การพัฒนา AI ภายในประเทศให้สามารถนำมาใช้กับงานพยาธิวิทยาได้จริง จึงเป็นเรื่องที่ควรให้ความสำคัญ ซึ่งความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้เชี่ยวชาญหลากหลายสาขา ไม่ใช่เฉพาะแพทย์เท่านั้น
KEY POINTS
- การตรวจ Biomarker ควรเป็นสิทธิพื้นฐานของผู้ป่วยมะเร็ง เพื่อให้คนไทยทุกคนเข้าถึง Precision Oncology ได้อย่างเท่าเทียม
- แนวทางที่นำข้อมูลเฉพาะของผู้ป่วยและลักษณะของโรคมาประกอบการตัดสินใจรักษาอย่างรอบด้าน เพื่อพิจารณาว่าทางเลือกใดเหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย
- การนำ AI มาใช้ในงานพยาธิวิทยาจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป สิ่งที่ทุกคนคาดหวังคือ การตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำ เพื่อนำไปสู่การรักษาที่แม่นยำ ในราคาที่ผู้ป่วยทุกคนสามารถเข้าถึงได้
ราชวิทยาลัยพยาธิแพทย์แห่งประเทศไทย และมะเร็งวิทยาสมาคมแห่งประเทศไทย บูรณาการความร่วมมือระหว่างเชื่อมโยงองค์ความรู้และการทำงานระหว่างพยาธิแพทย์และแพทย์มะเร็งวิทยา ส่งเสริมการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และพยาธิวิทยาดิจิทัล (Digital Pathology) สนับสนุนการวินิจฉัยและการรักษามะเร็งแบบแม่นยำ (Precision Oncology) และผลตรวจที่มีคุณภาพถูกนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจรักษาอย่างเหมาะสม โดยมีประโยชน์และความปลอดภัยของผู้ป่วยเป็นหัวใจสำคัญ
ความท้าทายสำคัญคือการนำ AI มาใช้มักมีต้นทุนเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเมื่อต้องพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ ดังนั้น การพัฒนา AI ภายในประเทศให้สามารถนำมาใช้กับงานพยาธิวิทยาได้จริง จึงเป็นเรื่องที่ควรให้ความสำคัญ ซึ่งความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้เชี่ยวชาญหลากหลายสาขา ไม่ใช่เฉพาะแพทย์เท่านั้น
ทั้งนี้ การขับเคลื่อน AI Pathology และ Precision Oncology ในประเทศไทยยังจำเป็นต้องอาศัยการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทั้งโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล คุณภาพของข้อมูลและตัวอย่าง การพัฒนาบุคลากร การส่งเสริมมาตรฐานการตรวจและรายงานผล ตลอดจนการพิจารณาความคุ้มค่าและความแตกต่างด้านทรัพยากรระหว่างสถานพยาบาล เพื่อให้การพัฒนาเทคโนโลยีสามารถตอบสนองต่อความต้องการของระบบบริการสุขภาพได้อย่างเหมาะสม
ข่าวที่เกี่ยวข้อง:
โรคมะเร็งปัญหาสาธารณสุขของไทย
ข้อมูลจากองค์การวิจัยมะเร็งนานาชาติ (International Agency for Research on Cancer: IARC) ภายใต้ GLOBOCAN 2022 ประเมินว่า ประเทศไทยมีผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ 183,541 ราย และมีผู้เสียชีวิตจากมะเร็ง 118,829 รายในปี 2022
โดยมะเร็งที่พบมากเมื่อพิจารณาทั้งสองเพศ ได้แก่ มะเร็งตับ มะเร็งปอด มะเร็งเต้านม มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง และมะเร็งปากมดลูกตามลำดับ ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนถึงความจำเป็นในการพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยมะเร็งอย่างครอบคลุม ตั้งแต่การป้องกันและตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ไปจนถึงการวินิจฉัยที่มีคุณภาพและการเลือกแนวทางรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
