อิสราเอลฯกลางท้องสนามหลวง : ความสำเร็จราคาถูกของประเทศไทย

อิสราเอลฯกลางท้องสนามหลวง : ความสำเร็จราคาถูกของประเทศไทย

ปฏิกิริยา : วิจารณ์ ซ้อน วิจารณ์ จากผู้จัดงาน

สนามวิจารณ์ อังคาร 05/02/13 ภาพ cr0502 ช่วยทำตรายาง "ปฏิกิริยา - วิจารณ์ซ้อนวิจารณ์"

คอลัมน์สนามวิจารณ์เป็นพื้นที่เปิดกว้างสำหรับการแสดงความคิดเห็นด้านสังคม ไลฟ์สไตล์ ศิลปวัฒนธรรม บันเทิง ส่งบทความของคุณมาได้ที่ [email protected]

สืบเนื่องจากข้อเขียน “อิสราเอล ฟิลฮาร์มอนิก กลางท้องสนามหลวง : บทเรียนราคาแพง” โดย บวรพงศ์ ศุภโสภณ ในคอลัมน์ “สนามวิจารณ์” เซ็คชั่นจุดประกาย หนังสือพิมพ์ “กรุงเทพธุรกิจ” ฉบับวันอังคารที่ 22 มกราคม 2556 ทำให้ สิทธิกุล บุญอิต ในฐานะตัวแทนผู้จัดงาน ได้เขียนบทความแสดงความคิดเห็นต่อบทวิจารณ์ดังกล่าว กองบรรณาธิการจุดประกายเห็นสมควรในการนำลงเผยแพร่ ด้วยมุ่งหวังสร้างเสริมวัฒนธรรมแห่งการวิจารณ์ อันเป็นรากฐานของการแสดงความคิดเห็นอย่างมีเหตุมีผลและการเจริญงอกงามทางสติปัญญาในสังคมไทย โดยผู้อ่านที่มีวิจารณญาณสามารถติดตาม "บทวิจารณ์ตั้งต้น" ได้ทางเว็บไซต์ www.bangkokbiznews.com ในหมวดภาพยนตร์/ดนตรี

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

ในฐานะผู้จัดงาน “มหกรรมเทศกาลศิลปะการแสดงและดนตรีนานาชาติ กรุงเทพฯ” ต้องขอเรียนด้วยความเคารพว่า เราน้อมรับคำวิจารณ์จากสื่อมวลชนทุกแขนง และ ตลอดระยะเวลากว่า 15 ปี ตั้งแต่เริ่มจัดงานมา ไม่เคยมีการตอบโต้สื่อที่วิพากษ์วิจารณ์เลยแม้แต่ครั้งเดียว เราน้อมรับทุกความคิดเห็นมาโดยตลอด แต่ครั้งนี้ สืบเนื่องจากข้อเขียน “อิสราเอล ฟิลฮาร์มอนิก กลางท้องสนามหลวง : บทเรียนราคาแพง” มีการเขียนเกินจากความเป็นจริงเป็นอย่างมาก ซึ่งทำให้เกิดการเข้าใจที่ไม่ถูกต้อง เกือบทุกบรรทัดของงานเขียนคือการวิจารณ์ที่ตั้งใจทำลายด้วยการใช้กลวิธีทางภาษาแบบเปรียบเทียบในลักษณะสุดโต่ง ซึ่งบทความดังกล่าวเป็น “การทำลาย” แบบตั้งใจจะเหยียบให้จมดิน โดยไม่ได้มีความรู้มาก่อนเลยในความตั้งใจ และวัตถุประสงค์ของการจัดงาน


