ผลการศึกษาเปรียบเทียบโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล-AI ตามหลังเพื่อนบ้าน สภาเทคนิคการแพทย์จับมือ “โรช ไดแอกโนสติกส์” กางยุทธศาสตร์ 4 เสาหลัก อัปเกรดมาตรฐานรับปี 2570 บูรณาการคลาวด์และดาต้า ลุยโมเดล Human-in-the-loop หนุนนโยบาย Lab Anywhere ปูพรมเวชศาสตร์วิถีชีวิตและสุขภาพเชิงป้องกัน
ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านของระบบสาธารณสุขทั่วโลกไปสู่การดูแลสุขภาพเฉพาะบุคคล (Personalized Healthcare) และการขยายตัวของเศรษฐกิจอายุยืน (Longevity Economy) คุณภาพและความรวดเร็วของการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการ (แล็บ) ได้กลายมาเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่ชี้วัดความแม่นยำในการรักษาและการป้องกันโรคตั้งแต่ระยะแรกเริ่ม
ล่าสุด สภาเทคนิคการแพทย์ ร่วมกับ สมาคมเทคนิคการแพทย์แห่งประเทศไทย และ บริษัท โรช ไดแอกโนสติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด เปิดตัวสมุดปกขาวระดับประเทศ “Benchmarking Thailand’s Laboratory System: From Quality Infrastructure to Digital Transformation and AI-Enabled Performance” ภายใต้การสำรวจข้อมูลเชิงเปรียบเทียบระหว่างห้องปฏิบัติการไทย 139 แห่ง กับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก (APAC) รวม 737 แห่ง ผ่านแพลตฟอร์ม LabInsights.com ซึ่งตีพิมพ์ลงในวารสารเทคนิคการแพทย์ ฉบับเดือนสิงหาคม 2569 สะท้อนทั้งจุดแข็งด้านวินัยบุคลากรและ “คอขวด” ด้านเทคโนโลยีดิจิทัลที่ต้องเร่งปลดล็อก
ข่าวที่เกี่ยวข้อง:
โรช จัดประชุมฯโรคติดเชื้อ ถกทางออกวัณโรคไทย ชูวินิจฉัยเร็ว ลดเสียชีวิต
'ดื่มน้ำเปล่า' ปริมาณเท่าใด? ถึงจะไม่เสี่ยง 'ไตวาย ไตอักเสบ'
แล็บไทยยังเผชิญ‘ช่องว่างดิจิทัล’
ข้อมูลจากการสำรวจสะท้อนว่า เครือข่ายห้องปฏิบัติการของไทยมีความตื่นตัวสูง โดยมีสัดส่วนเข้าร่วมการสำรวจมากเป็นอันดับ 2 ของเอเชียแปซิฟิก (139 แห่ง) รองจากจีน (399 แห่ง) จุดเด่นเชิงโครงสร้างที่สำคัญที่สุดของไทยคือ “วินัยในการควบคุมคุณภาพภายใน” (Internal Quality Control) โดยมีการทำ Shift-Based QC ตรวจสอบความถูกต้องตามรอบการทำงานสูงถึง 24.1% เหนือกว่าค่าเฉลี่ยภูมิภาค APAC ที่อยู่เพียง 7.7% ถึงกว่า 3 เท่า
นอกจากนี้ แล็บไทยยังนำเครื่องมือบริหารจัดการคุณภาพ Six Sigma มาใช้ลดความแปรปรวนของกระบวนการสูงถึง 72.3% ส่งผลให้ห้องปฏิบัติการมากกว่า 60% สามารถออกผลการตรวจวิเคราะห์ทางเคมีคลินิกทั่วไป (Routine TAT) ได้ภายในเวลาไม่เกิน 60 นาที ตอบสนองต่อการรักษาพยาบาลในภาวะวิกฤติได้อย่างมีประสิทธิภาพ
แม้มาตรฐานการตรวจจะเข้มแข็ง แต่ในมิติการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล (Digital Transformation) แล็บไทยยังเผชิญความท้าทายเชิงโครงสร้าง โดยภาพรวมห้องปฏิบัติการเครือข่ายสภาเทคนิคการแพทย์ 1,957 แห่ง มีสัดส่วนที่ผ่านการรับรองมาตรฐานสากล ISO 15189 อยู่ที่ 47.2% ขณะที่กลุ่มตัวอย่างในการสำรวจได้รับการรับรอง 36.5% ซึ่งยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยภูมิภาค APAC ที่ทะลุระดับ 50% ไปแล้ว
ช่องว่างสำคัญอยู่ที่โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล
โดยสัดส่วนการเชื่อมโยงระบบด้วย Cloud Middleware ของไทยอยู่ที่เพียง 5.1% และมีห้องปฏิบัติการเพียง 5.6% ที่เข้าสู่ระบบดิจิทัลเต็มรูปแบบ (Full Digital) ตามหลังค่าเฉลี่ยภูมิภาค APAC ที่ 24.0% อย่างมีนัยสำคัญ ปัจจัยหลักมาจากข้อจำกัดด้านกฎระเบียบและระบบจัดซื้อจัดจ้างของโรงพยาบาลภาครัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขที่มีมากกว่า 990 แห่ง ขณะเดียวกัน การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในกระบวนการทำงานยังอยู่ต่ำกว่า 15%
อย่างไรก็ตาม ผลสำรวจชี้ว่า มาตรฐานคุณภาพทำหน้าที่เป็นตัวเร่งดิจิทัลอย่างชัดเจน โดยแล็บที่ผ่านเกณฑ์ ISO 15189 มีอัตราการส่งผลตรวจถึงมือผู้ป่วยผ่าน Mobile Application สูงถึง 25% หรือมากกว่าค่าเฉลี่ยทั่วไปถึง 2 เท่า
ปรับมาตรฐานปี 2570 สู่ Human-in-the-loop
ดร.ทนพญ.สลักจิต ชุติพงษ์วิเวท นายกสภาเทคนิคการแพทย์ ระบุว่า สภาฯ ได้วางกรอบยุทธศาสตร์ 4 เสาหลัก เพื่อขับเคลื่อนการปิดช่องว่างดังกล่าวอย่างเป็นรูปธรรม ประกอบด้วย Framework (ปรับกรอบมาตรฐานปี 2570)ยกระดับมาตรฐานงานเทคนิคการแพทย์ (LA) และมาตรฐานกระทรวงสาธารณสุข (MOPH) ให้สอดรับกับ ISO 15189:2022 พร้อมบรรจุเกณฑ์การเชื่อมโยงระบบข้อมูล (Interoperability) ด้วยรหัสสากล LOINC และข้อกำหนดความปลอดภัยทางไซเบอร์
Cloud (เชื่อมโครงสร้างคลาวด์):สนับสนุน Cloud Middleware เชื่อมต่อข้อมูลผลตรวจระหว่างแล็บปฐมภูมิ โรงพยาบาลศูนย์ และเครือข่ายเขตสุขภาพอย่างไร้รอยต่อ AI & Workflow (บูรณาการ AI ปลอดภัย) นำ AI มาช่วยจัดการเวิร์กโฟลว์และลดงานเอกสารซ้ำซ้อน ภายใต้หลักการ “Human-in-the-loop” โดยมีนักเทคนิคการแพทย์กำกับตรวจสอบความถูกต้อง เพื่อให้บุคลากรมีเวลาไปโฟกัสการวิเคราะห์เคสที่ซับซ้อนและการปรึกษาทางคลินิกร่วมกับแพทย์
Digital Skills (พัฒนาทักษะบุคลากร): จัดฝึกอบรมหลักสูตร “AI for Medical Laboratory” และยกระดับองค์ความรู้ด้านจีโนมิกส์ (Genomics) ควบคู่กับการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบไร้กระดาษ (Paperless)
หนุน “Lab Anywhere” คุมเข้ม PDPA
การยกระดับโครงสร้างพื้นฐานห้องปฏิบัติการในครั้งนี้ มุ่งหวังเชื่อมโยงกับนโยบาย “Lab Anywhere” ของกระทรวงสาธารณสุข เพื่อเปิดทางให้ประชาชนเข้าถึงการเจาะเลือดตรวจแล็บใกล้บ้านที่คลินิกเทคนิคการแพทย์ชุมชน ช่วยลดความแออัดในโรงพยาบาลขนาดใหญ่
ขณะเดียวกัน สภาฯ ได้กำหนดมาตรการกำกับดูแลความปลอดภัยไซเบอร์และ พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) อย่างเข้มงวด โดยเฉพาะข้อมูลอ่อนไหวสูง เช่น ผลตรวจเอชไอวี และข้อมูลรหัสพันธุกรรมภายใต้โครงการ Genomics Thailand มีการคัดกรองสิทธิ์เข้าถึงตามลำดับชั้น พร้อมระเบียบปฏิบัติที่กำหนดให้นักเทคนิคการแพทย์ต้องอยู่ร่วมสังเกตการณ์ทุกครั้งที่มีการซ่อมบำรุงเครื่องมือแพทย์จากบุคคลภายนอก
ด้าน นายมิไฮ อิริเมสซู กรรมการผู้จัดการ บริษัท โรช ไดแอกโนสติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด ย้ำว่า โรชพร้อมสนับสนุนแพลตฟอร์ม LabInsights.com อย่างต่อเนื่องทุก 2 ปี โดยไม่มีค่าใช้จ่าย เพื่อเป็นดัชนีชี้วัดเชิงระบบ และร่วมถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อดันให้แล็บไทยผ่านเกณฑ์มาตรฐานสากลเพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่า 20% รองรับเป้าหมายการเป็นศูนย์กลางทางการแพทย์และสุขภาพ (Medical & Wellness Hub) ของภูมิภาคในระยะยาว





