เสนอปฏิรูปพลังงานปตท.อยูใต้กม.แข่งขันการค้า

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) จัดแถลงข่าว “การปฎิรูปพลังงานไทย” โดยดร.อัมมาร สยามวาลา นักวิชาการเกียรติคุณ ดร.เดือนเด่น นิคมบริรักษ์ ผู้อำนวยการวิจัยด้านการบริหารจัดการระบบเศรษฐกิจ

โดยดร.เดือนเด่น แถลงว่า ตนแยกปัญหาเรื่องก๊าซ เป็น 3 ประเด็น คือ 1.ปัญหาด้านประสิทธิภาพ 2.สิทธิของประชาชนในการใช้พลังงาน 3ธรรมาธิบาลในกิจการพลังงาน ซึ่งปัญหาด้านประสิทธิภาพ แยกเป็นเรื่องของการผูกขาด เช่น โรงแยกก๊าซมีทั้งหมด 6 โรง แต่เป็นของบริษัทปตท.แต่เพียงผู้เดียว หากต้นน้ำมีเจ้าของคนเดียว ปลายน้ำจะทำอย่างไร เราจึงมีข้อเสนอในการสลายการผูกขาด ระยะสั้น คือ ผลักดันให้คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ออกประกาศ third party access ให้คนที่ 3 สามารถใช้สถานีของปตท.ได้ สำหรับท่อก๊าซและสถานี รับ-จ่ายอย่างรวดเร็วที่สุดและปตท.ออก third party access code หลังจากนั้นเตรียมการแยกบัญชีและแยกนิติบุคคลสำหรับท่อก๊าซและโรงแยกก๊าซ กำหนดให้ปตท.อยู่ภายใต้กฎหมายแข่งขันการค้า พ.ศ. 2542 ระยะกลาง แยกธุรกิจท่อก๊าซและโรงแยกก๊าซออกจากปตท.และห้ามผู้ที่ประกอบธุรกิจที่เกี่ยวเนื่องถือหุ้น เพื่อให้มีการพัฒนาอุตสาหกรรมปลายน้ำ

ส่วนการบิดเบือนราคามีการตรึงราคา LPG และ NGV ให้ต่ำ จึงมีผู้อยากผลิตน้อยและนำเข้าเยอะ หากมีผู้ผลิตเยอะ ก็จะทำให้นำเข้าน้อยลง หรือจะได้ไม่ต้องนำเข้า จึงต้องมีการทบทวนนโยบายตรึงราคา เราจึงมีข้อเสนอ เรื่อง LPG และ NGV ก๊าซธรรมชาติให้เป็นราคาใกล้ราคานำเข้าสำหรับผู้ใช้ทุกกลุ่ม รวมอุตสาหกรรมปิโตรเคมีเพื่อสร้างแรงจูงใจในการผลิตก๊าซในประเทศและให้การเลือกใช้ประเภทของพลังงานมีประสิทธิภาพ เก็บส่วนต่างระหว่างต้นทุนกับราคาเข้ากองทุนเพื่อใช้ในการอุดหนุนผู้มีรายได้น้อย หรือกำหนดปริมาณก๊าซภายในประเทศที่แต่ละกลุ่มสิทธิใช้อย่างชัดเจน เช่นการผลิตไฟฟ้า ยกเลิกการเก็บเงินเข้ากองทุนนำมันสำหรับพลังงานทุกประเภทยกเว้นข้อ 2

ดร.เดือนเด่น กล่าวต่อว่า สิทธิในการใช้พลังงาน การเข้าถึงก๊าซอ่าวไทย ควรกำหนดราคา LPG ที่เท่าเทียมกันระหว่างอุตสาหกรรรม โดยราคาที่เหมาะสมคือราคาที่อ้างอิงราคาในตลาดโลก ควรจัดโครงสร้างตลาด LPG ไม่ให้มีการเลือกปฎิบัติ หรืออย่างน้อยต้องเปิดเผยรายละเอียดของสัญญาซื้อขายก๊าซต่อหน่วยงานกำกับดูแล การกำกับราคาพลังงาน ควรมีสูตรราคาที่อิงกับต้นทุนที่มีประสิทธิภาพ ควรให้ผู้มีส่วนได้เสียมีส่วนร่วมในการพิจารณาความเหมาะสมของค่าตัวแปร ในสูตรที่ใช้ในการกำหนดราคา ควรเปิดเผยรายละเอียดเกี่ยวกับวิธีการคำนวนต้นทุนและราคาพลังงานต่อสาธาณชน