คงจะต้องเริ่มต้นจาก จดหมายของ ท่าน Zubin Mehta ที่ได้กล่าวถึงความประทับใจในการแสดงครั้งนี้ ในฐานะวาทยกรระดับโลก โดยพื้นเพของท่านที่ไม่ใช่คนไทย ท่านคงมีทัศนคติที่แตกต่างจากผู้เขียนคอลัมน์ “สนามวิจารณ์” ที่จดจ้องจับข้อบกพร่อง จน “ลืม” เงยหน้าขึ้นมองว่าเบื้องหลังเวทีนั้นปรากฎภาพอะไรที่สร้างความภาคภูมิใจให้แก่ผู้ชมในฐานะคนไทย ภาพที่สามารถชดเชยกับการนั่งจดจ้องหา “ข้อบกพร่อง” ต่างๆ ได้ ท่านเขียนมาถึงพวกเรา ในฐานะคนต่างชาติคนหนึ่ง ที่ได้ยืนหันหน้ามองพระบรมมหาราชวัง “ใกล้ที่สุด” ในจำนวนของคนที่อยู่ในสนามหลวงในวันนั้น สำหรับสิ่งที่ผู้วิจารณ์กล่าวถึงการเลือกคีตกรรมที่นำมาแสดง จะต้องเรียนด้วยความเคารพว่า ท่าน Zubin Mehta เป็นผู้เลือกด้วยตัวท่านเอง สำหรับการแสดงครั้งนี้ที่กรุงเทพฯ ท่านกล่าวถึงความประทับใจใน “บทเพลง” กับ ภาพของ “พระบรมมหาราชวัง” ในขณะที่ท่านยืนอำนวยเพลงอยู่บนพื้นที่ประวัติศาสตร์ของประเทศไทย ในจดหมาย ท่านเขียนดังนี้


“…. I never thought in my wildest dreams that it would be as beautiful as he and his team made the entire venue an occasion that no one will ever forget. The beautiful view of the Imperial palace will be an inspiration to me every time I will conduct BRAHMS’ FIRST SYNPHONY in the future….” (Zubin Mehta, Florence, January, 2013)


ตรงนี้อาจจะไขข้อข้องใจข้อเขียนของท่านผู้วิจารณ์ได้บ้าง เมื่อ “กล้า” นำความคิดเห็นท่านเองมาวิจารณ์บทเพลงที่ ท่าน Zubin Mehta เป็นผู้เลือกนำมาแสดงด้วยตัวเอง


อีกท่านหนึ่ง คือ Richard Harvey ซึ่งถือเป็นบุคลากรทางดนตรีที่สร้างงานต่างๆ ไว้มาก Richard ได้เขียนอีเมล์มาหาพวกเรา กล่าวถึงความประทับใจว่า


“The whole thing was a terrific achievement and a dazzling success. There were times during the second half when I had to keep looking up to see the Grand Palace to remind myself I was in Thailand, such was the standard of performance.”


Avi Shoshani, Secretary General ตัวแทนสมาชิกของวง Israel Philharmonic Orchestra ได้ส่งข้อความมาแสดงความรู้สึกว่า


“I have experienced many open air concerts and you really managed to put together a magnificent event and I am telling all my colleagues in the industry what a great job you did.”


นี่เป็นเพียงความรู้สึกส่วนหนึ่งของบุคคลสำคัญของวงการดนตรีคลาสสิก ซึ่งคงไม่ต้องอธิบายกันมากถึงประวัติและประสบการณ์ในการแสดงคอนเสิร์ตมายาวนานอย่างนับไม่ถ้วนทั่วโลก


ไม่เถียงว่าความรู้ทางด้านดนตรีคลาสสิกของผู้วิจารณ์นี้มีมากมาย แต่ไม่ทราบว่าประสบการณ์ของการแยกแยะการ “ชม” ดนตรีประเภทนี้ ระหว่างการชมในสังคีตสถาน มีระบบเสียง (Acoustic) ที่มีมาตรฐาน กับการชมในลักษณะกลางแจ้ง (Outdoor) ของท่านมีแค่ไหน ซึ่งแน่นอนผู้ชมคาดหวังไว้สูงสำหรับคุณภาพของเสียงที่ถูกบรรเลงออกมา แต่คงจะไม่สามารถคาดหวังได้เต็ม 100% เมื่อใดที่ได้ไปชมการแสดงในสถานที่กลางแจ้ง ควรจะแยกแยะในเรื่องของคุณภาพเสียง บรรยากาศรอบๆ ตัวของสภาพสถานที่ สิ่งแวดล้อม ผู้คนที่เพลิดเพลินกับการแสดง และทำใจว่านอกเหนือจากเสียงของวงที่บรรเลง ยังจะมีแหล่งกำเนิดเสียงที่อาจจะไม่พึงประสงค์ตามมาในระหว่างการแสดง ต้องถามจริงๆ ว่าถ้าผู้วิจารณ์ ได้วิจารณ์ประเด็นการแสดงของวง IPO กลางแจ้ง ณ สนามหลวง ครั้งนี้โดยเอามาตรฐานของการแสดงกลางแจ้งในประเทศไหนของท่านมาใช้เปรียบเทียบ


