วันพุธ ที่ 18 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่

ดร.เสรี เตือนธุรกิจไทยเร่งปรับตัวรับมือโลกรวน 80% ของกรุงเทพฯ เสี่ยงน้ำท่วมซ้ำซาก ความเสียหายพุ่ง 3 แสนล้าน อุณหภูมิโลกทะลุ 1.5°C และภัยพิบัติสุดขั้วคือบททดสอบความอยู่รอด

KEY POINTS

  • ภาวะโลกรวนทำให้สภาพอากาศสุดขั้ว เช่น น้ำท่วม ภัยแล้ง และคลื่นความร้อน กลายเป็นความปกติใหม่ที่คุกคามการดำเนินธุรกิจและห่วงโซ่อุปทานโดยตรง
  • ธุรกิจไทยเผชิญความท้าทายสองด้าน ทั้งจากภัยพิบัติทางธรรมชาติที่รุนแรงขึ้น และแรงกดดันจากกฎระเบียบสากลที่บังคับให้ต้องมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero ตลอดห่วงโซ่อุปทาน
  • ทางรอดของธุรกิจคือการปรับตัวเชิงรุก โดยต้องเปลี่ยนจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้ามาเป็นการวางแผนรับมือตามฉากทัศน์ต่างๆ (Scenario Planning) และลงทุนเพื่อป้องกันความเสี่ยงล่วงหน้า

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหรือภาวะโลกรวนไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป แต่กำลังส่งผลกระทบโดยตรงต่อความอยู่รอดของภาคธุรกิจ ห่วงโซ่อุปทาน และชีวิตความเป็นอยู่ของคนไทยทุกคน ความผิดปกติในอดีตกลายเป็นเรื่องปกติ ทั้งแผ่นดินไหว ภัยแล้ง น้ำท่วมใหญ่ ไปจนถึงข้อบังคับด้านสิ่งแวดล้อมระดับโลก จึงจำเป็นที่ภาคธุรกิจต้องปรับตัว และลงมือทำตั้งแต่วันนี้

ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่

ดร.เสรี ศุภราทิตย์ ผู้อำนวยการศูนย์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศและภัยพิบัติ มหาวิทยาลัยรังสิต เปิดเผยในการบรรยายพิเศษ หัวข้อ โลกที่เปลี่ยนไป กับความจริงใหม่ของธุรกิจ ในงาน CPF Partner Day 2026 ว่าปัจจุบันโลกกำลังเผชิญกับสภาพอากาศที่รุนแรงและสุดขั้วมากขึ้นอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดในต่างประเทศ เช่น ประเทศญี่ปุ่นต้องสร้างห้องเย็นสำหรับให้คนเดินเท้าเข้าไปพักคลายร้อนระหว่างทาง เนื่องจากอุณหภูมิพุ่งสูงจนทำลายสถิติ เกาหลีใต้เผชิญสภาพอากาศร้อนจัดที่สุดในรอบ 200 ปี ขณะที่ยุโรปต้องเผชิญกับคลื่นความร้อน (Heatwave) ที่รุนแรงจนคร่าชีวิตผู้คนไปกว่า 30,000 คน ภายในช่วงเวลาเพียงไม่กี่เดือน (กรกฎาคม–สิงหาคม)

ปรากฏการณ์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคที่เรียกว่า “Climate Reality” ซึ่งหมายความว่า ความสุดขั้วของสภาพอากาศที่เคยเกิดขึ้นในอดีต ได้กลายเป็นเรื่องปกติธรรมดาของวันนี้ไปแล้ว หากภาคธุรกิจไม่ปรับตัว ย่อมไม่สามารถอยู่รอดในยุคต่อจากนี้ได้ ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ภัยพิบัติที่คร่าชีวิตผู้คนมากที่สุดตามสถิติคือพายุและน้ำท่วม แต่หากมองในแง่ของภัยคุกคามที่ไม่สามารถเตือนภัยล่วงหน้าได้และสร้างความสูญเสียอย่างฉับพลัน แผ่นดินไหว ถือเป็นภัยอันดับหนึ่งที่ต้องเฝ้าระวัง 

ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่ ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่

