การดื่มชาเป็นประจำอาจช่วยให้อายุยืนขึ้น ลดความเสี่ยงโรคหัวใจ บำรุงสมอง ลดการอักเสบ และส่งเสริมสุขภาพลำไส้
KEY POINTS
- งานวิจัยชี้ว่าการดื่มชาวันละ 2-3 แก้ว อาจช่วยลดความเสี่ยงการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุ และส่งผลให้อายุยืนขึ้น
- การดื่มชาเป็นประจำมีส่วนช่วยดูแลสุขภาพหัวใจและหลอดเลือด โดยช่วยให้หลอดเลือดทำงานดีขึ้นและอาจลดความดันโลหิตได้เล็กน้อย
- สารประกอบในชามีส่วนช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดหลังมื้ออาหาร และมีคุณสมบัติช่วยลดการอักเสบในร่างกาย
- สารโพลีฟีนอลในชาเขียวและชาดำช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของแบคทีเรียดีในลำไส้ ซึ่งส่งผลดีต่อระบบภูมิคุ้มกันและการเผาผลาญ
- ชามีสารคาเฟอีนและแอล-ธีอะนีนที่ทำงานร่วมกัน ช่วยให้สมองตื่นตัว มีสมาธิ และในขณะเดียวกันก็ช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย
การดื่มชาเป็นหนึ่งในกิจวัตรที่หลายคนคุ้นเคย ไม่ว่าจะเป็นชาอุ่น ๆ ในตอนเช้า ชาระหว่างทำงาน หรือชาสักแก้วในช่วงบ่ายเพื่อเติมความสดชื่น แต่รู้ไหมว่า นอกจากรสชาติและกลิ่นหอมที่ช่วยให้ผ่อนคลายแล้ว การดื่มชาเป็นประจำยังอาจส่งผลดีต่อสุขภาพ และช่วยให้อายุยืนขึ้นได้อีกด้วย
ชาถือเป็นเครื่องดื่มที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในโลกรองจากน้ำเปล่า โดยมีผู้คนเกือบสองในสามของโลกที่ดื่มชา จึงไม่น่าแปลกใจที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจศึกษาประโยชน์ของเครื่องดื่มชนิดนี้มาอย่างต่อเนื่องหลายทศวรรษ
งานวิจัยจำนวนมากพบว่า การดื่มชาเป็นประจำมีความสัมพันธ์กับสุขภาพหัวใจที่ดีขึ้น การลดการอักเสบ การทำงานของสมอง และการมีอายุยืนยาว โดยเฉพาะชาเขียวและชาดำที่อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระและสารประกอบจากพืชที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย
เจนนิเฟอร์ โบว์แมน (Jenifer Bowman) นักกำหนดอาหารด้านโรคหัวใจจาก UCHealth รัฐโคโลราโด สหรัฐอเมริกา อธิบายว่า ชาหนึ่งแก้วมีสารต้านอนุมูลอิสระและสารโพลีฟีนอล (Polyphenols) หลายชนิด ซึ่งเป็นสารที่พบได้ในกาแฟ โกโก้ ผัก และผลไม้เช่นกัน
ไม่ว่าจะเป็นชาเขียว ชาดำ ชาขาว หรือชาอู่หลง แม้จะมีสี กลิ่น และรสชาติแตกต่างกัน แต่ทั้งหมดล้วนมาจากพืชชนิดเดียวกันคือ “Camellia sinensis” โดยความแตกต่างอยู่ที่กระบวนการผลิตและการแปรรูปใบชา
กรุงเทพธุรกิจ ชวนผู้อ่านสำรวจ 5 ประโยชน์ของการดื่มชาที่มีงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สนับสนุน ตั้งแต่การดูแลสุขภาพหัวใจและสมอง ไปจนถึงการส่งเสริมสุขภาพในระยะยาว
1. ดื่มชาเป็นประจำ อาจช่วยให้อายุยืนขึ้น
หนึ่งในประโยชน์ของชาที่มีหลักฐานการศึกษาค่อนข้างสม่ำเสมอ คือความสัมพันธ์ระหว่างการดื่มชากับการมีอายุยืนยาว
งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Annals of Internal Medicine ศึกษาข้อมูลผู้ใหญ่ในสหราชอาณาจักรเกือบ 500,000 คน อายุระหว่าง 40-69 ปี และติดตามสุขภาพเป็นเวลาประมาณ 11 ปี เพื่อเปรียบเทียบความเสี่ยงการเสียชีวิตระหว่างคนที่ดื่มชาและไม่ดื่มชา
ผลการศึกษาพบว่า คนที่ดื่มชาวันละ 2-3 แก้ว มีความเสี่ยงเสียชีวิตจากทุกสาเหตุต่ำกว่าคนที่ไม่ดื่มชาประมาณ 13% โดยผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ดื่มชาดำเป็นหลัก