ต้องเรียนด้วยความเคารพว่า กลุ่มผู้ฟังเกือบ 90 % ในคอนเสิร์ตครั้งนี้ ไม่ได้มีความรู้และประสบการณ์ในการฟังดนตรีคลาสสิกมาอย่างช่ำชอง ซึ่งคอลัมน์ “ซูม ซอกแซก สุดสัปดาห์” ในหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ฉบับวันที่ 13 มกราคม 2556 ซึ่งเขียนคอลัมน์ขึ้นจากพื้นฐานของคนมีประสบการณ์การชมดนตรีคลาสสิกน้อย ผู้เขียนเองก็ยอมรับ แต่สิ่งที่ผู้เขียนได้รับจากการชม คือความประทับใจต่อดนตรีคลาสสิก และเกิดแรงบันดาลใจที่จะศึกษาหาฟังต่อ นั่นคือผลดีที่เกิดขึ้นหลังจากคอนเสิร์ตจบลง ซึ่งคาดว่าจะเกิดความรู้สึกอย่างเดียวกันนี้กับผู้ชมอื่นๆ และคอลัมน์นี้ก็ถูกเขียนขึ้น โดยใช้มาตรฐานของความรู้และความเข้าใจในดนตรีคลาสสิกของผู้ชม 90% ของงานนี้


ผู้วิจารณ์เขียนอยู่ 2-23 ครั้งถึงประเด็นเรื่อง “การปรบมือ” ระหว่างท่อนเพลง วัฒนธรรมการชมดนตรีคลาสสิกของคนไทยจะเอามาวัดกับประสบการณ์ในการชมคอนเสิร์ตในทวีปยุโรปไม่ได้ เนื่องมาจากยุโรปเป็นเจ้าของวัฒนธรรม เสียงปรบมือที่ดังขึ้นระหว่างท่อนเพลง เป็นเสียงที่คนดูเกิดความประทับใจ ไม่ใช่เป็นการปรบมือไล่ จะห้ามคนที่ไม่รู้ได้อย่างไร แทนที่จะนั่งตำหนิ ในฐานะที่ผู้วิจารณ์ทำงานเกี่ยวกับดนตรีโดยตรง สิ่งที่ควรกระทำ คือให้คำแนะนำ ดังนั้น สิ่งที่พยายามจะเขียน จึงไม่ได้เป็นการแนะนำผู้อ่าน แต่กลับเป็นการบ่นหรือต่อว่า โดยใช้อารมณ์ของตนเป็นหลัก ซึ่งที่เขียนไปก็เหมือนต่อว่าผู้ชมในวันนั้น ซึ่งผู้ชมต่างคนต่างมีภูมิหลังและจุดประสงค์ที่ต่างกันในการมาชมคอนเสิร์ตครั้งนี้


สำหรับข้อสงสัยในเรื่องของอัฒจรรย์ที่มีการแกว่งตัว จึงขอออธิบายโดยการยืนยันความแข็งแรงจากวิศวกรของบริษัทที่สร้างว่า เป็นการไกวตัวตามปกติของโครงสร้าง เพื่อเป็นการถ่ายเทและผ่อนน้ำหนัก การแกว่งตัวจะเกิดขึ้นเมื่อผู้ชมกว่า 2 พันคนลุกขึ้นพร้อมกัน ซึ่งทางบริษัทที่รับผิดชอบยืนยันว่าอัฒจรรย์สามารถรองรับคนทั้งหมดได้สี่พันคน เรื่องของอัฒจรรย์ ผู้จัดให้ความสำคัญเป็นอันดับแรกเนื่องมาจากผู้ชมหลายท่านที่อยู่บนอัฒจรรย์นั้น มีทั้งบุคคลสำคัญเป็นจำนวนมาก ในการนี้ ผู้จัดได้มีการทำสัญญารับประกันความปลอดภัยกับหลายภาคส่วน เพื่อรับผิดชอบความเสียหายหากเกิดเหตุไม่พึงประสงค์ขึ้น


