ตัวเลขเศรษฐกิจไทยไตรมาส 3/2569 ที่สภาพัฒน์เพิ่งประกาศ ดูจากตัวเลขหลักแล้วดีขึ้น เพราะเศรษฐกิจขยายตัว 2.9% เร่งขึ้นจากไตรมาสก่อน แต่ยังต่ำกว่าที่ตลาดและผู้เขียนคาดไว้
และเมื่อดูโครงสร้างข้างใน จะพบว่าเศรษฐกิจไทยกำลังฟื้นบนขาเดียว การเติบโตกระจุกอยู่ในเครื่องยนต์ไม่กี่ตัว ส่วนที่เหลือของระบบเศรษฐกิจยังไม่ฟื้นตาม ข้อสังเกตนี้มีนัยสำคัญต่อทิศทางเศรษฐกิจปี 2570 ด้วย
แรงขับเคลื่อนหลักของไตรมาสนี้มาจากสองส่วน คือการลงทุนภาคเอกชนที่ขยายตัวถึง 16.2% สูงสุดในรอบกว่าทศวรรษ และการส่งออกที่เร่งตัวแรงถึง 18.3% ทั้งสองส่วนผูกกับห่วงโซ่อุปทานปัญญาประดิษฐ์ (AI) และศูนย์ข้อมูล (Data Center) เกือบทั้งหมด
สินค้าที่ส่งออกได้ดีเป็นอุปกรณ์สื่อสาร ชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ และแผงวงจร ส่วนการลงทุนที่เพิ่มขึ้นเป็นการลงทุนในเครื่องจักรและอุปกรณ์คอมพิวเตอร์เป็นหลัก ทั้งปีนี้ การลงทุนภาคเอกชนอาจคิดเป็นสัดส่วนเกือบทั้งหมดของการเติบโตทางเศรษฐกิจ
ขณะเดียวกัน การบริโภคภาคเอกชนขยายตัวต่ำกว่าคาด เพราะวิกฤติตะวันออกกลางทำให้ราคาพลังงานและค่าครองชีพสูงขึ้น ครัวเรือนจึงเหลือรายได้ไว้ใช้จ่ายน้อยลง
ภาคบริการที่เกี่ยวกับการท่องเที่ยว ทั้งโรงแรมและร้านอาหาร ชะลอตัวตามจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ลดลงต่อเนื่อง ส่วนภาคอสังหาริมทรัพย์และการก่อสร้างภาคเอกชนกลับมาหดตัว
ภาคการผลิตเป็นภาพย่อของเศรษฐกิจไทยในตอนนี้ ตัวเลขรวมดูดี เพราะภาคการผลิตขยายตัวเร่งขึ้นชัดเจน แต่แรงหนุนมาจากการผลิตเพื่อส่งออกในกลุ่มอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์ ส่วนนี้เติบโตในระดับเกิน 20%
นอกจากนี้ สภาพัฒน์ยังปรับดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรมชุดใหม่ให้ครอบคลุมสินค้าเทคโนโลยีขั้นสูงมากขึ้น ตัวเลขเศรษฐกิจครึ่งปีแรกจึงถูกปรับขึ้นด้วย
อย่างไรก็ตาม อุตสาหกรรมดั้งเดิมที่เคยเป็นฐานของการจ้างงานในประเทศกลับอ่อนแอลง การส่งออกสินค้าเกษตรและอาหาร รถยนต์นั่ง และน้ำตาลหดตัว การผลิตเสื้อผ้าและปิโตรเคมีขั้นต้นลดลงต่อเนื่อง อัตราการใช้กำลังการผลิตโดยรวมลดลงต่ำกว่า 60% ต่ำสุดในรอบ 7 ไตรมาส แปลว่าโรงงานจำนวนมากยังมีเครื่องจักรว่างอยู่ราวสองในห้า และการก่อสร้างโรงงานใหม่ยังหดตัว
ข้อสังเกตที่สำคัญอีกข้อคือ ไทยยังอยู่ช่วงปลายน้ำของห่วงโซ่อุปทาน AI เช่น การประกอบแผงวงจรและระบบระบายความร้อน การลงทุนศูนย์ข้อมูลส่วนใหญ่ต้องนำเข้าชิ้นส่วนและเครื่องจักรจากต่างประเทศ ทำให้ประเทศขาดดุลการค้าในสินค้ากลุ่มนี้
แม้การส่งออกจะเติบโตสูง ผลบวกจากการลงทุนจึงไหลออกไปกับการนำเข้า และกระจายลงไปถึงผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) และแรงงานในประเทศได้น้อย
ในภาวะที่เศรษฐกิจฐานรากอ่อนแอ ภาครัฐควรเป็นกันชน โดยเฉพาะผ่านการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งมีผลทวีคูณต่อเศรษฐกิจในประเทศสูงกว่าการลงทุนที่ต้องพึ่งการนำเข้า
แต่ในไตรมาสนี้ การใช้จ่ายเพื่อการบริโภคของภาครัฐหดตัว ส่วนการลงทุนภาครัฐแม้กลับมาขยายตัว ก็ยังอยู่ในระดับต่ำและแทบไม่มีส่วนต่อการเติบโต การก่อสร้างภาครัฐเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย เมื่อภาครัฐไม่ได้ช่วยผลักดัน เศรษฐกิจไทยจึงยิ่งพึ่งการลงทุน AI ของภาคเอกชนมากขึ้น