ผลลัพธ์ดังกล่าวยังพบในคนที่ดื่มกาแฟร่วมด้วย แสดงให้เห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างการดื่มชากับการมีอายุยืนไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะคนที่เลือกดื่มชาแทนกาแฟ
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยเหล่านี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกต จึงยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าการดื่มชาเป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้อายุยืนขึ้น เพราะพฤติกรรมอื่น ๆ เช่น การกินอาหาร การออกกำลังกาย และการใช้ชีวิต อาจมีส่วนเกี่ยวข้องด้วย
2. ช่วยดูแลหัวใจและหลอดเลือด
นอกจากเรื่องอายุยืนแล้ว ชายังเป็นเครื่องดื่มที่อาจช่วยส่งเสริมสุขภาพหัวใจ โดยเฉพาะการทำงานของหลอดเลือด
งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Circulation ศึกษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจ 66 คน โดยให้ดื่มชาดำประมาณวันละ 3 แก้วต่อเนื่องเป็นเวลา 4 สัปดาห์ และเปรียบเทียบกับช่วงที่ดื่มน้ำเปล่า
ผลการศึกษาพบว่า การดื่มชาดำช่วยให้หลอดเลือดทำงานได้ดีขึ้น ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับระดับสารโพลีฟีนอลในเลือดที่เพิ่มขึ้น
สารโพลีฟีนอลเป็นสารประกอบจากพืชที่มีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระ และอาจช่วยส่งเสริมการทำงานของเยื่อบุหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดขยายตัวและตอบสนองได้ดีขึ้น
ขณะเดียวกัน งานวิจัยพบว่า การดื่มชาเขียวหรือชาดำอย่างสม่ำเสมอเป็นเวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน อาจช่วยลดความดันโลหิตได้เล็กน้อย
แม้ผลลัพธ์จะไม่ได้มากจนสามารถใช้ชาแทนยารักษาโรคได้ แต่การเลือกดื่มชาไม่หวานแทนเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง ก็เป็นอีกหนึ่งพฤติกรรมที่ช่วยดูแลสุขภาพหัวใจในระยะยาวได้
3. ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลและลดการอักเสบ
การดื่มชาไม่ได้ช่วยป้องกันโรคเบาหวานประเภท 2 ได้โดยตรง แต่สารประกอบในชาอาจมีส่วนช่วยให้ระบบเผาผลาญทำงานได้ดีขึ้น
งานวิจัยพบว่า การดื่มชาดำอาจช่วยลดการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำตาลในเลือดหลังมื้ออาหาร ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายต้องจัดการกับน้ำตาลจากอาหารที่กินเข้าไป นอกจากนี้ ชายังอาจมีประโยชน์ต่อระบบภูมิคุ้มกันและการควบคุมการอักเสบในร่างกาย
งานวิจัยชิ้นหนึ่งศึกษาผู้ป่วยเบาหวานประเภท 2 โดยแบ่งให้ดื่มชาดำวันละ 3 แก้ว หรือดื่มน้ำร้อนในปริมาณเท่ากัน ต่อเนื่องเป็นเวลา 3 เดือน ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มที่ดื่มชาดำมีเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิด Regulatory T Cells ซึ่งทำหน้าที่ช่วยควบคุมการอักเสบเพิ่มขึ้น ขณะที่ผู้เข้าร่วมหลายคนมีระดับโปรตีน C-reactive protein (CRP) ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้การอักเสบในร่างกายลดลง
4. ช่วยเพิ่มแบคทีเรียดีในลำไส้
สุขภาพลำไส้เป็นอีกหนึ่งเรื่องที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจมากขึ้น เพราะจุลินทรีย์ในลำไส้ไม่ได้เกี่ยวข้องกับระบบย่อยอาหารเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีบทบาทต่อระบบภูมิคุ้มกัน การอักเสบ และระบบเผาผลาญของร่างกาย