ทั้งนี้การส่งเสริมธรรมาธิบาลในการบริหารจัดการธุรกิจพลังงาน ความโปร่งใสระยะสั้น ผู้ประกอบการ เปิดเผยสัญญาซื้อขายพลังงานในกรณีที่เป็นผู้ซื้อหรือขายรายเดียวต่อหน่วยกำกับดูแลต่อสาธรณชน กระทรวงพลังงานและคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน ให้ข้อมูลเกี่ยวกับราคาพลังงานที่มีการจ่ายจริงทุกประเภทในเวปไซต์ รวมทั้งค่าธรรมเนียมอื่นๆ อย่างเป็นระบบและเข้าใจง่าย กระทรวงพลังงานและคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน เปิดเผยที่มาของค่าตัวแปรต่างๆที่ใช้ในการกำหนดราคาตามสูตร ส่วนฝ่ายบริหาร ห้ามผู้ที่มีบทบาทในการกำหนดนโยบายกิจการพลังงานหรือกำกับกิจการพลังงานเป็นกรรมการบริษัทพลังงานที่อยู่ภายใต้การกำกับทุกแห่ง

นอกจากนี้ความโปร่งใส ระยะยาว สลายการผูกขาดในตลาดพลังงาน (เว้นแต่ท่อก๊าซซึ่งต้องกำกับดูแล) เพื่อที่จะให้ให้กลไกตลาดกำหนดราคาที่เหมาะสม ลดการกำหนดราคาโดย สูตร ซึ่งไม่โปร่งใส ใช้กลไกตลาดแทน

ด้านการมีส่วนร่วม ให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เช่นตัวแทนผู้ใช้พลังงานและผู้เชี่ยวชาญจากภายนอกมีส่วนร่วมในการกำหนดโครงสร้างและระดับราคาพลังาน ให้กระบวนการออกแบบและประมูลการผลิตไฟฟ้าหรือสัมปทานการขุดเจาะและผลิตปิโตรเลียม โปร่งใสต่อสาธาณชน ให้หน่วยงานกำกับดูแลควรมีเป้าหมายของการกำกับดูแลที่ชัดเจนและมีการประเมินผลการปฎิบัติหน้าที่ตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ เช่นการออก third party access การทบทวนอัตราค่าผ่านท่อ การแยกบัญชี หน่วยงานกำกับดูแลควรชี้แจงข้อสงสัยของสาธารณชนด้วยข้อมูลที่เชื่อถือได้เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือ

ดร.อัมมาร กล่าวว่า ราคาน้ำมันในประเทศ อำนาจต่อรองอยู่ที่ผู้ขุดเจาะสูง เราจึงต้องสร้างอำนาจต่อรอง โดยให้ปตท.เป็นผู้ซื้อรายเดียว เรื่องนี้จึงมีเหตุผลเพียงพอให้มีผู้ซื่อผู้เดียว ซึ่งเป็นจุดเดียวที่การผูกขาดเหมาะสม แต่ในทางกฎหมายปตท.เป็นเจ้าของก๊าซที่มี เราจึงต้องมองว่าเป็นสาธารณสมบัติ ไม่ใช่เอาไปใช้และเป็นอำนาจผูกขาด ในการบริหารตลาดก๊าซเพื่อประโยนช์ของตัวเองเป็นหลัก

ส่วนราคาน้ำมันที่เหมาะสม คือ ราคาที่เป็นธรรม เป็นราคาที่จูงใจให้ผู้ผลิตเพียงพอความต้องการ ผลิตด้วยประสิทธิภาพที่ดี ไม่สร้างกำไรเกินควรให้กับผู้ประกอบการ โรงกลั่นต้องยอมขาดทุนหรือได้อะไรบางอย่างจากรัฐบาล อย่างไรก็ตามประเทศไทย นำเข้าน้ำมันดิบ (ราคา import parity กับสิงคโปร์) เพื่อกลั่นเป็นผลิตภัณฑ์ ซึ่งมีการส่งออก (import parity กับประเทศสิงคโปร์) ดังนั้นปัญหา คือ ถ้าคิดราคาผลิตภัณฑ์ที่ import parity โรงกลั่นจะขาดทุน ถ้าคิดราคาผลิตภัณฑ์ที่ import parity ราคาอาจสูงเกินไป ถ้าไม่มีโรงกลั่นราคาทั้งหมดจะสูงตาม import parity ถ้ายังต้องการให้มีโรงกลั่นในประเทศ ต้องการให้คุ้มครอง ดังนั้นราคาที่เหมะสมต้องอยู่ระหว่าง export และ import parity