เปิดเคส 5 ร้านกาแฟอิสระขนาดเล็ก ยืนหยัดลุยกลางดงเชนดัง ชนิดทุนใหญ่เลียนแบบไม่ได้ ไม่เน้นขายแมส แต่โฟกัสความเป็นกันเอง เปลี่ยนพื้นที่เล็ก ๆ ให้กลายเป็นคอมมูนิตี้คนรักกาแฟ
KEY POINTS
- เมื่อขนาดเล็กและอิสระ ไม่ใช่ข้อเสียเปรียบ คืออาวุธลับ สร้างจุดแข็งสู้แบรนด์ยักษ์
- เปิดเคส 5 ร้านกาแฟอิสระ ยืนหยัดลุยกลางดงเชนดัง ชนิดทุนใหญ่เลียนแบบไม่ได้
- ไม่เน้นขายแมส แต่โฟกัสความเป็นกันเอง เปลี่ยนพื้นที่เล็ก ๆ ให้กลายเป็นคอมมูนิตี้
- ร้านกาแฟออสซี่ไม่ทำเมนูเยอะ ไม่แข่งราคา แต่กาแฟดีเกินต้าน จนคนยอมต่อคิวซื้อ
เคสที่ 'ร้านกาแฟอิสระขนาดเล็ก' ถูกประกบซ้ายขวาด้วยแบรนด์ยักษ์ใหญ่ชนิดผนังติดผนัง แต่สามารถเอาตัวรอดได้แบบยืนเด่นโดยท้าทาย เดินหน้าเติบโตต่อไปได้ แถมยอดขายยังเพิ่มขึ้น เป็นปรากฏการณ์ที่พบได้ทั่วโลก หลาย ๆ เคสถูกหยิบยกมาเป็นกรณีตัวอย่างในแวดวงกาแฟสากล ภายใต้กรอบคิด 'เดวิดสู้ยักษ์โกไลแอท' (David vs. Goliath)
รายงานวิจัยตลาดและพฤติกรรมผู้บริโภคจากทั้งในและต่างประเทศ สะท้อนภาพให้เห็นว่า 'ความเล็ก' และ 'ความเป็นอิสระ' กลายเป็นข้อได้เปรียบทางการแข่งขัน คืออาวุธลับชิ้นสำคัญที่แบรนด์ใหญ่เลียนแบบได้ยาก
ที่ผู้เขียนหยิบประเด็นนี้มาเล่าสู่กันฟัง เพราะเมื่อ 2-3 วันก่อน ไปเจอเข้ากับโพสต์หนึ่งในเพจ 'คนบ้ากาแฟ' ก็ชุมชนคนกาแฟของบ้านเรานี่แหละครับ ถ้าจำไม่ผิด มีข้อความประมาณว่า "ลูกค้าขอคำปรึกษา ถูกประกบซ้ายขวาด้วยร้าน... แล้วร้านอิสระตัวเล็ก ๆ จะแก้เกมยังไงดีครับ"
ผู้โพสต์ระบุชื่อร้านใหญ่ทั้งสองแห่งนี้ด้วยครับ เป็นแบรนด์ที่มีชื่อเสียงและฐานลูกค้าค่อนข้างเยอะทีเดียว แต่ผู้เขียนขอสงวนชื่อไว้ดีกว่า เพราะต้องการโฟกัสเฉพาะกลยุทธ์ 'การปรับตัว' ของร้านไซส์เล็ก ๆ กลางดงแบรนด์ใหญ่ ใครอยากรู้ก็ตามไปดูที่เพจคนบ้ากาแฟได้ครับ
สำหรับร้านกาแฟดังทั้งสองแบรนด์ มีจุดเด่นคล้าย ๆ กัน คือ โมเดลทันสมัย รสชาติมาตรฐาน และราคาเข้าถึงง่าย
ถ้าผู้เขียนเป็นคนทำร้านกาแฟอิสระที่อยู่ตรงกลาง ถูกสองพี่เบิ้มขนาบซ้ายขนาบขวา จะรับมืออย่างไรดี คงคิดหนักมากมายทีเดียว แต่สุดท้ายถ้าจำเป็นต้องเลือก ก็จะไม่เลือกย้ายทำเลร้านหนี เพราะการที่แบรนด์ใหญ่มาเปิดในย่านนี้ เป็นเครื่องการันตีอย่างดีว่าตรงนี้คือ 'ทำเลทอง' ที่มีกำลังซื้อและคนเยอะทีเดียว