องค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) ระบุว่า มะเร็งประมาณ 30–50% สามารถป้องกันได้ผ่านการลดหรือหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงและการดำเนินมาตรการป้องกันที่มีหลักฐานรองรับ ขณะที่การวิเคราะห์ร่วมของ WHO และ IARC ซึ่งเผยแพร่ในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 ประเมินว่า 37% ของผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ทั่วโลกในปี 2022 หรือประมาณ 7.1 ล้านราย เชื่อมโยงกับสาเหตุที่สามารถป้องกันได้ ข้อมูลดังกล่าวตอกย้ำว่าการรับมือโรคมะเร็งจำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กันทั้งการป้องกัน การตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และการยกระดับคุณภาพการวินิจฉัยและรักษา
วินิจฉัยมีคุณภาพรากฐานสำคัญของการดูแล
ผศ.นพ.สุชิน วรวิชชวงษ์ ประธานราชวิทยาลัยพยาธิแพทย์แห่งประเทศไทย กล่าวว่า การวินิจฉัยที่มีคุณภาพเป็นรากฐานสำคัญของการดูแลผู้ป่วยมะเร็ง ขณะที่การวางแผนรักษาจำเป็นต้องอาศัยการเชื่อมโยงผลตรวจทางพยาธิวิทยา ผลตรวจ Biomarker และข้อมูลทางคลินิกเข้าด้วยกัน ความร่วมมือระหว่างราชวิทยาลัยพยาธิแพทย์แห่งประเทศไทยและมะเร็งวิทยาสมาคมแห่งประเทศไทยในครั้งนี้ จึงเป็นก้าวสำคัญในการสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างผู้เชี่ยวชาญทั้งสองสาขา ตั้งแต่การวินิจฉัยและแปลผลตรวจไปจนถึงการนำข้อมูลไปใช้ประกอบการตัดสินใจรักษา
ผศ.นพ.สุชิน กล่าวเพิ่มเติมว่า AI Pathology และ Digital Pathology มีศักยภาพในการเพิ่มเครื่องมือสนับสนุนการวิเคราะห์ภาพและข้อมูลทางพยาธิวิทยา ช่วยให้ผู้เชี่ยวชาญสามารถนำข้อมูลมาพิจารณาได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น อย่างไรก็ตาม การนำเทคโนโลยีมาใช้ต้องอาศัยการตรวจสอบความถูกต้อง การควบคุมคุณภาพ และการประเมินความเหมาะสมกับบริบทการใช้งานจริง โดย AI ควรเป็นเครื่องมือเสริมศักยภาพของแพทย์ ไม่ใช่สิ่งทดแทนความเชี่ยวชาญและดุลยพินิจทางการแพทย์
ตรวจ Biomarker สิทธิพื้นฐานผู้ป่วยมะเร็ง
“ราชวิทยาลัยพยาธิแพทย์ฯ ไม่เพียงมุ่งหวังให้เกิดความร่วมมือเชิงวิชาการ แต่เรากำลังเดินหน้าวาง ‘โครงสร้างพื้นฐานพยาธิวิทยาดิจิทัลแห่งชาติ’ ร่วมกับภาคีเครือข่าย ทั้งการจัดทำแนวทางปฏิบัติการใช้ AI, การพัฒนาหลักสูตรพยาธิแพทย์ยุคดิจิทัล ตลอดจนการผลักดันเชิงนโยบาย เพื่อผลักดันให้การตรวจ Biomarker เป็นสิทธิพื้นฐานของผู้ป่วยมะเร็ง เพื่อให้คนไทยทุกคนเข้าถึง Precision Oncology ได้อย่างเท่าเทียม”
ทางเลือกเหมาะสมสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย
ด้าน รศ.พญ.จารุวรรณ เอกวัลลภ นายกมะเร็งวิทยาสมาคมแห่งประเทศไทย กล่าวว่า Precision Oncology หรือการรักษามะเร็งแบบแม่นยำ คือแนวทางที่นำข้อมูลเฉพาะของผู้ป่วยและลักษณะของโรคมาประกอบการตัดสินใจรักษาอย่างรอบด้าน ทั้งชนิดและระยะของมะเร็ง ผลตรวจทางพยาธิวิทยา Biomarker ข้อมูลระดับโมเลกุล และสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย เพื่อพิจารณาว่าทางเลือกใดเหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย ภายใต้หลักฐานทางการแพทย์และข้อบ่งใช้ที่เกี่ยวข้อง เป้าหมายจึงไม่ใช่การใช้เทคโนโลยีหรือยารุ่นใหม่กับผู้ป่วยทุกราย แต่คือการเลือกการตรวจและการรักษาให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคลมากที่สุดเท่าที่หลักฐานรองรับ
รศ.พญ.จารุวรรณ กล่าวต่อว่า ผลตรวจที่มีคุณภาพจะเกิดประโยชน์สูงสุดเมื่อได้รับการนำมาพิจารณาร่วมกับข้อมูลทางคลินิกและความเชี่ยวชาญของทีมรักษา การทำงานร่วมกันระหว่างพยาธิแพทย์และแพทย์มะเร็งวิทยาจึงมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงผลตรวจไปสู่การตัดสินใจรักษา ส่งเสริมการดูแลผู้ป่วยแบบสหสาขาวิชาชีพ (Multidisciplinary Care) และสนับสนุนให้การรักษาสอดคล้องกับลักษณะของโรคและสถานการณ์ของผู้ป่วยแต่ละราย
