รู้หรือไม่ว่า สิงคโปร์มีหน่วยงานที่ทำหน้าที่ผลักดันให้ธุรกิจในประเทศออกไปแข่งขัน ลงทุน และขยายกิจการในต่างประเทศ (inside-out) หน่วยงานนี้มีชื่อว่า EnterpriseSG
หากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ของไทยมุ่งดึงดูดการลงทุนจากภายนอกเข้ามาสู่ประเทศ (outside-in) ผ่านสิทธิประโยชน์ทางภาษีและมาตรการส่งเสริมการลงทุนต่างๆ
EnterpriseSG ก็ทำหน้าที่ในทิศทางกลับกัน (inside-out) โดยสนับสนุนให้ธุรกิจสิงคโปร์ออกไปแสวงหาโอกาสและแข่งขันในตลาดต่างประเทศ
แนวทางดังกล่าวอาจดูสวนทางกับความเชื่อดั้งเดิมที่ว่าทุนไม่ควรไหลออกนอกประเทศ ภายใต้ข้อสันนิษฐานว่าเม็ดเงินที่นำไปลงทุนในต่างประเทศจะไม่ถูกนำกลับมาหมุนเวียน เพื่อสร้างการจ้างงานหรือเพิ่มมูลค่าให้แก่อุตสาหกรรมภายในประเทศ
แต่สำหรับสิงคโปร์ ซึ่งมีข้อจำกัดทั้งด้านทรัพยากรธรรมชาติอย่างน้ำและที่ดิน รวมถึงตลาดภายในที่มีประชากรเพียงราว 6.2 ล้านคน การออกไปแสวงหาโอกาสและเติบโตในต่างประเทศกลับเป็นหนทางสำคัญที่ช่วยให้ธุรกิจก้าวข้ามข้อจำกัดเหล่านี้
ที่สำคัญ การลงทุนในต่างประเทศไม่ได้หมายความว่าประเทศจะสูญเสียผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเสมอไป
ในทางกลับกัน การขยายกิจการออกไปสามารถสร้างรายได้และผลกำไรกลับมายังบริษัทแม่ และอาจช่วยสร้างงานและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจภายในประเทศอีกด้วย
ขณะที่กิจกรรมที่สร้างมูลค่าเพิ่มสูง เช่น การบริหารจัดการและการวิจัยพัฒนา (R&D) ยังคงดำเนินอยู่ในประเทศ
ตัวอย่างหนึ่งคือ Jumbo Seafood เจ้าของเมนูปูผัดพริกอันขึ้นชื่อ ซึ่งเคยล้มเหลวกับการเปิดสาขาแรกที่อินโดนีเซียเมื่อปี 2538 ด้วยความที่ยังขาดประสบการณ์ ก่อนจะกลับมาลองใหม่ด้วยการบุกเซี่ยงไฮ้ในปี 2556 โดยมี IE Singapore (ก่อนควบรวมเป็น EnterpriseSG) ช่วยปูทางในตลาดจีน
คำถามคือ หากจะนำโมเดล EnterpriseSG มาประยุกต์ใช้กับไทย จะต้องปรับอย่างไร โจทย์ของไทยแม้ไม่เหมือนสิงคโปร์เสียทีเดียว แต่ก็มีจุดร่วมอยู่ไม่น้อย ตลาดในประเทศกำลังถูกบีบทั้งจากโครงสร้างประชากรที่หดตัว และหนี้ครัวเรือนที่กดทับกำลังซื้อของผู้บริโภค
ธุรกิจไทยที่หากินในประเทศเพียงอย่างเดียวจึงมีโอกาสเติบโตที่จำกัด การออกไปต่างประเทศจึงอาจเป็นทั้งแนวทางกระจายความเสี่ยงและเส้นทางเติบโตใหม่
ยิ่งไปกว่านั้น โมเดลนี้อาจให้ประโยชน์แก่ไทยในอีกมิติหนึ่ง ทุกวันนี้ผู้ที่ออกไปเติบโตในต่างประเทศได้จริงส่วนใหญ่ยังเป็นทุนขนาดใหญ่ที่มีทรัพยากรและเครือข่ายพร้อม เช่น เครือเซ็นทรัลหรือซีพี ขณะที่ SME ส่วนใหญ่ยังเข้าไม่ถึงโอกาสเช่นนี้
ความเหลื่อมล้ำระหว่างทุนขนาดใหญ่กับ SME ที่มีอยู่แล้วในประเทศจึงถูกผลิตซ้ำในระดับนานาชาติ
หากออกแบบให้ดี กลไกแบบ EnterpriseSG ก็อาจเป็นทั้งเครื่องมือขยายตลาดและเครื่องมือสร้างสนามแข่งขันที่เท่าเทียมยิ่งขึ้น (level playing field) คำถามคือจะออกแบบอย่างไร ซึ่งแยกได้เป็นสามประเด็น