  • บทเรียนจากแผ่นดินไหว รู้ทันคลื่น 2 จังหวะ และวิธีเอาตัวรอดในเสี้ยววินาที

เหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ที่ส่งผลกระทบมาถึงประเทศไทยในวันที่ 28 มีนาคม 2569 ทำให้เห็นถึงความสำคัญของเวลาในสถานการณ์ฉุกเฉิน เมื่อเกิดแผ่นดินไหวในประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เมียนมา คลื่นแผ่นดินไหวจะเดินทางมาถึงประเทศไทยภายในเวลาประมาณ 5 นาที และใช้เวลาอีกเพียงไม่กี่นาทีก็อาจทำให้อาคารที่ไม่ได้มาตรฐานพังถล่มลงมาได้ หมายความว่าผู้คนมีเวลาตัดสินใจและเอาตัวรอดเพียงไม่กี่สิบวินาทีเท่านั้น

ในทางวิทยาศาสตร์ แผ่นดินไหวจะส่งคลื่นออกมา 2 จังหวะหลัก ได้แก่

คลื่นปฐมภูมิ (P-Wave) เป็นคลื่นที่เดินทางมาถึงก่อน ทำหน้าที่เสมือนสัญญาณเตือนภัยให้รู้ว่าเกิดแผ่นดินไหวขึ้นแล้ว ซึ่งคลื่นนี้ยังไม่สร้างความเสียหายรุนแรง

คลื่นทุติยภูมิ (S-Wave) จะเดินทางตามมาหลังจากคลื่นแรกประมาณ 30 วินาที คลื่นลูกนี้เองคือ “คลื่นฆาตกร” ที่ทำให้เกิดการสั่นสะเทือนอย่างรุนแรงและทำให้อาคารพังทลาย

หลักการปฏิบัติตัวเมื่อเกิดแผ่นดินไหวจึงขึ้นอยู่กับความมั่นใจในโครงสร้างอาคาร หากอยู่ในอาคารที่ออกแบบตามกฎกระทรวงและรับแรงแผ่นดินไหวได้ เช่น อาคารราชการหรือตึกสูงสมัยใหม่ที่ได้มาตรฐาน ไม่จำเป็นต้องวิ่งหนีออกนอกอาคาร เพราะการวิ่งกรูกันออกไปอาจทำให้เกิดการเหยียบกันหรือถูกวัตถุร่วงหล่นใส่ วิธีที่ถูกต้องคือ การมุดหลบใต้โต๊ะที่แข็งแรง เพื่อป้องกันโคมไฟ ฝ้าเพดาน หรือสิ่งของหล่นทับศีรษะ

แต่หากอยู่ในอาคารเก่า บ้านพักอาศัย 2-3 ชั้น หรืออาคารที่ไม่มั่นใจในโครงสร้าง ต้องรีบวิ่งหนีออกนอกอาคารให้เร็วที่สุด ภายในเวลา 30 วินาทีก่อนที่คลื่นลูกที่สองจะมาถึง 

ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่ ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่

  • ช่องโหว่ระบบเตือนภัยไทย เมื่อคำเตือนมาถึงในวันที่น้ำท่วมแล้ว

นอกเหนือจากแผ่นดินไหว ประเทศไทยยังประสบปัญหาเรื่องระบบเตือนภัยพิบัติที่ยังมีความล่าช้า โดยปัจจุบันประเทศไทยแบ่งระบบเตือนภัยออกเป็น 2 ส่วน คือ

ระบบเตือนภัยส่วนกลาง รับผิดชอบภัยพิบัติขนาดใหญ่ระดับประเทศ เช่น แผ่นดินไหว สึนามิ วาตภัย ภัยหนาว และโรคระบาด

ระบบเตือนภัยท้องถิ่น รับผิดชอบภัยที่เกิดขึ้นในพื้นที่เฉพาะจุด เช่น น้ำท่วม ดินโคลนถล่ม และฝุ่นละออง ซึ่งตามหลักการแล้วเป็นหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่จะต้องแจ้งเตือนประชาชนในพื้นที่ของตน