ไม่รู้ใครพูดไว้ แต่ผู้เขียนชอบวลีนี้... ไม่ลงไปเล่นในเกมที่แบรนด์ใหญ่ถนัด แต่ขอสร้างสนามแข่งเป็นของตัวเอง ให้ลูกค้าเดินเข้ามาหา เพราะเสน่ห์ของร้านเล็กที่ร้านใหญ่ไม่มีวันก๊อปปี้ได้
แทนที่จะหนี ผู้เขียนขอเลือกปักหลักสู้ในทำเลตรงนี้ต่อไป ด้วยการเปลี่ยนเกมมาใช้โมเดลแบบที่ไม่แย่งลูกค้ากลุ่มเดียวกันกับร้านใหญ่ พูดง่าย ๆ คือ ยอมปล่อยลูกค้ากลุ่มที่เน้นถูกและเร็วให้สองร้านข้าง ๆ ไป แล้วดึงลูกค้ากลุ่มนี้เข้ามาแทน กลุ่มที่อยากคุยกับคนชง อยากได้เมล็ดกาแฟคั่วพิเศษ หรืออยากนั่งละเลียดบรรยากาศที่มีเอกลักษณ์
ผู้เขียนอยากหยิบเคสแบบนี้มาเล่าสู่กันฟังสัก 4-5 เคสครับ เป็นตัวอย่างของร้านเล็กที่ยืนอยู่กลางดงแบรนด์ใหญ่ ถูกขนาบข้างด้วยพี่เบิ้มแนบชิดแบบประกบแซนด์วิช โดนล้อมหน้าล้อมหลัง แต่สามารถเอาตัวรอดและเติบโตได้จริงด้วยกลยุทธ์ที่แตกต่างกัน ซึ่งแต่ละเคสน่าสนใจทั้งนั้น
กลิตช์ คอฟฟี่ แอนด์ โรสเตอร์ส ร้านกาแฟสเปเชียลตี้ในโตเกียว เป็นหนึ่งในร้านอิสระที่อยู่กลางวงล้อมของเชนกาแฟรายใหญ่ และร้านสะดวกซื้อ (ภาพ : instagram.com/glitch_coffee)
1.'กลิตช์ คอฟฟี่ แอนด์ โรสเตอร์ส' (Glitch Coffee & Roasters) เป็นร้านกาแฟสเปเชียลตี้เล็ก ๆ ในย่านธุรกิจของกรุงโตเกียว ก่อตั้งในปี ค.ศ. 2015 เป็นหนึ่งในร้านอิสระที่ถูกล้อมรอบด้วยเชนกาแฟท้องถิ่นรายใหญ่, ร้านสะดวกซื้อ และแบรนด์ต่างประเทศ แต่สามารถยืนหยัดและสร้างปรากฏการณ์คิวยาว ด้วยการฉีกทุกกฎของการขายกาแฟสไตล์ญี่ปุ่นแบบเดิม ๆ ที่นิยมเมล็ดคั่วเข้ม กลายเป็นจุดหมายปลายทางระดับโลกของนักท่องเที่ยวต่างชาติ
ขณะที่เชนใหญ่ ๆ อย่าง 'ทัลลีส์' (Tully's) หรือ 'สตาร์บัคส์' (Starbucks) เน้นระบบมาตรฐาน และพื้นที่นั่งพักผ่อนในร้าน ส่วน 'โดโตรุ' (Doutor) เน้นที่ความสะดวกรวดเร็ว ทว่ากลิตช์ คอฟฟี่ กลับเลือกจำกัดจำนวนคนเข้าร้าน เพื่อให้บาริสต้ามีเวลาอธิบายรายละเอียดเมล็ดกาแฟ ให้ลูกค้าดมกลิ่นก่อนเลือก มีป้ายบอกโปรไฟล์รสชาติ เปลี่ยนการซื้อกาแฟให้เป็นประสบการณ์พูดคุยกับผู้ชง สร้างคอมมูนิตี้เล็ก ๆ สำหรับคนรักชอบกาแฟคุณภาพสูง
