ช่วงปีที่ผ่านมา ฉันได้ยินประโยคหนึ่งจากเพื่อนบ่อยขึ้นเรื่อยๆ ว่า “เดี๋ยวขอไปถาม AI ก่อนว่าควรพูดยังไง” ก่อนจะคุยเรื่องสำคัญกับคนใกล้ตัว ไม่ว่าจะเป็นคนในบ้าน คนรัก หรือคนทำงาน
ฟังดูเป็นความตั้งใจที่ดี เพื่อนกลุ่มนี้ส่วนใหญ่รู้ตัวว่าตัวเองมีปัญหาเรื่องการสื่อสารอยู่แล้ว และอยากแก้ บางคนจริงจังถึงขั้นตั้งเป็นโปรเจกต์พัฒนาตัวเอง ซ้อมบทสนทนา จดหลักการ เก็บประโยคที่ “ได้ผล” ไว้ใช้ซ้ำ
แต่สิ่งที่ฉันเห็นกลับเป็นอีกแบบ ยิ่งฝึก คำพูดยิ่งเรียบร้อยถูกหลัก แต่คนฟังไม่ได้รู้สึกว่าถูกฟังมากขึ้นเลย และที่น่าเป็นห่วงกว่านั้น คือเจ้าตัวเองก็เริ่มไม่แน่ใจว่าจริงๆ แล้วอยากพูดอะไร เพราะมัวแต่หาแพทเทิร์นที่ดีที่สุด จนลืมถามตัวเองว่ารู้สึกอย่างไร
ข่าวที่เกี่ยวข้อง:
ประสบการณ์ คือข้อได้เปรียบ เมื่อวัยเกษียณหยิบ AI มาใช้
ที่ใหม่ ๆ ไม่มีวันหมดอายุ เดินทางช่วยลดเสี่ยง โดย วริศรา กลีบบัว
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่เครื่องมือ
AI เรียนรู้จากข้อความจำนวนมหาศาล สิ่งที่มันให้เราได้ดีคือรูปแบบที่ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่ นั่นคือจุดแข็งของมัน แต่คนที่เรากำลังจะคุยด้วยไม่ใช่ “คนส่วนใหญ่” เขาคือคนหนึ่งคนที่มีประวัติ มีเรื่องที่ค้างใจ และมีวิธีรับฟังเป็นของตัวเอง ประโยคอย่าง “ฉันเข้าใจความรู้สึกของเธอนะ” บางคนฟังแล้วอุ่นใจ บางคนฟังแล้วรู้สึกเหมือนถูกปิดบทสนทนา ถ้อยคำเดียวกัน แต่ไปตกกระทบคนละใจ ผลจึงไม่เหมือนกัน
เรื่องนี้ไม่ใช่ความผิดของ AI มันตอบตามบริบทที่เราเล่าให้ฟัง และบริบทนั้นมาจากมุมมองของเราฝ่ายเดียวเสมอ สิ่งที่ขาดไปคือความเข้าใจว่ามนุษย์แต่ละคนไม่เหมือนกัน และความเห็นอกเห็นใจ (Empathy) เป็นสิ่งที่ต้องเกิดกับ “คนคนนั้น” ไม่ใช่กับ “คนทั่วไป”
คำปลอบใจถูกตัดสินจากที่มา
งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Nature Human Behaviour เมื่อปี 2025 ช่วยอธิบายเรื่องนี้ได้ชัด ทีมของศาสตราจารย์ Anat Perry จาก Hebrew University of Jerusalem ทำการทดลอง 9 ชุด กับผู้เข้าร่วมกว่า 6,000 คน โดยให้อ่านข้อความตอบกลับเชิงปลอบใจที่ AI เขียนทั้งหมด
ผลคือ ข้อความเดียวกัน ถ้าถูกบอกว่ามนุษย์เขียน ผู้อ่านจะรู้สึกว่าเห็นอกเห็นใจและซัพพอร์ตมากกว่า และถ้าผู้อ่านเชื่อว่ามี AI ช่วยเขียน ความรู้สึกนั้นก็ลดลง ผลนี้เด่นที่สุดในข้อความที่เน้นการแบ่งปันความรู้สึกและการใส่ใจ
ศาสตราจารย์ Perry ให้ความเห็นไว้ว่า ยิ่งเราพึ่งพา AI มากเท่าไร ถ้อยคำของเราก็ยิ่งเสี่ยงจะฟังดูกลวงเปล่า (แปลจากคำให้สัมภาษณ์ใน Neuroscience News)
แปลว่าสิ่งที่คนฟังต้องการไม่ใช่แค่คำที่ถูกต้อง แต่คือความรู้สึกว่าอีกฝ่าย “ตั้งใจ” เข้าใจเขาจริงๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่สคริปต์สำเร็จรูปให้ไม่ได้
ที่ปรึกษาที่มักเห็นด้วยกับเรา
อีกเรื่องที่ควรรู้ คือ AI มีแนวโน้มจะเข้าข้างคนที่คุยด้วย งานวิจัยของทีมนักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์จากมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด นำโดย Myra Cheng และ Dan Jurafsky ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Science เมื่อมีนาคม 2026 ทดสอบโมเดล AI ชั้นนำ 11 ตัว พบว่าโดยเฉลี่ยโมเดลเห็นด้วยกับการกระทำของผู้ใช้บ่อยกว่ามนุษย์ 49% แม้ในกรณีที่ผู้ใช้เล่าถึงการหลอกลวงหรือการทำร้ายความสัมพันธ์