การที่ภาคเอกชนลงทุนกระจุกอยู่ใน AI เกิดผลสองด้าน ด้านแรกคือการฟื้นตัวแบบรูปตัว K (K-Shaped Recovery) บริษัทขนาดใหญ่และแรงงานทักษะสูงในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีอยู่ “ขาบน” ของตัว K รายได้และการจ้างงานเพิ่มขึ้น
ขณะที่ SMEs แรงงานในภาคท่องเที่ยว ค้าปลีก และอุตสาหกรรมดั้งเดิมอยู่ “ขาล่าง” สินเชื่อของ SMEs ยังหดตัว คุณภาพหนี้แย่ลง และผู้ว่างงานเพิ่มขึ้นในกลุ่มนี้ ระบบการเงินก็แยกเป็นรูปตัว K เช่นกัน สินเชื่อธุรกิจขนาดใหญ่ยังเติบโต แต่สินเชื่อ SMEs ลดลง
ด้านที่สองคือ อุปสงค์ของการลงทุน AI ซึ่งเป็นเครื่องยนต์หลักนี้เริ่มมีความเสี่ยงมากขึ้น ในสัปดาห์แรกของเดือน พ.ย. อุตสาหกรรม AI ของสหรัฐฯ เจอแรงกระแทกสองครั้งพร้อมกัน คือ
(1) การเลือกตั้งกลางเทอมที่พรรคเดโมแครตชนะทั้งสองสภา และการลงประชามติในระดับท้องถิ่นส่วนใหญ่ออกมาให้จำกัดการสร้างศูนย์ข้อมูล
(2) การลาออกของผู้นำ Nvidia ซึ่งเป็นแกนกลางของระบบนิเวศ AI ทั้งหมด
ผู้เขียนประเมินว่าการเติบโตของงบลงทุน AI ในสหรัฐฯ ปีหน้าจะชะลอลงอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งจะกระทบไทยที่การเติบโตพึ่งเครื่องยนต์นี้เกือบทั้งหมด แม้การชะลอเพียงเล็กน้อยก็กระทบทั้งการส่งออกและการลงทุนพร้อมกัน และยังไม่มีเครื่องยนต์อื่นรับช่วงต่อได้ทันที
ผู้เขียนยังคงมองว่าเศรษฐกิจไทยปี 2570 จะขยายตัวราว 2.1% ชะลอลงในครึ่งปีแรกจากฐานที่สูง ก่อนค่อย ๆ ฟื้นในครึ่งหลังจากการเบิกจ่ายงบประมาณ
การท่องเที่ยวที่ฟื้นตัว และอัตราดอกเบี้ยที่อยู่ในระดับต่ำ การเติบโตจะเริ่มกระจายตัวมากขึ้น แต่ยังพึ่งการลงทุน AI ในสัดส่วนสูง และมีประเด็นที่ต้องติดตามอีกสามด้าน
ด้านแรก นโยบายการเงินที่ทำงานยากขึ้น ธนาคารกลางหลักยังมีแนวโน้มขึ้นดอกเบี้ยต่อ เพราะราคาน้ำมันส่งผ่านไปสู่เงินเฟ้ออย่างล่าช้า ขณะที่เศรษฐกิจไทยซึ่งฐานรากยังอ่อนแอ ทำให้ธนาคารแห่งประเทศไทยขึ้นดอกเบี้ยตามได้ยาก ส่วนต่างดอกเบี้ยที่กว้างขึ้นจึงเพิ่มความเสี่ยงต่อความผันผวนของค่าเงินบาท
ด้านที่สอง นโยบายการคลังที่มีพื้นที่เหลือน้อย หนี้สาธารณะอยู่ที่ 68.61% ของ GDP ใกล้เพดาน 70% จากการประมาณการของผู้เขียน หากรัฐไม่หารายได้ทางอื่นหรือไม่ปรับทางบัญชี หนี้สาธารณะมีโอกาสทะลุเพดาน แต่ทางออกด้วยการขึ้นภาษีมูลค่าเพิ่มก็จะกระทบการบริโภคที่อ่อนแออยู่แล้ว
ทั้งนี้ หากกรอบการคลังระยะปานกลางส่งสัญญาณชัดว่าจะขึ้นภาษีจริง ครัวเรือนอาจเร่งซื้อสินค้าล่วงหน้า ทำให้การบริโภคเร่งตัวขึ้นชั่วคราวก่อนภาษีใหม่มีผล แล้วจึงอ่อนตัวลงหลังจากนั้น
ด้านที่สาม ปรากฏการณ์เอลนีโญที่อาจรุนแรงขึ้นในปีหน้า ซึ่งจะกระทบผลผลิตเกษตรและราคาอาหาร ผลจะตกกับกลุ่ม “ขาล่าง” ของตัว K มากที่สุด
โดยสรุป เศรษฐกิจไทยยังไม่ถึงกับถดถอย แต่กำลังเติบโตบนฐานที่แคบและเปราะบางขึ้น ขณะที่เครื่องมือทั้งการเงินและการคลังเหลือพื้นที่น้อยลง
ดังนั้น โจทย์สำคัญคือการทำให้เม็ดเงินลงทุน AI เชื่อมโยงกับผู้ประกอบการไทยมากขึ้น ยกระดับอุตสาหกรรมดั้งเดิมเข้าสู่ห่วงโซ่การผลิตใหม่ และให้ภาครัฐกลับมาเป็นแรงขับเคลื่อนผ่านการลงทุนอย่างจริงจัง เพื่อไม่ให้เศรษฐกิจไทยต้องพึ่งเครื่องยนต์เพียงตัวเดียวในวันที่เครื่องยนต์นั้นเริ่มมีความเสี่ยง
บทความนี้เป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่เกี่ยวข้องใด ๆ กับหน่วยงานที่สังกัดอยู่