กลิตช์ คอฟฟี่ ยึดมั่นในเมล็ดกาแฟคั่วอ่อน และกาแฟซิงเกิล ออริจิ้น ล้วน ๆ เพื่อชูเอกลักษณ์ของแหล่งปลูกและฝีมือเกษตรกร จึงมีเมล็ดกาแฟให้เลือกเยอะจากหลากหลายแหล่ง ไม่ใช้เมล็ดเบลนด์เหมือนเชนใหญ่ ไม่มีเมนูตามใจตลาด ไม่ทำเมนูกาแฟใส่นมผสมไซรัปหวาน ๆ นอกจากนั้นแล้ว ร้านเปิดพื้นที่โรงคั่วแบบ 'แชร์ โรสเตอร์' และไม่ขยายสาขาแบบไร้ขีดจำกัด
แม้ราคาต่อแก้วจะสูงกว่าเชนกาแฟทั่วไปหลายเท่า แต่ลูกค้าจากทั่วโลกก็ยอมต่อคิวรอนานนับชั่วโมงเพื่อรอออเดอร์ ก็เหมือนกับที่หลายคนบอกว่านี่เป็นการตั้งราคาตามคุณค่าประสบการณ์
โจ คอฟฟี่ โรงคั่วกาแฟอิสระจากนครนิวยอร์ก เปลี่ยนข้อเสียเปรียบเรื่องขนาดร้าน ให้กลายเป็นอาวุธลับ (ภาพ : instagram.com/joecoffeecompany)
2. 'โจ คอฟฟี่' (Joe Coffee) เป็นแบรนด์ร้านกาแฟสเปเชียลตี้ และโรงคั่วกาแฟอิสระจากนครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 2003 ตอนเปิดสาขาแรกที่กรีนิช วิลเลจ ร้านก็ตกอยู่กลางวงล้อมของแบรนด์ดังอย่างดังกิ้น (Dunkin') และสตาร์บัคส์ แต่รอดมาได้ด้วยการเปลี่ยนข้อเสียเปรียบเรื่องขนาดร้านให้กลายเป็นอาวุธลับ
ในร้านกาแฟใหญ่ ๆ พนักงานมักยุ่งอยู่กับการทำออเดอร์ให้เร็วที่สุดตามคิว ทว่าร้านอิสระสามารถสร้างความต่างได้ทันทีด้วยการทักทายพร้อมรอยยิ้ม จำชื่อลูกค้าได้ และจำออเดอร์ลูกค้าประจำได้ ขณะที่ร้านคู่แข่งเน้นขายประสิทธิภาพ แต่โจ คอฟฟี่ หันมาขาย 'ความเป็นกันเอง' เมื่อลูกค้ามองว่าพนักงานร้านคือ เพื่อน จึงแทบไม่มีการเปรียบเทียบราคากับร้านเชนใหญ่ ๆ
ใช้ความเล็กสร้างเมนูตามใจฉัน...เชนใหญ่มักมีสูตรตายตัวเพื่อความรวดเร็วและคุมต้นทุน แต่ร้านเล็กสามารถปรับรสชาติให้เข้ากับลิ้นของลูกค้าแต่ละคนได้แบบแก้วต่อแก้ว บาริสต้าจะคิดเมนูพิเศษนอกป้ายไว้แนะนำเฉพาะลูกค้าที่แวะมาบ่อย ๆ ทำให้ลูกค้ารู้สึกเหมือนเป็นคนวงใน
โจ คอฟฟี่ วางสถานะร้านเป็นเหมือน 'ห้องนั่งเล่น' ของคนในย่านนี้ รู้จักตั้งแต่พนักงานออฟฟิศ พนักงานส่งของ ไปจนถึงเจ้าของร้านข้าง ๆ
มอนมัธ คอฟฟี่ จากลอนดอน ฝึกพนักงานในร้านให้รู้จักที่มาของกาแฟทุกตัว อธิบายรสชาติ แนะนำเมล็ดกาแฟที่เหมาะกับลูกค้าได้ (ภาพ : instagram.com/monmouthcoffee)
