โครงการ Jerusalem Longitudinal Study ในอิสราเอล ติดตามผู้สูงอายุตั้งแต่อายุ 70 ถึง 90 ปี พบว่าอัตรารอดชีวิตต่ำที่สุดในกลุ่มที่ไม่ค่อยออกจากบ้าน และสูงที่สุดในกลุ่มที่ออกทุกวัน แม้คำนึงถึงฐานะ สมรรถภาพร่างกาย และโรคประจำตัวแล้ว
ที่น่าสนใจคือ ประโยชน์นี้พบได้แม้ในคนที่ออกกำลังกายน้อยและเคลื่อนไหวไม่คล่อง ดร.เจเรมี เจคอบส์ ผู้นำการศึกษา สรุปว่า “คนที่ฟื้นตัวได้ดียังคงเชื่อมโยงกับโลก ไม่ว่าร่างกายจะมีข้อจำกัดแค่ไหน”
ในทางกลับกัน ข้อมูลระดับชาติของสหรัฐฯ พบว่าอัตราเสียชีวิตในสองปีอยู่ที่ร้อยละ 5.8 ในคนที่ไม่ติดบ้าน แต่สูงถึงร้อยละ 40.3 ในคนที่ติดบ้าน และหลังปรับปัจจัยด้านสุขภาพแล้ว ภาวะติดบ้านยังสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงกว่า 1.81 เท่า
การอยู่บ้านอาจดูเหมือนการถนอมตัว แต่งานวิจัยชี้ว่าการหยุดออกไปข้างนอกอาจเป็นจุดเริ่มของความเสื่อมหลายด้าน
งานก่อนหน้าจากโครงการในอิสราเอลพบว่า ผู้ที่ออกจากบ้านทุกวันตอนอายุ 70 พอถึงอายุ 77 มีปัญหาสุขภาพใหม่น้อยกว่าอย่างชัดเจน ทั้งอาการปวดกล้ามเนื้อและข้อ ปัญหาการนอน ภาวะกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ และการทำกิจวัตรประจำวันได้น้อยลง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง:
ผู้สูงอายุที่อยู่แต่ในบ้านเสี่ยงเป็นอัลไซเมอร์เกือบสองเท่า
ในชนบทญี่ปุ่น คนที่ออกนอกบ้านสัปดาห์ละครั้งหรือน้อยกว่า เสี่ยงเกิดปัญหาการเคลื่อนไหวสูงกว่าคนที่ออกทุกวัน 4.02 เท่า และเมื่อเจ็บป่วยแล้วก็ฟื้นตัวได้ยากกว่า ที่น่าสนใจคือ “การออกนอกบ้าน” ในงานนี้หมายรวมถึงการไปซื้อของ เดินเล่น ไปโรงพยาบาล หรือออกไปทำสวน ไม่ต้องเป็นการท่องเที่ยวไกล ส่วนในสหรัฐฯ ผู้หญิงที่ออกนอกละแวกบ้านน้อยกว่าสัปดาห์ละสี่ครั้ง เสี่ยงเกิดภาวะเปราะบางสูงกว่า 1.7 เท่า
ด้านสมอง งานของ Rush University Medical Center พบว่าผู้สูงอายุที่อยู่แต่ในบ้านเสี่ยงเป็นอัลไซเมอร์เกือบสองเท่าของคนที่ยังเดินทางออกนอกเมือง
การเที่ยวยังพาให้เราเดินโดยไม่รู้ตัว งานวิเคราะห์ข้อมูล 15 การศึกษาทั่วโลกใน The Lancet Public Health พบว่า ในผู้ใหญ่อายุ 60 ปีขึ้นไป ความเสี่ยงเสียชีวิตลดลงตามจำนวนก้าว จนคงที่ที่ราว 6,000-8,000 ก้าวต่อวัน และความเร็วในการเดินสำคัญน้อยกว่าจำนวนก้าวรวม เดินชมเมืองช้า ๆ ก็นับ
เพื่อนร่วมทาง คือยาอีกขนาน