คริส แดมแมน (Chris Damman) แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบทางเดินอาหารจาก University of Washington Medical Center อธิบายว่า สารโพลีฟีนอลที่พบในชาเขียวและชาดำสามารถช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของแบคทีเรียที่เป็นประโยชน์ในลำไส้ได้
งานวิจัยพบว่า การดื่มชาดำอาจช่วยเพิ่มแบคทีเรียที่ผลิตกรดไขมันสายสั้น (Short-chain fatty acids) ซึ่งเป็นสารสำคัญที่ช่วยดูแลเซลล์ลำไส้ใหญ่และควบคุมการอักเสบ สารเหล่านี้ยังมีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมน GLP-1 ซึ่งมีบทบาทในการควบคุมความอยากอาหารและระดับน้ำตาลในเลือด
5. ช่วยให้สมองตื่นตัว มีสมาธิ และผ่อนคลาย
สำหรับคนที่ต้องใช้สมาธิในการทำงาน การดื่มชาสักแก้วอาจช่วยให้รู้สึกตื่นตัวและจดจ่อกับสิ่งที่ทำได้ดีขึ้น
เนื่องจากชามีคาเฟอีน (Caffeine) ซึ่งช่วยกระตุ้นระบบประสาท เพิ่มความตื่นตัว และส่งเสริมสมาธิ คล้ายกับกาแฟ แต่โดยทั่วไปชามักมีคาเฟอีนต่อแก้วน้อยกว่า จึงอาจรบกวนการนอนหลับน้อยกว่าในบางคน
งานวิจัยที่ศึกษาผู้ใหญ่สุขภาพดี 30 คน โดยเปรียบเทียบผลของการดื่มกาแฟวันละ 4 แก้วกับการดื่มชาดำในปริมาณเท่ากัน พบว่า ทั้งกาแฟและชาช่วยเพิ่มความตื่นตัวและประสิทธิภาพในการทำงานของสมองได้ใกล้เคียงกัน แต่ผู้เข้าร่วมมีปัญหาการนอนหลับในช่วงกลางคืนน้อยกว่าเมื่อดื่มชา
นอกจากคาเฟอีนแล้ว ชายังมีกรดอะมิโนที่เรียกว่า แอล-ธีอะนีน (L-theanine) ซึ่งอาจช่วยให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลาย ลดความเครียด และส่งเสริมอารมณ์ที่ดี
งานวิจัยที่เกี่ยวกับผลของชาเขียวต่อการทำงานของสมอง พบว่า การดื่มชาเขียวอาจมีส่วนช่วยลดความวิตกกังวล รวมถึงส่งเสริมความจำและสมาธิ นักวิทยาศาสตร์มองว่า ประโยชน์เหล่านี้อาจเกิดจากการทำงานร่วมกันของคาเฟอีนและแอล-ธีอะนีน ทำให้ชามีคุณสมบัติที่น่าสนใจ คือช่วยให้รู้สึกตื่นตัว ขณะเดียวกันก็อาจช่วยให้ผ่อนคลายได้
อย่างไรก็ตาม ผลต่อการนอนหลับและความเครียดแตกต่างกันไปในแต่ละคน โดยเฉพาะผู้ที่ไวต่อคาเฟอีน การดื่มชาในช่วงเย็นหรือก่อนนอนก็ยังอาจรบกวนการพักผ่อนได้เช่นกัน
ดื่มชาอย่างไรให้ได้ประโยชน์ต่อสุขภาพ
แม้งานวิจัยจำนวนมากจะพบประโยชน์ของการดื่มชา แต่ไม่ได้หมายความว่ายิ่งดื่มมากเท่าไรก็ยิ่งดี เพราะปริมาณคาเฟอีนและการตอบสนองของร่างกายแตกต่างกันในแต่ละคน
สำหรับคนที่อยากเริ่มดื่มชาเพื่อดูแลสุขภาพ อาจเริ่มจากการเลือกชาเขียว ชาดำ หรือชาอู่หลงแบบไม่เติมน้ำตาล และดื่มในปริมาณที่เหมาะสมกับตัวเอง
สิ่งสำคัญคือควรแยกระหว่างชาที่ชงจากใบชากับเครื่องดื่มชาที่เติมน้ำตาล ครีม หรือน้ำเชื่อมในปริมาณมาก เพราะแม้จะมีส่วนผสมของชาเหมือนกัน แต่เครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูงอาจเพิ่มพลังงานโดยไม่จำเป็น และลดประโยชน์ที่คาดหวังจากการเลือกดื่มชาเพื่อสุขภาพ
ส่วนชาสมุนไพร เช่น ชาคาโมมายล์ ชามินต์ หรือชาขิง แม้จะมีสารประกอบจากพืชที่เป็นประโยชน์ แต่มีองค์ประกอบแตกต่างจากชาเขียวและชาดำ จึงไม่ควรนำผลการศึกษาของชาประเภทหนึ่งไปสรุปว่าใช้ได้กับชาทุกชนิด
การดื่มชาเป็นอีกหนึ่งวิธีง่าย ๆ ที่ช่วยดูแลสุขภาพในชีวิตประจำวัน เพียงเลือกดื่มชาที่ชอบแบบไม่เติมน้ำตาลหรือหวานน้อย ในปริมาณที่เหมาะสม ควบคู่กับการกินอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกาย และพักผ่อนให้เพียงพอ ก็อาจช่วยส่งเสริมสุขภาพที่ดีในระยะยาวได้
อ้างอิง washingtonpost