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติท้องถิ่นส่วนใหญ่ยังไม่มีความพร้อม ทำให้ส่วนกลางต้องเข้ามาช่วยส่งข้อความแจ้งเตือนแทน ส่งผลให้การแจ้งเตือนมักเกิดขึ้นล่าช้า ดังเช่นเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพมหานคร ที่ประชาชนจำนวนมากได้รับข้อความแจ้งเตือนในเวลา 09.00 น. ซึ่งเป็นเวลาที่น้ำได้ท่วมขังและไม่สามารถเคลื่อนย้ายรถยนต์หรือทรัพย์สินได้ทันแล้ว ทั้งที่กรุงเทพมหานครซึ่งอยู่ใกล้ชิดกับพื้นที่มากที่สุด ควรสามารถคาดการณ์ปริมาณน้ำในคลองสายหลัก เช่น คลองแสนแสบ และแจ้งเตือนประชาชนล่วงหน้าก่อนที่น้ำจะล้นตลิ่งได้ 

ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่

  • วิกฤตสมดุลโลก ภาวะ “เตาอบ” และสภาพอากาศเหวี่ยงสุดขั้ว

เมื่อมองลึกลงไปถึงสาเหตุที่ทำให้สภาพอากาศแปรปรวน จะพบว่าเกิดจากการที่โลกสูญเสียสมดุลพลังงาน เมื่อดวงอาทิตย์ส่องพลังงานมายังโลก โลกไม่สามารถสะท้อนความร้อนกลับออกไปสู่อวกาศได้ตามปกติ เนื่องจากมีชั้นก๊าซเรือนกระจกห่อหุ้มอยู่ ความร้อนส่วนเกินนี้จึงถูกกักเก็บไว้บนโลก โดยกว่า 91% ถูกดูดซับไว้ในมหาสมุทร และอีก 5% อยู่ในแผ่นดิน ทำให้สภาพแวดล้อมของโลกเปรียบเสมือน “เตาอบ” ที่สะสมความร้อนเพิ่มขึ้นทุกวัน

ผลกระทบที่ตามมาคืออุณหภูมิเฉลี่ยของโลกได้พุ่งทะลุเพดาน 1.5 องศาเซลเซียสไปแล้วในบางช่วงเวลา เช่น ในปี 2024 ที่แตะระดับ 1.58 องศาเซลเซียส และคาดการณ์ว่าภายในเดือนมกราคม ปี 2029 โลกจะก้าวข้ามเส้น 1.5 องศาเซลเซียสอย่างถาวร

สิ่งที่ภาคธุรกิจและการเกษตรต้องเผชิญนับจากนี้คือ 3 ปรากฏการณ์สำคัญ ได้แก่ 

สภาพอากาศแบบเหวี่ยงกลับไปกลับมา (Climate Whiplash) ในพื้นที่เดียวกันอาจเผชิญกับความร้อนจัดและแห้งแล้งอย่างหนักในเดือนนี้ แต่ในเดือนถัดไปกลับเผชิญกับฝนตกหนักและน้ำท่วมฉับพลัน

ฤดูกาลที่เปลี่ยนไป ช่วงเวลาที่มีอุณหภูมิสูงจัดเกิน 35 องศาเซลเซียส จะยาวนานขึ้น จากเดิมที่เคยร้อนจัดเฉพาะช่วงเดือนเมษายนประมาณ 17 วัน ในอนาคตอาจลากยาวไปถึง 3 เดือนเต็ม ซึ่งจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อผลผลิตทางการเกษตรและปศุสัตว์

ปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงขึ้น ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ล่าสุดชี้ให้เห็นว่า ปรากฏการณ์เอลนีโญที่กำลังก่อตัวขึ้นใหม่มีความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรงกว่าในอดีต อาจรุนแรงกว่าปี 2558–2559 ถึง 3 เท่า ซึ่งจะทำให้ในช่วงครึ่งปีแรกเกิดภาวะร้อนแล้งรุนแรงในรอบ 125 ปี ก่อนที่จะพลิกกลับเป็นฝนตกหนักและน้ำท่วมรุนแรงในช่วงครึ่งปีหลัง 