การออกจากบ้านมักพาเราไปพบผู้คน งานในญี่ปุ่นพบว่าผู้ที่ทั้งติดบ้านและแยกตัวจากสังคม เสี่ยงเสียชีวิตสูงกว่าคนที่ไม่มีทั้งสองภาวะราว 2.19 เท่า ในภาพใหญ่ งานวิเคราะห์จาก 148 การศึกษาพบว่าคนที่มีความสัมพันธ์ทางสังคมแน่นแฟ้นมีโอกาสรอดชีวิตสูงขึ้นร้อยละ 50 ขณะที่รายงาน Lancet Commission ปี 2567 จัดให้การแยกตัวทางสังคมเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของสมองเสื่อมในวัยหลัง 65 ปี
ทริปทำบุญกับชมรม หรือการพาหลานไปเที่ยว จึงไม่ใช่แค่ความสนุก แต่คือการดูแลสุขภาพไปพร้อมกัน
นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยอีดิธ โคแวน ออสเตรเลีย เสนอว่าประสบการณ์อย่างการพบคนใหม่ การได้ลองสิ่งที่ไม่เคยทำ และการผ่อนคลาย อาจช่วยชะลอความเสื่อมได้ และแม้ทริปสุดสัปดาห์ก็อาจมีประโยชน์ ทั้งนี้งานชิ้นนี้ยังเป็นกรอบแนวคิดเชิงทฤษฎี และผู้วิจัยย้ำว่าเฉพาะประสบการณ์เชิงบวกเท่านั้นที่อาจเป็นผลดี
ไบรอัน เจมส์ ผู้นำการศึกษาของ Rush ตั้งข้อสังเกตว่า พื้นที่ชีวิตอาจสะท้อนว่าเราได้ใช้และท้าทายสมองมากแค่ไหน ที่ใหม่ชวนให้สมองได้ทำงาน ทั้งหาทาง อ่านป้าย และปรับตัวกับสิ่งที่ไม่คุ้นเคย แล้วต้องออกบ่อยแค่ไหน? หรือไกลแค่ไหน?
ยังไม่มี “ขนาดยา” ที่แน่นอน แต่งานของดอว์น แม็คกี และคณะ ซึ่งใช้คะแนนพื้นที่ชีวิตเต็ม 120 พบว่า ในผู้ชาย คะแนน 40 หรือต่ำกว่า และในผู้หญิง คะแนน 60 หรือต่ำกว่า สัมพันธ์กับความเสี่ยงเสียชีวิตที่สูงขึ้น ผู้หญิงที่เดินทางพ้นละแวกบ้านด้วยตัวเองไม่ได้ เสี่ยงสูงกว่า 1.4 เท่า เมื่อคำนวณตามสูตรของแบบวัด การออกแค่ละแวกบ้านทุกวันจะได้ราว 48 คะแนน จึงยังไม่พ้นเกณฑ์ของผู้หญิง ต้องมีการเดินทางไกลกว่านั้นเข้ามาด้วย
จากงานวิจัยทั้งหมด พอสรุปเป็นแนวทางได้ว่าทุกวัน: ออกนอกบ้านอย่างน้อยหนึ่งครั้ง หลายครั้งต่อสัปดาห์: ออกพ้นละแวกบ้านนาน ๆ ครั้ง: ไปที่ที่ไม่เคยไปเดินให้ได้ราว 6,000-8,000 ก้าวต่อวัน ในผู้สูงอายุ 303 คนที่พื้นที่ชีวิตหดแคบลง มีถึง 188 คนที่กลับมาเดินทางไกลได้อีก และผู้ที่ยังมีใบขับขี่มีแนวโน้มที่พื้นที่ชีวิตจะหดตัวน้อยกว่า สะท้อนว่าการเข้าถึงการเดินทางคือกุญแจสำคัญ
งานเหล่านี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกต จึงยังสรุปไม่ได้ว่าการออกจากบ้านเป็น “สาเหตุ” ของอายุยืน และเป็นไปได้ว่าโรคในสมองอาจทำให้คนออกไปไหนน้อยลงก่อนความจำจะเสื่อม เกณฑ์ต่าง ๆ ก็มาจากผู้สูงอายุในสหรัฐฯ ญี่ปุ่น และอิสราเอล ยังไม่มีงานศึกษาในคนไทยโดยตรง ผู้มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนเดินทางไกล





