบเมื่อไวน์ภายใต้โครงสร้างภาษีใหม่ทยอยออกสู่ตลาด
สำหรับร้านอาหารและผู้ดื่มชาวไทย ผลของการเปลี่ยนแปลงจึงขึ้นอยู่กับไวน์ที่เลือกด้วย ทั้งประเทศต้นทาง ช่วงราคา และจังหวะที่ไวน์ขวดใหม่ขึ้นมาแทนสต็อกเดิมบนชั้นวาง
แรงสั่นสะเทือนระลอกถัดมาเกิดขึ้นในปี 2026 เมื่อกระทรวงการคลังออกกฎกระทรวงว่าด้วยการนำสุราเข้ามาในราชอาณาจักร เมื่อวันที่ 27 มีนาคม และกรมสรรพสามิตออกประกาศยกเว้นข้อกำหนดเรื่องตัวแทนจำหน่ายแต่เพียงผู้เดียวสำหรับไวน์และสปาร์กลิงไวน์ที่ทำจากองุ่น
การผ่อนคลายกติกาข้อนี้เปิดทางให้ผู้นำเข้ามากกว่าหนึ่งรายมีโอกาสนำไวน์แบรนด์เดียวกันเข้ามาแข่งขันภายใต้ข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง ส่วนผู้ดื่มจะเห็นฉลากใหม่มากขึ้นเพียงใด และราคาในร้านจะขยับอย่างไร ยังเป็นเรื่องที่ต้องติดตามจากตลาดจริง
ขณะเดียวกัน ในฝั่งผู้ผลิตภายในประเทศ การเปิดพื้นที่ให้รายย่อยเกิดขึ้นเป็นลำดับ กฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2565 ยกเลิกเกณฑ์ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำสิบล้านบาทสำหรับการผลิตเบียร์
ต่อมาในปี 2568 จึงมีการเปิดทางให้โรงผลิตเบียร์สดที่เข้าเงื่อนไขนำเบียร์ไปจำหน่ายนอกสถานที่ผลิตได้ โดยบรรจุในถังเบียร์สด (keg) ตามลักษณะและขนาดที่กรมสรรพสามิตกำหนด
การเปิดพื้นที่นี้ช่วยปลุกพลังความคิดสร้างสรรค์ของนักต้มเบียร์และนักกลั่นสุราท้องถิ่นให้สามารถนำวัตถุดิบพื้นบ้านอย่างผลไม้และสมุนไพรไทยมาแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มได้อย่างเต็มภาคภูมิ
ทว่า ในขณะที่ประตูแห่งการค้าและการผลิตเปิดกว้างขึ้น การสื่อสารทางการตลาดยังอยู่ใต้กติกาอีกชุดหนึ่ง พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่แก้ไขในปี 2568 แยกเรื่องนิยามของเครื่องดื่มออกจากเรื่องโฆษณา แม้สินค้าจะระบุ 0.0% บนฉลาก การใช้ชื่อหรือเครื่องหมายร่วมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ก็ยังต้องพิจารณาว่าภาพและถ้อยคำในโฆษณาสื่อไปถึงสินค้าใด
มาตรา 32/2 ห้ามการใช้ชื่อเสียงเพื่อแสวงหาประโยชน์ส่วนตนด้วยการสื่อสารต่อสาธารณะ แสดงชื่อหรือเครื่องหมายของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยมุ่งชักจูงให้ผู้อื่นบริโภค
ส่วนมาตรา 32/3 ครอบคลุมถึงการโฆษณาสินค้าอื่นที่นำชื่อหรือเครื่องหมายของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มาใช้หรือดัดแปลง ในลักษณะที่อาจทำให้เข้าใจได้ว่าเป็นการโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