  • ความเสี่ยงประเทศไทย และความเสียหายทางเศรษฐกิจที่ประเมินค่าไม่ได้

จากแบบจำลองทางวิทยาศาสตร์พื้นที่ประเทศไทยตั้งแต่ระดับลุ่มน้ำเจ้าพระยาลงมาจนถึงระดับเขตในกรุงเทพมหานคร พบว่า เขตกรุงเทพฯ และปริมณฑล หากไม่มีการวางแผนป้องกันและจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ ในอนาคตพื้นที่กว่า 80% ของกรุงเทพฯ อาจตกอยู่ในความเสี่ยงน้ำท่วมซ้ำซาก ซึ่งจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อศูนย์กระจายสินค้า คลังสินค้า และเส้นทางคมนาคมขนส่งของภาคธุรกิจ

นิคมอุตสาหกรรมและพื้นที่เศรษฐกิจ เช่น เหตุการณ์น้ำท่วมในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมอมตะซิตี้ ที่เคยเตรียมพร้อมรับมือปริมาณน้ำฝนไว้ที่ 200 มิลลิเมตร แต่ปริมาณฝนจริงกลับตกลงมาสูงถึง 400 มิลลิเมตร ทำให้น้ำท่วมทะลักเข้าท่วมพื้นที่จนเกิดความเสียหายอย่างหนัก สะท้อนให้เห็นว่ามาตรฐานการป้องกันแบบเดิมไม่สามารถรับมือกับความรุนแรงของสภาพอากาศยุคใหม่ได้อีกต่อไป

เมืองชายฝั่งระดับโลก ไม่ใช่เพียงประเทศไทยเท่านั้น แต่เมืองเศรษฐกิจสำคัญอย่างฮ่องกง ก็มีความเสี่ยงที่จะจมอยู่ใต้น้ำในอนาคตหากไม่มีการป้องกัน ขณะที่ประเทศสิงคโปร์ได้เริ่มลงทุนสร้างคันกั้นน้ำและถมทะเลขยายพื้นที่ป้องกันเมืองล่วงหน้าไปไกลแล้ว

ทางรอดธุรกิจไทยในวันที่โลกรวน รับมือวิกฤตความท้าทายใหม่

ในเชิงตัวเลขทางเศรษฐกิจ หากประเทศไทยไม่ดำเนินการแก้ไขหรือป้องกันใด ๆ เลย มูลค่าความเสียหายจากน้ำท่วมและภัยพิบัติทางสภาพอากาศจะพุ่งสูงขึ้นจากปีละ 50,000 ล้านบาท ในปี 2030 ไปสู่ระดับ 300,000 ล้านบาทต่อปี ในปี 2050 ซึ่งสูงกว่างบประมาณการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานป้องกันน้ำท่วมอย่างมหาศาล 

  • กฎกติกาโลกบีบคั้น ห่วงโซ่อุปทานต้องเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero

นอกเหนือจากภัยธรรมชาติที่มองเห็นได้ด้วยตา ภาคธุรกิจไทยยังต้องเผชิญกับ “แรงกดดันด้านกฎระเบียบและการเงิน” ที่กำลังกลายเป็นมาตรฐานบังคับทั่วโลก:

การเปิดเผยข้อมูลความเสี่ยงด้านสภาพอากาศ (ISSB / IFRS S2) บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ เริ่มจากกลุ่ม SET50 และขยายสู่ SET100 จะต้องรายงานความเสี่ยงด้านสภาพอากาศและความเสี่ยงทางการเงินที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นทางการ

ผลกระทบต่อ SMEs ในห่วงโซ่อุปทาน บริษัทขนาดใหญ่จะไม่สามารถบรรลุเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ได้เลย หากคู่ค้าและซัพพลายเออร์ในห่วงโซ่อุปทานยังคงใช้พลังงานฟอสซิลและปล่อยคาร์บอนสูง ดังนั้น บริษัทแม่จึงจำเป็นต้องผลักดันให้คู่ค้าปรับตัวมาใช้พลังงานสะอาดและลดการปล่อยคาร์บอน ซึ่งถือเป็นเงื่อนไขสำคัญในการทำธุรกิจร่วมกันในอนาคต