3. 'มอนมัธ คอฟฟี่ คอมพานี' (Monmouth Coffee Company) ร้านกาแฟและโรงคั่วกาแฟสเปเชียลตี้ชื่อดังของอังกฤษ เป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกวัฒนธรรมกาแฟพิเศษของสหราชอาณาจักร ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1978 ที่ถนนมอนมัธ ใจกลางกรุงลอนดอน เริ่มต้นจากการเปิดร้านเล็ก ๆ ในชั้นใต้ดิน เพื่อคั่วกาแฟขาย
ร้านกาแฟอิสระขนาดมีเดียมไซส์แห่งนี้ถูกกล่าวขวัญถึงมาก ในฐานะที่ยืนหยัดท้าสู้กับเชนกาแฟยักษ์ใหญ่ อย่าง คอสต้า คอฟฟี่ (Costa Coffee), เพรท ตะ มองเช่ (Pret A Manger), สตาร์บัคส์ และร้านสะดวกซื้อ ที่บุกยึดหัวมุมถนนแทบทุกแห่งในกรุงลอนดอน
เลือกที่จะไม่ขยายสาขาแข่งปริมาณ จึงมีหน้าร้านหลักเพียงไม่กี่แห่ง เลือกใช้กลยุทธ์สู้กับคู่แข่งรอบด้านด้วยการเปลี่ยน 'จุดอ่อน' ด้านจำนวนสาขา ให้กลายเป็นจุดแข็งด้านคุณภาพและความเฉพาะตัว สร้างมาตรฐานใหม่ที่แบรนด์ใหญ่เลียนแบบได้ยาก ไม่จัดโปรโมชั่นลดราคา หรือแจกคูปองแข่งกับเชนใหญ่ ทำให้ภาพลักษณ์ดูพรีเมียมและน่าเชื่อถืออยู่เสมอ
ขณะที่เชนใหญ่แข่งกันออกเมนูตามเทศกาล โปะวิปครีม หรือทำเครื่องดื่มแฟนตาซี มอนมัธ คอฟฟี่ กลับเลือกตัดทอนทุกอย่างที่ไม่จำเป็นออก ทำเมนูให้น้อยแต่สมบูรณ์แบบด้วยวิธีชงที่เป็นมาตรฐาน เช่น เมนูเอสเพรสโซ, แฟลตไวท์ และกาแฟดริป รวมทั้งโฟกัสที่คุณภาพเมล็ดกาแฟ
บาริสต้าคือผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่แค่พนักงานชง... มอนมัธ คอฟฟี่ ฝึกฝนคนในร้านให้รู้จักที่มาของกาแฟทุกตัว สามารถอธิบายรสชาติและแนะนำเมล็ดที่เหมาะกับลูกค้าได้ กาแฟดริปของที่นี่ถือเป็นจุดขายที่คอกาแฟและนักท่องเที่ยวต้องเดินทางมาชิม
อาบราโซ ร้านกาแฟอิสระขนาดเล็กแห่งนิวยอร์ก ออกแบบให้พื้นที่ร้านเป็นเหมือนบ้านอันอบอุ่น (ภาพ : instagram.com/abraco_espresso)
4. 'อาบราโซ' (Abraco) เปิดตัวในปี ค.ศ.2007 ร้านกาแฟอิสระขนาดเล็กขนานแท้แห่งนิวยอร์ก ที่พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า การยืนหยัดในตัวตนและกฎเกณฑ์ของตัวเอง สามารถสร้างฐานแฟนคลับที่เหนียวแน่นและอยู่รอดในเมืองที่มีค่าเช่าแพงที่สุดแห่งหนึ่งของโลกได้โดยไม่ต้องขยายสาขา
จุดเด่นที่เชนใหญ่เลียนแบบไม่ได้...ร้านมีขนาดเล็กมาก แทบไม่มีที่นั่ง ต้องยืนดื่มหน้าเคาน์เตอร์หรือริมทางเท้า บาริสต้าทักทายลูกค้าอย่างเป็นกันเองเหมือนเพื่อนสนิท ขึ้นชื่อเรื่อง 'เอสเพรสโซ' เข้มข้นคู่กับ 'เค้กน้ำมันมะกอก' ที่อบสดใหม่ทุกวัน จนลูกค้ายอมต่อคิวล้นออกมานอกร้านเสมอ
ชื่อร้าน 'Abraço' เป็นภาษาโปรตุเกสแปลว่า 'อ้อมกอด' เจ้าของร้านตั้งใจออกแบบให้พื้นที่นี้เป็นเหมือนบ้านที่อบอุ่น มีเสียงเพลงแจ๊สและโซลจากแผ่นเสียงคลอเบา ๆ เพื่อตัดขาดจากความเร่งรีบและเชนร้านค้าที่ซ้ำซากจำเจ พร้อมชูความเป็นจุดศูนย์รวมใจของคนในย่าน
แม้เชนใหญ่จะขายเร็วกว่าและถูกกว่า แต่คอกาแฟและคนในย่านนั้นจำนวนไม่น้อยที่เลือกเดินผ่านร้านใหญ่มาต่อคิวที่ 'ร้านอ้อมกอด' เพราะความดิบ เท่ เป็นกันเอง มีคาแรคเตอร์ที่เชนแฟรนไชส์ไม่มีวันเลียนแบบได้ และ...ป้ายหน้าร้านติดไว้ชัดเจน... ร้านไม่อนุญาตให้ลูกค้านำแล็ปท็อปเข้ามานั่งทำงาน ป้องกันไม่ให้ร้านกลายเป็นพื้นที่ทำงานอันเงียบเหงา และรักษาไว้ซึ่งบรรยากาศการพูดคุยที่มีชีวิตชีวา
แพทริเซีย คอฟฟี่ บริวเวอร์ส ในเมืองเมลเบิร์น เลือกที่จะไม่ขยายพื้นที่ร้าน ไม่ทำเมนูเยอะ ในแบบที่ร้านใหญ่ทำได้ยาก (ภาพ : instagram.com/pcoffeebrewers)
5. 'แพทริเซีย คอฟฟี่ บริวเวอร์ส' (Patricia Coffee Brewers) ร้านกาแฟขนาดเล็กที่ตั้งอยู่ท่ามกลางดงเชนใหญ่และร้านอาหารฟาสต์ฟู้ดในเมืองเมลเบิร์น ออสเตรเลีย เลือกที่จะไม่ขยายพื้นที่ร้าน ไม่ทำเมนูเยอะ ไม่แข่งราคา แต่ขอเป็นร้านเล็ก ๆ และทำกาแฟให้โคตรดี จนคนยอมมาต่อคิวซื้อ
ตัวร้านตั้งในตรอกเล็ก ๆ หลังถนนลิตเติล เบิร์ก สตรีท ไม่มีเก้าอี้ให้นั่งเลย เน้นให้ลูกค้ายืนจิบกาแฟตามเคาน์เตอร์บาร์หรือออกมานั่งบนลังนมด้านนอก ตัดเมนูที่ 'ซับซ้อน' และยาวเหยียดของคาเฟ่ทั่วไปออกทั้งหมด เหลือเพียงเมนูเรียบง่ายแค่ 3 คำ คือ Black, White และ Filter (กาแฟดำ, กาแฟนม และกาแฟดริป) เพื่อให้ลูกค้าตัดสินใจได้ภายในไม่กี่วินาที และบาริสต้าทำงานได้เร็วที่สุด เรียกว่าโฟกัสที่ความเร็วในการเสิร์ฟ แต่มาพร้อมความนิ่งของคุณภาพ