ภูมิทัศน์ใหม่ของตลาดไทยจึงเปรียบเสมือนสนามแข่งขันที่เปิดพื้นที่ให้ผู้เล่นหน้าใหม่เข้ามาประชันฝีมือด้านคุณภาพและราคา ขณะเดียวกัน ผู้ที่นำสินค้าออกสู่สายตาสาธารณะก็ยังต้องอ่านกติกาเรื่องการสื่อสารให้ละเอียด
ถอดรหัสผู้บริโภคและเกมการตลาดยุคใหม่ ในวันที่กฎกติกาเปลี่ยนไป
เมื่อโครงสร้างทางกฎหมาย ภาษี และรสนิยมของผู้คนถูกจัดวางใหม่ทั้งหมด แบรนด์เครื่องดื่มไม่อาจพึ่งพาตำราการตลาดเล่มเดิมที่เน้นการสร้างภาพจำผ่านป้ายโฆษณาขนาดใหญ่หรือการทุ่มงบจ้างผู้มีชื่อเสียงได้อีกต่อไป หัวใจของการอยู่รอดและเติบโตในยุคนี้ คือการทำความเข้าใจพฤติกรรมที่ซับซ้อนขึ้นของผู้บริโภค แล้วออกแบบกลยุทธ์ที่สอดประสานไปกับวิถีชีวิตของพวกเขาอย่างแนบเนียนและถูกกฎหมาย
หากมองลึกลงไปในจิตวิทยาและพฤติกรรมของผู้ดื่มในปัจจุบัน เราอาจมองผ่านภาพผู้ดื่มสามกลุ่ม ซึ่งในชีวิตจริง คนคนเดียวอาจข้ามไปมาระหว่างกลุ่มได้ตามโอกาส
กลุ่มแรกคือ "Sober Curious และกลุ่มนักดื่มสายสุขภาพ" (Health-Conscious Moderate) ผู้คนกลุ่มนี้ไม่ได้ปฏิเสธการเข้าสังคม แต่พวกเขาให้ความสำคัญกับสมดุลของร่างกายและประสิทธิภาพการทำงานในวันรุ่งขึ้นเหนือสิ่งอื่นใด พวกเขาจึงมองหาเครื่องดื่มที่มอบรสชาติและบรรยากาศของการเฉลิมฉลองได้ ในวันที่อยากลดหรือเว้นแอลกอฮอล์ ส่งผลให้เบียร์หรือไวน์ไร้แอลกอฮอล์ระดับ 0.0% รวมถึงเครื่องดื่มพร้อมดื่มแคลอรีต่ำ เป็นอีกทางเลือกบนโต๊ะสังสรรค์
กลุ่มที่สองคือ “Gen Z นักเข้าสังคมสายเลือกสรร” (Selective Socializers) ผลสำรวจของ IWSR ใน 15 ตลาดพบว่า ในกลุ่ม Gen Z ที่ถึงวัยดื่มตามกฎหมาย จำนวนประเภทเครื่องดื่มที่เลือกในโอกาสเดียวกันลดจากเฉลี่ย 2.8 ประเภทในปี 2023 เหลือ 1.8 ประเภทในปี 2025 ตัวเลขนี้ชวนให้นึกถึงค่ำคืนที่ใครสักคนพอใจกับเครื่องดื่มชนิดเดียวตลอดวงสนทนา ส่วนในค่ำคืนถัดไป เขาอาจเลือกแก้วที่ต่างออกไปก็ได้
และกลุ่มที่สามคือ "นักสร้างประสบการณ์การดื่มในบ้าน" (At-Home Experientialists) ซึ่งเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่องจากรอยต่อของวิกฤตการณ์โรคระบาดและแรงกดดันด้านค่าครองชีพ ผู้คนกลุ่มนี้เปลี่ยนห้องนั่งเล่นและมุมครัวให้กลายเป็นบาร์ส่วนตัว พวกเขาหลงใหลในศิลปะการผสมเครื่องดื่มด้วยตนเอง หรือ Home Mixology รวมถึงการเลือกซื้อวิสกี้พรีเมียมและไวน์คุณภาพดีในราคาที่จับต้องได้ มาละเลียดดื่มด่ำร่วมกับคนสนิทในพื้นที่ที่ปลอดภัยและเป็นส่วนตัวที่สุด
เพื่อตอบสนองผู้บริโภคทั้งสามกลุ่ม ผู้ผลิตและนักการตลาดอาจปรับกระบวนท่าผ่านสามแนวทาง แนวทางแรกคือการพัฒนาเครื่องดื่มไร้แอลกอฮอล์ให้มีรสชาติและบุคลิกที่ผู้ดื่มเลือกได้ด้วยตัวมันเอง สำหรับตลาดไทย ยิ่งชื่อหรือภาพจำบนฉลากใกล้เคียงกับแบรนด์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพียงใด ผู้ผลิตก็ยิ่งต้องพิจารณาการสื่อสารภายใต้ข้อจำกัดเรื่องโฆษณาแฝงให้รอบคอบ