ความเสี่ยงจากการละเลย ตัวอย่างบริษัทขนาดใหญ่ในต่างประเทศที่ต้องล้มละลายเพราะละเลยความเสี่ยงด้านสภาพอากาศ เช่น บริษัทไฟฟ้าในสหรัฐอเมริกา ที่ปล่อยให้อุณหภูมิที่สูงขึ้นทำให้สายไฟเกิดประกายไฟและลุกลามเป็นไฟป่าครั้งใหญ่ จนถูกฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายมหาศาลและต้องล้มละลายในที่สุด หรือบริษัทเกษตรที่สร้างโรงเรือนควบคุมสภาพอากาศ แต่กลับกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อไวรัสทำลายผลผลิตจนขาดทุนย่อยยับ 

  • ทางรอดของภาคธุรกิจ บริหารความเสี่ยงด้วย “ฉากทัศน์” และ “การปรับตัว”

ในยุคที่โลกก้าวข้ามจุดปลอดภัย 1.5 องศาเซลเซียสไปแล้ว มนุษยชาติกำลังเปลี่ยนผ่านจากยุคของการใช้ชีวิตตามปกติ เข้าสู่ยุคของการดิ้นรนเพื่อความอยู่รอด และหากไม่ลงมือทำอะไรเลย โลกอาจต้องเผชิญกับความล้มเหลว ซึ่งจะส่งผลกระทบหนักที่สุดต่อคนรุ่นใหม่ในอนาคต

ดร.เสรี กล่าวว่า ผู้ประกอบการและภาคธุรกิจควรเร่งดำเนินการเพื่อรับมือกับความไม่แน่นอนนี้ใน 4 ด้าน คือ

บริหารจัดการด้วยฉากทัศน์ เนื่องจากไม่มีใครสามารถทำนายอนาคตได้อย่างแม่นยำ 100% ธุรกิจจึงต้องวางแผนรับมือไว้ล่วงหน้า 3 ระดับ คือ กรณีที่ดีที่สุด กรณีปกติ และกรณีที่เลวร้ายที่สุด เพื่อให้องค์กรมีความพร้อมไม่ว่าจะเกิดเหตุการณ์ใดขึ้นก็ตาม

เปลี่ยนจากการ “ต่อสู้” เป็นการ “ป้องกันและปรับตัว” เพราะธรรมชาติมีความรุนแรงเกินกว่าที่เราจะเอาชนะได้ ธุรกิจต้องเปลี่ยนแนวคิดจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า มาเป็นการลงทุนเพื่อป้องกันและปรับตัวล่วงหน้า

มองวิกฤตเป็นเหตุการณ์ต่อเนื่อง เพราะภัยพิบัติในยุคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงอย่างเดียวแล้วจบไป แต่จะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ เช่น น้ำท่วมทำให้ถนนขาด ระบบอินเทอร์เน็ตล่ม ไฟฟ้าดับ และทำให้สายการผลิตหยุดชะงักทั้งระบบ ธุรกิจจึงต้องวางแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจให้ครอบคลุมทุกฟังก์ชันการทำงาน

ยึดหลักการแก้ไขปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติและธรรมาภิบาล ควบคู่ไปกับการปรับปรุงโครงสร้างทางกายภาพ ภาคธุรกิจและภาครัฐต้องให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูระบบนิเวศ พื้นที่ชุ่มน้ำ และป่าชายเลน รวมถึงการมีธรรมาภิบาลในการบริหารจัดการทรัพยากร เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันที่ยั่งยืนให้แก่ธุรกิจ สังคม และประเทศชาติ

บทเรียนจากวิกฤตโลกรวนและภัยพิบัติสุดขั้วตอกย้ำชัดเจนว่า การตั้งรับแบบเดิมไม่เพียงพออีกต่อไป ภาคธุรกิจไทยต้องเร่งยกระดับการบริหารความต่อเนื่องและวางแผนเชิงรุก เพื่อเปลี่ยนความท้าทายนี้ให้เป็นโอกาสในการสร้างความแข็งแกร่ง และนำพาองค์กรก้าวข้ามความเปลี่ยนแปลงไปสู่อนาคตที่ยั่งยืน