ร้านนี้ไม่เสียพื้นที่และต้นทุนในการทำครัวเบเกอรีเอง แต่รับขนมอบสดใหม่วันต่อวันจากร้านเบเกอรีในเมลเบิร์นมา 'วางขาย' คู่กับกาแฟ และในช่วงเริ่มแรก แพทริเซีย คอฟฟี่ ใช้วิธีรับเมล็ดกาแฟจากโรงคั่วชั้นนำหลายแห่งมาสลับหมุนเวียน ก่อนจะเริ่มคั่วเมล็ดกาแฟเองและเปิดโรงคั่วเต็มรูปแบบ เพื่อควบคุมคุณภาพตั้งแต่ต้นน้ำ
แม้จะเป็นร้านเล็ก ๆ ในซอยลับ แต่ระบบการทำงานหน้าบาร์ของแพทริเซีย คอฟฟี่ ถูกออกแบบมาให้ลื่นไหลและแม่นยำสูง ทำให้สามารถเสิร์ฟกาแฟคุณภาพสูงได้มากกว่า 1,000 แก้วต่อวัน โดยที่ลูกค้าไม่ต้องรอนาน แถมมีน้ำแร่ธรรมชาติแช่เย็นบริการฟรี เพื่อล้างเพดานปากก่อนดื่มกาแฟ
ร้านกาแฟอิสระขนาดเล็ก ถูกประกบซ้ายขวาด้วยแบรนด์ยักษ์ใหญ่ แต่สามารถเอาตัวรอดได้ เป็นปรากฏการณ์ที่พบได้ทั่วโลก (ภาพ : preserved-eggs from Pixabay)
นี่คือ เคสตัวอย่างจากต่างประเทศที่ร้านขนาดเล็กและขนาดกลางใช้ 'แก้เกม' เมื่อยืนอยู่กลางดงแบรนด์ใหญ่ อย่างไรก็ดี หากร้านกาแฟไทยจะรับไปปรับใช้บ้าง คงต้องประเมินความพร้อมกันในหลาย ๆ มิติเสียก่อน โดยเฉพาะศักยภาพร้าน เช่น สายป่านและเงินทุนหมุนเวียน, ทักษะและความถนัดของคนชง, ข้อจำกัดด้านพื้นที่และอุปกรณ์ และความคล่องตัวในการปรับตัว
ดังที่เราทราบกันดีว่า พฤติกรรมผู้บริโภคและสภาพแวดล้อมในกรุงเทพฯ มีความเฉพาะตัวสูงมาก ซึ่งแตกต่างจากตลาดต่างประเทศอย่างชัดเจน การนำโมเดลต่างถิ่นมาใช้ตรง ๆ โดยไม่ปรับให้เข้ากับบริบทคนไทย อาจทำให้แผนไม่บรรลุเป้าหมายที่วางไว้
อีกประการหนึ่งที่ 'สำคัญ' ไม่แพ้กัน ในบ้านเรา วัฒนธรรมโซเชียลมีเดียและการถ่ายรูปมีผลต่อการตัดสินใจซื้อสูงมาก แม้จะเป็นร้านเล็ก ๆ แต่หากมีมุมถ่ายรูปหรือการออกแบบร้านที่มีเอกลักษณ์ ก็สามารถดึงดูดลูกค้าให้แวะเวียนมาได้ แม้ไม่มีเก้าอี้นั่งแช่ก็ตาม
ผู้เขียนยอมรับเลยว่า เป็นหนึ่งในลูกค้ากลุ่มที่ 'เบื่อ' ความเป็นหุ่นยนต์หรือมาตรฐานเดียวกันหมดของแบรนด์ใหญ่ ๆ จึงชอบร้านกาแฟที่พนักงาน/บาริสต้า/เจ้าของมีความเป็นกันเองให้ สามารถพูดคุยกันแบบสบาย ๆ ในเรื่องรสชาติและเมล็ดกาแฟ
การได้คุยกับคนที่อินในเรื่องเดียวกัน ทำให้การดื่มกาแฟมีชีวิตชีวาและน่าจดจำมากกว่ากันเยอะเลย จริงไหมครับ