กลยุทธ์ที่สองคือการเข้าถึงผู้ดื่มในร้านอาหารและบาร์ผ่านระบบหัวจ่ายสด ไม่ว่าจะเป็นตู้กดไฮบอลหรือถังเบียร์สด เสน่ห์อยู่ที่การเสิร์ฟตรงหน้าและโอกาสในการรักษารสชาติให้สม่ำเสมอ ส่วนความคุ้มค่าของระบบขึ้นอยู่กับยอดขายและการดูแลของแต่ละร้าน
และกลยุทธ์สุดท้ายที่ขาดไม่ได้สำหรับยุคนี้ คือการสร้างเรื่องราวผ่านแหล่งที่มาและความยั่งยืน หรือ "Provenance & Sustainable Storytelling" เมื่อการโฆษณาแบบตรงไปตรงมาถูกปิดกั้น แบรนด์จึงต้องสื่อสารด้วยคุณค่าที่แท้จริงของผลิตภัณฑ์ ทั้งการชูอัตลักษณ์ของวัตถุดิบท้องถิ่นอย่างผลไม้และสมุนไพรไทย การบอกเล่าเรื่องราวของผู้ผลิตในชุมชน ตลอดจนกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นภาษาสากลที่เข้าถึงจิตใจและสร้างความผูกพันกับผู้บริโภคยุคใหม่ได้อย่างยั่งยืน ในตลาดไทย การเล่าเรื่องเช่นนี้ยังต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไขการสื่อสารที่กฎหมายกำหนด
บทส่งท้าย: ห้าเมกะเทรนด์ชี้ชะตาธุรกิจเครื่องดื่มในทศวรรษหน้า
เมื่อมองภาพรวมทั้งหมดตั้งแต่รากฐานทางประวัติศาสตร์ในรอบสามทศวรรษ การพลิกผันของสมรภูมิรสชาติในแต่ละหมวดหมู่ บริบททางเศรษฐกิจของตลาดโลก มาจนถึงจุดเปลี่ยนทางกฎหมายและภาษีครั้งสำคัญในประเทศไทย เราจะเห็นเส้นทางที่ชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ ว่าอุตสาหกรรมเครื่องดื่มกำลังก้าวเข้าสู่ศักราชใหม่ที่ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
ความเปลี่ยนแปลงทั้งหมดนี้สามารถตกผลึกออกมาเป็นห้าเมกะเทรนด์สำคัญ ที่จะทำหน้าที่เป็นเข็มทิศชี้ชะตาผู้ประกอบการและนักดื่มในทศวรรษหน้า
ประการแรก คือ การก้าวเข้าสู่กระแสหลักของการดื่มอย่างมีสติ เครื่องดื่มไร้แอลกอฮอล์และแอลกอฮอล์ต่ำมีโอกาสเข้าไปอยู่ในรายการเครื่องดื่มของร้านและผู้ผลิตมากขึ้น
ประการที่สอง คือ ปรากฏการณ์พรีเมียมแบบคัดสรร หรือ Selective Premiumisation แม้ผู้บริโภคบางกลุ่มจะลดความถี่และปริมาณการดื่มลง แต่พวกเขาไม่ได้ลดความคาดหวังในรสชาติ ตรงกันข้าม พวกเขากลับยินดีจ่ายในราคาที่สูงขึ้นเพื่อแลกกับคุณภาพที่เหนือกว่า ความบริสุทธิ์ของวัตถุดิบ และวิธีการผลิตที่สอดคล้องกับรสนิยมส่วนตัว
ประการที่สาม คือ การผสานความสะดวกสบายเข้ากับวัฒนธรรมการดื่มผ่านกลุ่มเครื่องดื่มพร้อมดื่ม หรือ RTD and Convenience Integration ค็อกเทลกระป๋อง ไฮบอล และชูไฮ มีโอกาสชิงส่วนแบ่งการตลาดจากเบียร์และไวน์แบบดั้งเดิมอย่างต่อเนื่อง ด้วยจุดแข็งด้านรสชาติที่คงที่ เข้าถึงง่าย ควบคุมปริมาณแอลกอฮอล์และน้ำตาลได้ชัดเจน และตอบโจทย์การสังสรรค์ในพื้นที่ส่วนตัวได้อย่างลงตัว
