“การดูแลสุขภาพ” ไม่ได้หยุดอยู่แค่คำว่าออกกำลังกาย แต่ขยับไปสู่การทำความเข้าใจร่างกายอย่างลึกขึ้น รายละเอียด อย่าง ช่วงเวลาไหนถือว่าดีที่สุดในการออกกำลังกาย ก็เริ่มถูกตั้งคำถามมากขึ้น
จริง ๆ แล้ว การออกกำลังกายสามารถทำตอนไหนก็ได้ ขอแค่ทำอย่างสม่ำเสมอก็เพียงพอ แต่ข้อมูลจากงานวิจัยใหม่ชี้ให้เห็นว่า ร่างกายของเราอาจตอบสนองต่อการเคลื่อนไหวไม่เหมือนกัน ในแต่ละช่วงของวัน
งานวิจัยในวารสารด้านต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิซึมพบว่า เวลาในการออกกำลังกายสามารถส่งผลต่อระบบเผาผลาญ ฮอร์โมน และระดับน้ำตาลในเลือด โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะเบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งความแตกต่างนี้อาจมีนัยสำคัญต่อสุขภาพในระยะยาว
“กรุงเทพธุรกิจ จุดประกาย” ชวนมองการออกกำลังกายในอีกมุมหนึ่งว่า นอกจากความสม่ำเสมอแล้ว “เวลา” ที่เราเลือก อาจเป็นตัวแปรสำคัญที่กำหนดผลลัพธ์ต่อร่างกายโดยที่หลายคนอาจไม่ทันสังเกต
ร่างกายของเรา “ไม่เหมือนกัน” ตลอดทั้งวัน
นักวิจัยอธิบายว่า ร่างกายมนุษย์ทำงานตาม “นาฬิกาชีวภาพ” (circadian rhythm) ซึ่งควบคุมการทำงานของระบบต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นอัตราการเต้นของหัวใจ ความดันโลหิต การหลั่งอินซูลิน ไปจนถึงระดับพลังงานในแต่ละช่วงเวลา
การออกกำลังกายจึงไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมทางกาย แต่ยังทำหน้าที่เป็น “ตัวตั้งเวลา” ให้กับระบบชีวภาพของร่างกายด้วย กล่าวคือ มันสามารถส่งสัญญาณให้ร่างกายปรับตัวและตอบสนองต่างกันไปตามช่วงเวลา
ทำไมการออกกำลังกาย “ช่วงบ่าย” อาจดีกว่าสำหรับบางคน
หนึ่งในข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ สำหรับผู้ที่มีภาวะเบาหวานชนิดที่ 2 การออกกำลังกายในช่วงบ่ายหรือเย็น ให้ผลลัพธ์ด้านการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดที่ดีกว่าอย่างมีนัยสำคัญ
ข้อมูลจากการทดลองพบว่า เมื่อให้ผู้เข้าร่วมออกกำลังกายแบบเดียวกันในช่วงเช้าและช่วงบ่าย กลุ่มที่ออกกำลังกายในช่วงหลังของวันมีระดับน้ำตาลในเลือดลดลงและคงอยู่ในระดับที่ดีได้นานถึง 24 ชั่วโมง ในขณะที่การออกกำลังกายในช่วงเช้ากลับทำให้ระดับน้ำตาลสูงขึ้นและความไวต่ออินซูลินลดลง
ศาสตราจารย์ แฮร์เรียต วอลล์เบิร์ก-เฮนริกส์สัน (Harriet Wallberg-Henriksson) นักสรีรวิทยาจาก Karolinska Institute อธิบายว่า ปรากฏการณ์นี้อาจเกี่ยวข้องกับ “dawn phenomenon” หรือการที่ร่างกายหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลสูงในช่วงเช้า ซึ่งกระตุ้นให้ตับปล่อยน้ำตาลเข้าสู่กระแสเลือดมากขึ้น
เมื่อรวมกับการออกกำลังกายที่มีความเข้มข้นสูงในช่วงเช้า ร่างกายจะยิ่งต้องการพลังงานเพิ่ม ส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นไปอีก โดยเฉพาะในคนที่มีภาวะดื้อต่ออินซูลิน
ไม่ว่าจะออกกำลังกายเวลาไหน ก็ยังดีกว่าไม่ออกเลย
แม้ว่าผลการศึกษาจะชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างตามช่วงเวลา แต่ผู้เชี่ยวชาญก็ย้ำชัดว่า สิ่งสำคัญที่สุดยังคงเป็นการได้ขยับร่างกาย
จูลีน ซีเอราธ (Juleen Zierath) นักสรีรวิทยาและผู้ร่วมวิจัย ระบุว่า การออกกำลังกายไม่ว่าจะเวลาใด ล้วนส่งผลดีต่อสุขภาพโดยรวม เพราะมันช่วยกระตุ้นการทำงานของแทบทุกระบบในร่างกาย
แม้ช่วงเวลาจะมีผลในบางกลุ่ม แต่สำหรับคนส่วนใหญ่ “เวลาที่ดีที่สุด” คือเวลาที่เราสามารถทำได้อย่างสม่ำเสมอในชีวิตประจำวัน
แล้วเราควรเลือกออกกำลังกายเวลาไหนดี
หากมองในภาพรวม งานวิจัยนี้ไม่ได้บอกให้ทุกคนเปลี่ยนเวลาการออกกำลังกายทันที แต่ช่วยให้เราเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้น
สำหรับคนที่มีปัญหาระดับน้ำตาลในเลือด การเลือกออกกำลังกายในช่วงบ่ายหรือเย็นอาจเป็นทางเลือกที่น่าสนใจ ขณะที่คนทั่วไปสามารถยึดหลักง่าย ๆ คือ เลือกเวลาที่เข้ากับไลฟ์สไตล์ และทำได้ต่อเนื่องโดยไม่ฝืน
เพราะสุดท้ายแล้ว สุขภาพที่ดีไม่ได้มาจาก “เวลาในอุดมคติ” แต่เกิดจากความสม่ำเสมอที่ทำได้ในชีวิตจริง
อ้างอิง washingtonpost , sciencedirect , pubmed