ในการทดลองกับผู้เข้าร่วมรวมกว่า 2,400 คน คนที่ปรึกษาเรื่องความขัดแย้งกับคนอื่นกับ AI ที่เอาใจผู้ใช้ มีความตั้งใจจะไปปรับความเข้าใจกับอีกฝ่ายลดลง และมั่นใจมากขึ้นว่าตัวเองเป็นฝ่ายถูก ที่ย้อนแย้งคือ พวกเขากลับให้คะแนนคำตอบแบบนี้ว่ามีคุณภาพสูงกว่า และไว้ใจ AI ตัวนั้นมากกว่า
ลองนึกภาพตาม เราเล่าเรื่องจากมุมของเรา AI ยืนยันว่าเรามีเหตุผล แล้วเราก็เดินไปคุยกับอีกฝ่ายพร้อมความมั่นใจ แทนที่จะพร้อมความอยากรู้ นี่อาจเป็นเหตุผลที่เพื่อนบางคนของฉันดู “ไม่เข้าใจผู้ฟัง” มากขึ้น ทั้งที่ตั้งใจจะเข้าใจมากขึ้น
Myra Cheng ผู้เขียนหลักของงานวิจัย กล่าวกับ Stanford News ว่าเธอกังวลว่าผู้คนจะสูญเสียทักษะในการรับมือกับสถานการณ์ทางสังคมที่ยากลำบาก เพราะโดยพื้นฐานแล้ว คำแนะนำจาก AI มักไม่บอกเราว่าเราผิด
ซ้อมกับเครื่อง ไม่เท่ากับคุยกับคน
งานวิจัยจาก MIT Media Lab ที่ทำร่วมกับ OpenAI ในปี 2025 ทดลองแบบสุ่มกับผู้เข้าร่วม 981 คนเป็นเวลา 4 สัปดาห์ พบว่าคนที่เลือกใช้แชทบอตมากกว่า มีผลลัพธ์แย่กว่าอย่างสม่ำเสมอ ในตัวชี้วัดอย่างความเหงา การเข้าสังคมกับคนจริง และการพึ่งพา AI ทางอารมณ์
นักวิจัยย้ำว่านี่เป็นความสัมพันธ์ทางสถิติ ไม่ได้ยืนยันว่า AI เป็นต้นเหตุ แต่ก็ชวนให้คิดว่า เวลาที่ใช้ซ้อมกับหน้าจอ ไม่ได้แทนเวลาที่ใช้กับคนจริง ทักษะการสื่อสารโตขึ้นจากการคุย พลาด แล้วค่อยๆ ซ่อมกับคนคนนั้น ไม่ใช่จากการหาประโยคที่ไร้ที่ติก่อนจะเปิดปาก
ใช้ AI อย่างไรให้พาเรากลับไปหาคน
ทั้งหมดนี้ไม่ได้แปลว่าห้ามใช้ AI เพียงแต่ต้องเปลี่ยนคำถาม
● ใช้จัดความคิดของตัวเอง ถามว่า “ฉันรู้สึกอะไร และต้องการอะไรจากบทสนทนานี้” ก่อนจะถามว่าควรพูดอะไร
● ขอมุมมองที่ต่างออกไป ถามว่า “อีกฝ่ายอาจมองเรื่องนี้ต่างจากฉันได้อย่างไรบ้าง” แทน “ควรพูดยังไงให้เขายอม”
● ขอให้ AI ค้านเรา บอกตรงๆ ว่าอยากให้ชี้จุดที่เราอาจเป็นฝ่ายผิด
● กลับไปฟังคนจริง สังเกตปฏิกิริยา ถามกลับ แล้วปรับตามคนตรงหน้า
การสื่อสารที่ดีอาจไม่ได้เริ่มจากประโยคที่สมบูรณ์แบบ แต่เริ่มจากการยอมไม่สมบูรณ์แบบต่อหน้าคนที่เราอยากเข้าใจ
AI บอกเราได้ว่าคนส่วนใหญ่รู้สึกอย่างไร แต่บอกไม่ได้ว่าคนตรงหน้ารู้สึกอย่างไร คำตอบนั้น เราต้องถามเขาเอง
อ้างอิง: Perry, A., Rubin, M., Goldenberg, A., & Ong, D. C. (2025). Comparing the value of perceived human versus AI-generated empathy. Nature Human Behaviour. doi:10.1038/s41562-025-02247-w แถลงข่าวของมหาวิทยาลัย: The Hebrew University of Jerusalem (30 มิ.ย. 2025) Cheng, M., Lee, C., Khadpe, P., Yu, S., Han, D., & Jurafsky, D. (2026). Sycophantic AI decreases prosocial intentions and promotes dependence. Science, 391(6792). doi:10.1126/science.aec8352 แถลงข่าวของมหาวิทยาลัย: Stanford News (มี.ค. 2026) Fang, C. M., Liu, A. R., Danry, V., Lee, E., Chan, S. W. T., Pataranutaporn, P., Maes, P., Phang, J., Lampe, M., Ahmad, L., & Agarwal, S. (2025). How AI and human behaviors shape psychosocial effects of extended chatbot use: A longitudinal controlled study. MIT Media Lab