1.รัฐควรสนับสนุนในรูปแบบใด หัวใจของโมเดล EnterpriseSG คือ การให้รัฐกับภาคธุรกิจแบกรับต้นทุนและความเสี่ยงร่วมกัน รัฐจะช่วยออกค่าใช้จ่ายส่วนหนึ่งในการบุกตลาดต่างประเทศ หากธุรกิจกู้เงินธนาคารเพื่อขยายกิจการ รัฐจะช่วยรับความเสี่ยงหนี้เสียไว้ร้อยละ 50-70
ส่วนค่าใช้จ่ายในการขยายตลาดก็นำไปหักภาษีได้ นอกจากนี้ยังมีสำนักงานของ EnterpriseSG กว่า 35 แห่งทั่วโลกคอยให้คำแนะนำและจับคู่ธุรกิจกับคู่ค้าในตลาดเป้าหมาย
2.ธุรกิจแบบใดควรได้รับการสนับสนุน และภายใต้เงื่อนไขใด เกณฑ์พื้นฐานของ EnterpriseSG คือธุรกิจต้องจดทะเบียนในสิงคโปร์และมีคนสิงคโปร์หรือผู้มีถิ่นพำนักถาวรถือหุ้นอย่างน้อยร้อยละ 30 ธุรกิจใดที่ผ่านเกณฑ์นี้สามารถขอทุนสนับสนุนได้ โดย SME จะได้สัดส่วนการอุดหนุนสูงกว่าบริษัทขนาดใหญ่
นอกจากนี้ EnterpriseSG ยังมีโครงการสนับสนุนเพิ่มเติม (Scale-Up) ให้แก่บริษัทจำนวนจำกัดที่ผ่านการประเมินแล้วว่ามีศักยภาพเติบโตสูง
3.ใครเป็นผู้ตัดสินใจ และมีหลักธรรมาภิบาลอย่างไร EnterpriseSG เป็นองค์กรตามกฎหมาย (statutory board) ภายใต้กระทรวงการค้าและอุตสาหกรรม โดยรัฐมนตรีเป็นผู้แต่งตั้งคณะกรรมการ ซึ่งมีทั้งข้าราชการ ตัวแทนสหพันธ์ธุรกิจและสหภาพแรงงาน ไปจนถึงผู้บริหารจากภาคเอกชน ทั้งการดำเนินงานและการเบิกจ่ายงบประมาณอยู่ภายใต้การตรวจสอบของสำนักงานผู้ตรวจเงินแผ่นดินและรัฐสภา
ผู้เขียนเห็นว่า หากจะนำโมเดลนี้มาประยุกต์ใช้กับไทย สิ่งแรกที่ต้องทบทวนคือเราต้องการวัดความสำเร็จด้วยอะไร จะเป็นรายได้ การจ้างงาน และจำนวนตลาดใหม่ อย่างที่ EnterpriseSG ใช้ หรือจะเป็นการลดช่องว่างระหว่างทุนใหญ่กับ SME ในการแข่งขันระดับนานาชาติ
หรือการยกระดับบทบาทของผู้ประกอบการและอุตสาหกรรมไทยในห่วงโซ่มูลค่าโลก (global value chains) เพราะเป้าหมายที่ต่างกันย่อมนำไปสู่มาตรการสนับสนุนที่ต่างกัน
อีกประเด็นที่ต้องคิดให้ชัดคือ รัฐควรเข้ามามีบทบาทมากน้อยเพียงใด จะทำหน้าที่เพียงเชื่อมโยงธุรกิจกับธนาคารและแหล่งทุน หรือควรเข้าไปช่วยแบกรับต้นทุนและความเสี่ยงโดยตรง ภายใต้ข้อจำกัดทางงบประมาณที่มีอยู่
ในฐานะประเทศที่กำลังยกระดับขีดความสามารถทางเศรษฐกิจ ไทยอาจจำเป็นต้องกำหนดทิศทางการสนับสนุนให้เฉพาะเจาะจง โดยมุ่งไปที่อุตสาหกรรมซึ่งไทยมีความได้เปรียบ และมีศักยภาพที่จะขยับไปสู่กิจกรรมที่สร้างมูลค่าเพิ่มสูงขึ้นในห่วงโซ่มูลค่าโลก
แต่ที่สำคัญกว่านั้นคือ จะมีกลไกใดป้องกันไม่ให้หน่วยงานที่รับผิดชอบถูกครอบงำโดยกลุ่มทุนขนาดใหญ่หรือผู้มีอำนาจทางการเมือง จนกลายเป็นเครื่องมือแสวงหาผลประโยชน์ แทนที่จะทำหน้าที่อำนวยความสะดวก
หากตอบคำถามนี้ไม่ได้ ต่อให้ออกแบบเครื่องมือได้ดีเพียงใด หน่วยงานแบบ EnterpriseSG ในบริบทไทยก็อาจเป็นเพียงอีกช่องทางหนึ่งที่ทุนเดิมใช้ต่อยอดความได้เปรียบ แทนที่จะเป็นบันไดให้ผู้เล่นรายใหม่ก้าวขึ้นไปแข่งขันในตลาดโลก





