แนวคิด "การเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่าน" (Transition Finance) มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนเงินทุนให้ธุรกิจ โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่ลดคาร์บอนได้ยาก
KEY POINTS
- การเปลี่ยนผ่านสู่ธุรกิจที่ยั่งยืนไม่จำเป็นต้องเป็นสีเขียวในทันที แต่สามารถค่อยๆ ปรับตัวผ่านแผนงานที่ชัดเจนและวัดผลได้
- แนวคิด "การเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่าน" (Transition Finance) มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนเงินทุนให้ธุรกิจ โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่ลดคาร์บอนได้ยาก (Hard-to-Abate Sectors)
- ก.ล.ต. ได้ออกหลักเกณฑ์รองรับตราสารหนี้อย่าง Transition Bond และ Thailand Amber Bond เพื่อเป็นแหล่งทุนให้ธุรกิจที่กำลังอยู่ในช่วงปรับตัวสู่ความยั่งยืน
- นักลงทุนให้ความสำคัญกับแผนการดำเนินงานที่จับต้องได้และความคืบหน้าที่วัดผลได้ มากกว่าการประกาศเป้าหมาย Net Zero เพียงอย่างเดียว
สวัสดีครับ
ทุกวันนี้แทบไม่มีใครตั้งคำถามอีกแล้วว่า “ธุรกิจจำเป็นต้องปรับตัวสู่ความยั่งยืนหรือไม่” เพราะคำตอบนั้นชัดเจนอยู่แล้ว สิ่งที่ภาคธุรกิจกำลังเผชิญกลับเป็นคำถามที่ตอบยากกว่าและถามกันมาตลอด นั่นคือ “จะเปลี่ยนผ่านอย่างไร และใครจะเป็นผู้สนับสนุนเงินทุนสำหรับการเปลี่ยนผ่านนั้น”
ประเด็นดังกล่าวเป็นหนึ่งในหัวข้อสำคัญที่ผมได้รับฟังจากการเข้าร่วมงานเสวนา SEC–IFC Executive Training on Sustainable Finance and Labelled Instruments ซึ่งจัดขึ้นจากความร่วมมือระหว่างสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) และ International Finance Corporation (IFC) หรือบรรษัทการเงินระหว่างประเทศ ภายในงานมีการแลกเปลี่ยนมุมมองที่น่าสนใจในเรื่องการเงินเพื่อความยั่งยืน ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงทิศทางของตลาดทุนเท่านั้น แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความสามารถของประเทศไทยในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสู่คาร์บอนต่ำ
ภายใต้เป้าหมาย NDC 3.0 ประเทศไทยตั้งเป้าลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิลงร้อยละ 47 จาก 287 ล้านตัน
คาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าในปี 2562 เหลือ 152 ล้านตันในปี 2578 พร้อมมุ่งสู่ Net Zero ในปี 2593 อย่างไรก็ตาม การบรรลุเป้าหมายดังกล่าวต้องอาศัยเงินลงทุนมหาศาลราว 5-7 แสนล้านบาทต่อปี ตั้งแต่ปัจจุบันจนถึงปี 2578 เพื่อใช้ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน การขนส่ง และอุตสาหกรรม เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่าน นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม “การเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่าน” จึงกลายเป็นประเด็นสำคัญที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างมากในแวดวงการเงินและการลงทุนในปัจจุบัน
หัวใจของ “Transition” คือการยอมรับความจริงว่าธุรกิจและเศรษฐกิจในปัจจุบันยังไม่สามารถก้าวสู่ความเป็นสีเขียวได้ทันที แต่จำเป็นต้องค่อยๆ เดินไปตามเส้นทางที่ชัดเจนและวัดผลได้ เศรษฐกิจไทยยังต้องพึ่งพาอุตสาหกรรมที่ลดการปล่อยคาร์บอนได้ยากหรือ Hard-to-Abate Sectors เป็นสัดส่วนต่อเศรษฐกิจที่สูงมาก เช่น ปูนซีเมนต์ เหล็ก และการขนส่ง ซึ่งไม่สามารถเปลี่ยนเป็น “สีเขียว” ได้ทันที เพราะมีข้อจำกัดทั้งด้านเทคโนโลยี ต้นทุน และโครงสร้างพื้นฐาน