ในส่วนที่ผู้วิจารณ์ใช้ภาษาในการเปรียบเทียบ เช่น “เสียงกลองสแนร์เหมือนเสียงรั้วสังกะสี, เสียงซอเชลโลเหมือนเสียงซอไม้อัดราคาถูก” หรือ “เสียงกลุ่มเครื่องลมทองเหลืองแทบจะไม่ต่างจากเสียงเครื่องเป่าในวงดนตรีลูกทุ่งตามงานวัด” นั้น เป็นการใช้ภาษาเปรียบเทียบที่ไม่สามารถรับได้ เป็นการเปรียบเทียบอย่างมีอคติเกินความเป็นจริง และท่านอาจจะไม่ทราบว่าสิ่งที่เขียนลงไปนั้นเป็นการ “ดูถูก” แตรวงลูกทุ่ง ที่ท่านบอกว่าเล่นอยู่ตามงานวัด โดยที่ท่านไม่รู้ตัว


และในประการสุดท้าย เกี่ยวกับเรื่อง DVD คอนเสิร์ตครั้งนี้ เป็นห่วงเรื่องหลังคาเวทีจะไปบดบังวัดพระแก้ว ต้องเรียนว่า ผู้กำกับการผลิต คือ Chris Cracker ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญและมีประสบการณ์ในด้านการบันทึกภาพและเสียงคอนเสิร์ตระดับโลก หลายรายการ ทีมกล้อง ทั้งไทย และ เทศ เกือบ 20 คน กระจายไปตามบริเวณต่างๆทั่วเวทีและบริเวณการแสดง


สิ่งที่เขียนมาทั้งหมดนี้ คงทำให้ผู้วิจารณ์เข้าใจว่า ทุกสิ่งอย่างในคอนเสิร์ต เกิดจากการเตรียมงานโดยมีทิศทางและทรัพยากรบุคคลที่มีคุณภาพ โดยทีมงานทุกคนที่ผ่านงาน Bangkok’s International Festival of Dance and Music มากว่า 15 ปี และรายละเอียดทุกขั้นตอนได้ถูกจัดทำขึ้นอย่างพิถีพิถัน เพราะฉะนั้น การแยกแยะและการเข้าใจในเหตุผล จึงเป็นเครื่องมือที่สำคัญ ก่อนที่จะนำมาซึ่งความคิดเห็นหรือการวิจารณ์ ไม่เช่นนั้น สิ่งที่วิพากษ์วิจารณ์ออกมาจะกลายเป็น “หอกข้างแคร่” ที่กลับมาทำร้ายผู้วิจารณ์เองในที่สุด


“อิสราเอล ฟิลฮาร์มอนิก กลางท้องสนามหลวง: บทเรียนราคาแพง” จะเป็น “ความสำเร็จราคาถูก” เมื่อแผ่น CD และ DVD ถูกผลิตและจัดจำหน่ายไปทั่วโลก และจะคงอยู่คู่โลกไปอีกนานหลายสิบปี ภาพพจน์ของประเทศไทยที่สามารถจัดงานนี้ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และพระบรมมหาราชวังที่สวยงาม การประชาสัมพันธ์ประเทศ ทำให้ภาพลักษณ์ของประเทศไทยสวยงาม ซึ่งเป็นความสำเร็จ และ “วิสัยทัศน์” ของคนมองการณ์ไกลที่จะอยู่คู่กับประเทศไทยไปอีกนานเท่านาน.


..........................................................


หมายเหตุ : สิทธิกุล บุญอิต เป็นอดีตรองคณบดีวิทยาลัยดนตรี มหาวิทยาลัยรังสิต ผู้เขียนคอลัมน์เกี่ยวกับดนตรี ผู้จัดการแสดงคอนเสิร์ต ปัจจุบันเป็นรองประธาน บริษัท International Cultural Promotion จำกัด ผู้จัด มหกรรมเทศกาลดนตรีและศิลปะการแสดงนานาชาติ กรุงเทพฯ และคอนเสิร์ต Zubin Mehta กับวง Israel Philharmonic Orchestra หน้าพระบรมมหาราชวังฯ