ประการที่สี่ คือ ความเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมคนรุ่นใหม่ที่เลือกดื่มน้อยประเภทลงในแต่ละโอกาส หรือ Gen Z Repertoire Narrowing เรื่องน่าติดตามในทศวรรษหน้าคือ เมื่อผู้ดื่มเลือกเพียงหนึ่งหรือสองประเภทต่อครั้ง อะไรจะทำให้เครื่องดื่มชนิดหนึ่งได้อยู่บนโต๊ะในค่ำคืนนั้น
และประการสุดท้าย คือ การดำเนินธุรกิจภายใต้ภูมิทัศน์ทางกฎหมายแบบกึ่งเปิดกึ่งปิด หรือ Bifurcated Regulatory Landscape ดังที่เห็นได้ชัดเจนในประเทศไทย ซึ่งลดอากรขาเข้าไวน์และผ่อนคลายเงื่อนไขการผลิตบางประการสำหรับรายย่อย แต่ในขณะเดียวกันก็ควบคุมการสื่อสารและการโฆษณาอย่างเข้มงวด ผู้ชนะในสมรภูมินี้จึงไม่ใช่ผู้ที่มีงบโฆษณามหาศาล แต่คือผู้ที่เข้าใจศิลปะของการเล่าเรื่องผ่านคุณค่าที่แท้จริงของผลิตภัณฑ์และประสบการณ์ของผู้บริโภค
ท้ายที่สุดแล้ว วิวัฒนาการของโลกแห่งการดื่มตลอดสามสิบปีที่ผ่านมา ได้พิสูจน์ให้เห็นความจริงข้อหนึ่งว่า เครื่องดื่มที่ดีที่สุดในยุคสมัยใหม่ อาจไม่ใช่แก้วที่แรงที่สุดหรือแพงที่สุด แต่คือแก้วที่พอดีกับจังหวะชีวิต เคารพต่อสุขภาพของผู้ดื่ม และเปิดพื้นที่ให้สุนทรียภาพแห่งบทสนทนาได้เบ่งบานอย่างแท้จริง
ที่มา:
- Tilleke & Gibbins. “Thailand Waives Sole Agent Requirement for Wine Imports.” 2026.- IWSR. “A Major Reset: Beverage Alcohol Volumes Fall Again in 2025.” 2026.
- IWSR. “Premiumisation Stalls as Difficult Trading Conditions Persist.” 2026.
- IWSR. “Generation Game: Are Younger LDA Consumers Becoming More Selective in Their Drinking Habits?” 2026.
- Drinks Digest. “Major Reset for Drinks Industry as Alcohol Sales Fall Globally.” 14 June 2026.- Gallup. “U.S. Drinking Rate at New Low as Alcohol Concerns Surge.” 2025. “Americans’ Drinking Remains at Record Low.” 2026.
- Distilled Spirits Council of the United States. Annual Economic Briefing. 2025. ข้อมูลรายได้ปี 2024.
- Brewers Association. “A Year of Correction for Craft Beer, With Early Signals of Recovery.” 2026.
- Lexington Herald-Leader. “US Whiskey Production Plummets to Lowest Level since 2019, New Data Shows.” 26 Sept. 2025.- United States Department of Agriculture, Foreign Agricultural Service (USDA FAS). Thailand Eliminates Tariffs and Reduces Excise Taxes for Wine. Global Agricultural Information Network (GAIN), 2024.