หากเปรียบเศรษฐกิจไทยเป็นสี วันนี้เราอาจยังไม่ใช่ “สีเขียว” หากเป็น “สีน้ำตาล” หรือ “สีเหลือง” เสียมากกว่า แต่หัวใจของการเปลี่ยนผ่านคือการนำเงินทุนเข้าไปช่วยให้ธุรกิจเหล่านั้นค่อยๆ เขียวขึ้น แนวคิดนี้สอดคล้องกับนโยบายการลงทุนด้านความยั่งยืนของกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ (กบข.) ที่ได้ประกาศไว้อย่างชัดเจนว่า แทนที่จะหลีกเลี่ยงการลงทุนในอุตสาหกรรมที่มีการปล่อยคาร์บอนสูง กบข. เลือกที่จะทำงานร่วมกับบริษัทต่างๆ โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่ลดการปล่อยคาร์บอนได้ยาก (Hard-to-Abate Sectors) เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่การดำเนินธุรกิจที่ยั่งยืนมากขึ้น
ทิศทางดังกล่าวได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างมากในตลาดทุนระดับโลก โดย International Capital Market Association (ICMA) ให้ความสำคัญกับ “ความน่าเชื่อถือของการเปลี่ยนผ่าน” ซึ่งครอบคลุม 4 องค์ประกอบสำคัญในการเปิดเผยข้อมูล ได้แก่ 1) กลยุทธ์และธรรมาภิบาล 2) ความสำคัญของประเด็นสิ่งแวดล้อมด้านธุรกิจ 3) เป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ และ 4) ความโปร่งใสในการนำแผนไปปฏิบัติ นั่นเป็นเพราะนักลงทุนต้องการเห็น "แผน” ว่าจะไปถึงเป้าหมายนั้นอย่างไร ต้องลงทุนอะไร และจะวัดความคืบหน้าได้อย่างไร
สำหรับประเทศไทย ก.ล.ต. ได้นำแนวคิดข้างต้นมาต่อยอดผ่านหลักเกณฑ์ที่รองรับทั้ง Transition Bond และ Thailand Amber Bond ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 16 กันยายน 2569 โดย Transition Bond นั้นเป็นตราสารที่นำเงินไปลงทุนในโครงการที่สอดคล้องกับกลยุทธ์หรือแผนการเปลี่ยนผ่านขององค์กรและอ้างอิงมาตรฐานสากล ขณะที่ Thailand Amber Bond นำเงินไปลงทุนในกิจกรรม “สีเหลือง” หรือ Amber ตาม Thailand Taxonomy และอ้างอิงมาตรฐานที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลเช่นกัน
สิ่งที่น่าสนใจคือ “Amber” หมายถึงกิจกรรมที่ยังอยู่ระหว่างการเปลี่ยนผ่าน ซึ่งแม้จะยังไม่บรรลุการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ แต่สามารถลดการปล่อยได้อย่างมีนัยสำคัญตามเส้นทางการลดคาร์บอนที่น่าเชื่อถือ ภายใต้เงื่อนไขและกรอบระยะเวลาที่กำหนดไว้ใน Thailand Taxonomy แนวคิดนี้มีความสำคัญไม่น้อย ทำให้เราเห็นว่าธุรกิจไม่จำเป็นต้องรอให้ “เขียว” 100 เปอร์เซ็นต์ ก่อนจึงจะเข้าถึงเงินทุนสำหรับการเปลี่ยนผ่านได้ แต่ต้องแสดงให้เห็นว่ากำลังเดินไปในทิศทางที่ “ถูกทาง” ด้วยการมีแผนงานที่ชัดเจน
สำหรับภาคธุรกิจ การเปลี่ยนผ่านจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากโครงการขนาดใหญ่ แต่อาจเริ่มจากการตั้งคำถามว่า กิจกรรมใดใช้พลังงานมากที่สุด ปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากที่สุด และส่วนใดสามารถปรับปรุงได้ก่อน จากนั้นจึงเก็บข้อมูลเพื่อสร้าง Baseline พิจารณาการปรับปรุงเครื่องจักร เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต หรือใช้พลังงานสะอาด และนำสิ่งเหล่านี้มาจัดทำเป็นแผนลงทุนระยะ 3-5 ปี โดยกระบวนการนี้จะช่วยเปลี่ยนเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมที่อาจดูไกลตัว ให้กลายเป็นแผนธุรกิจที่ดึงดูดเงินลงทุน มีกรอบระยะเวลา และมีกลไกในการติดตามการดำเนินงาน
ท้ายที่สุด ผมมองว่าการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำไม่ใช่การแข่งขันว่าใครประกาศ Net Zero ได้ก่อน แต่เป็นการแข่งขันว่าใครสามารถเปลี่ยนเป้าหมายนั้นให้เป็นการลงมือทำและผลลัพธ์ทางธุรกิจได้จริง สำหรับผู้ประกอบการ คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “ธุรกิจของเราปล่อยคาร์บอนเท่าไร” แต่ควรถามต่อว่า “เรารู้หรือยังว่ากำลังมุ่งไปทิศทางใด ต้องเปลี่ยนอะไร ต้องลงทุนเท่าไร และจะเริ่มต้นเมื่อไร” ในโลกที่กำลังเปลี่ยนผ่าน ธุรกิจไม่จำเป็นต้องเขียวตั้งแต่วันนี้ แต่ต้องมีแผนที่ชัดเจน ลงมือทำได้จริง เพราะในท้ายที่สุด นักลงทุนไม่ได้ให้คุณค่ากับคำประกาศเพียงอย่างเดียว แต่ให้คุณค่ากับความคืบหน้าที่วัดผลได้ครับ