หนึ่งในองค์ประกอบสำคัญของ Precision Oncology คือการตรวจตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ (Biomarker) การตรวจอิมมูโนฮิสโตเคมี (Immunohistochemistry: IHC) และการตรวจระดับโมเลกุล ซึ่งสามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับโปรตีนหรือความผิดปกติทางชีววิทยาบางประเภทของเซลล์มะเร็ง ข้อมูลเหล่านี้อาจมีความสำคัญต่อการจำแนกโรค การประเมินพยากรณ์โรค หรือการพิจารณาการรักษาบางประเภท โดยเฉพาะการรักษาแบบมุ่งเป้าและการรักษาที่ต้องอาศัยตัวบ่งชี้เฉพาะ ทั้งนี้ การเลือกตรวจและการแปลผลต้องเป็นไปตามข้อบ่งชี้และมาตรฐานทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้อง
ศ.นพ.ชนพ ช่วงโชติ ประธานคณะอนุกรรมการวินิจฉัยระดับโมเลกุลและอิมมูโนฮิสโตเคมีแม่นยำ ภายใต้ราชวิทยาลัยพยาธิแพทย์แห่งประเทศไทย กล่าวว่า คุณภาพและความแม่นยำของผลตรวจทางพยาธิวิทยา ทั้งการตรวจ IHC และการตรวจระดับโมเลกุล เป็นพื้นฐานสำคัญในการดูแลรักษาผู้ป่วยมะเร็ง เนื่องจากแพทย์ผู้รักษาจะนำผลตรวจเหล่านี้ไปใช้ประกอบการตัดสินใจเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
ปัจจุบัน ตัวบ่งชี้ทางชีวภาพที่จำเป็นต้องตรวจมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ตามการพัฒนายารักษามะเร็งชนิดใหม่ ๆ ขณะเดียวกัน เทคนิคการตรวจและการแปลผลทางห้องปฏิบัติการก็มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องเช่นกัน เพื่อให้ได้ผลตรวจที่มีความแม่นยำและเชื่อถือได้มากยิ่งขึ้น
ศ.นพ.ชนพ กล่าวเพิ่มเติมว่า AI มีศักยภาพสูงในการช่วยวิเคราะห์ภาพดิจิทัลของชิ้นเนื้อมะเร็งให้มีความแม่นยำมากขึ้น โดยเฉพาะการแปลผลเชิงปริมาณ เช่น การนับจำนวน หรือประเมินสัดส่วนเซลล์มะเร็งที่ให้ผลบวกจากการย้อม IHC นอกจากนี้ ตัวบ่งชี้ทางชีวภาพชนิดใหม่บางตัวจำเป็นต้องอาศัย AI ในการวิเคราะห์ เพื่อช่วยทำนายการตอบสนองต่อยารักษามะเร็ง การนำ AI มาใช้ในงานพยาธิวิทยาจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป สิ่งที่ทุกคนคาดหวังคือ การตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำ เพื่อนำไปสู่การรักษาที่แม่นยำ ในราคาที่ผู้ป่วยทุกคนสามารถเข้าถึงได้
ข้อควรระวังนำ AI มาใช้วินิจฉัยดูแลรักษาผู้ป่วย
นพ.ภาสกร วันชัยจิระบุญ กรรมการแพทยสภา กล่าวว่า การนำ AI มาใช้ในการวินิจฉัยและดูแลรักษาผู้ป่วยต้องให้ความสำคัญกับความถูกต้อง ความปลอดภัย และความเหมาะสมกับวัตถุประสงค์การใช้งาน ระบบ AI จำเป็นต้องได้รับการประเมินและติดตามผลเมื่อใช้งานจริง ขณะเดียวกัน สถานพยาบาลและบุคลากรทางการแพทย์ต้องเข้าใจทั้งศักยภาพและข้อจำกัดของเทคโนโลยี มีแนวทางตรวจสอบผลลัพธ์ และสามารถจัดการเมื่อพบความคลาดเคลื่อนได้อย่างเหมาะสม โดยยึดความปลอดภัยและประโยชน์ของผู้ป่วยเป็นสำคัญ
ทั้งนี้ การสร้างความเชื่อมั่นต่อ AI ทางการแพทย์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับประสิทธิภาพของเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการกำกับดูแล การควบคุมคุณภาพ และการคุ้มครองข้อมูลสุขภาพ ซึ่งเป็นข้อมูลที่มีความละเอียดอ่อน การรักษาความมั่นคงปลอดภัยของระบบ การกำหนดสิทธิ์เข้าถึง และการใช้ ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ที่เหมาะสมภายใต้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ล้วนเป็นองค์ประกอบสำคัญที่จะช่วยให้เทคโนโลยีถูกนำไปใช้อย่างรับผิดชอบ
