ภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรม (Energy, Resources & Industrials หรือ ER&I) คือรากฐานสำคัญของเศรษฐกิจทุกประเทศ ข้อมูลจากธนาคารโลกชี้ว่า ภาคอุตสาหกรรมในไทย ซึ่งครอบคลุมการผลิต การทำเหมือง ไฟฟ้า น้ำประปา และการก่อสร้าง มีสัดส่วนราวร้อยละ 32 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ ทำให้เป็นหนึ่งในกลไกขับเคลื่อนเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุด
แต่วันนี้ ภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรมกำลังอยู่ในจุดเปลี่ยนสำคัญ การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างในด้านเทคโนโลยี ห่วงโซ่อุปทาน การเปลี่ยนผ่านพลังงาน และภูมิรัฐศาสตร์ กำลังบีบให้บริษัทต่าง ๆ ต้องทบทวนกลยุทธ์ใหม่ทั้งหมด รายงานล่าสุดจาก ดีลอยท์ พบว่า ภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรม ไม่อาจพึ่งพารูปแบบการดำเนินธุรกิจแบบเดิมได้อีกต่อไป แต่ต้องเร่งปรับตัวเพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันในสภาพแวดล้อมที่ผันผวนและซับซ้อนมากขึ้น
ความท้าทายที่กำลังเปลี่ยนโฉมหน้า ภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรม
1. คอขวดด้านโครงสร้างพื้นฐานและห่วงโซ่อุปทาน
หนึ่งในความท้าทายเร่งด่วนคือความตึงเครียดของโครงสร้างพื้นฐานอุตสาหกรรม ตามรายงาน 2026 Power and Utilities Industry Outlook ของดีลอยท์ ระยะเวลารอคอยชิ้นส่วนโครงข่ายไฟฟ้าที่สำคัญ อย่างหม้อแปลงและอุปกรณ์สวิตช์เกียร์ยืดยาวออกไปหลายปี สะท้อนถึงการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานโลกและความต้องการโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานที่สูงขึ้น
เมื่อพลังงานหมุนเวียนและการใช้ไฟฟ้าขยายตัวขึ้น โครงข่ายไฟฟ้าต้องแบกภาระและรองรับกับแหล่งพลังงานที่ผันผวนมากขึ้นด้วย ความท้าทายจึงไม่ใช่แค่การเพิ่มจำนวนโรงไฟฟ้า แต่คือการปรับปรุงทั้งระบบ ตั้งแต่เครือข่ายส่งไฟฟ้าไปจนถึงระบบกักเก็บพลังงาน ซึ่งหมายถึงการลงทุนเพิ่มในโครงสร้างพื้นฐานอย่างมีนัยสำคัญ ต้นทุนโครงการพลังงานใหม่จะพุ่งสูงขึ้นกว่ารอบหลายปีที่ผ่านมา บีบให้บริษัทต้องเติบโตควบคู่กับวินัยทางการเงินอย่างเคร่งครัด
2. การเปลี่ยนผ่านพลังงานและแรงกดดันด้านการลดคาร์บอน
กระแสพลังงานคาร์บอนต่ำกำลังสร้างแรงกระเพื่อมครั้งใหญ่ ภาครัฐและนักลงทุนต่างเรียกร้องให้ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ขณะที่ผู้บริโภคให้ความสำคัญกับห่วงโซ่อุปทานที่ยั่งยืน
สำหรับอุตสาหกรรมที่พึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล เช่น ปิโตรเคมี ซีเมนต์ เหล็กกล้า หรือน้ำมันและก๊าซ การเปลี่ยนผ่านนี้จะซับซ้อนเป็นพิเศษ เพราะต้องอาศัยเทคโนโลยีที่มีต้นทุนสูง ทั้งการเปลี่ยนกระบวนการผลิตให้ใช้ไฟฟ้า เทคโนโลยีดักจับคาร์บอน และการใช้วัตถุดิบทางเลือก
ในประเทศไทยที่ส่วนใหญ่ยังใช้ก๊าซธรรมชาติผลิตไฟฟ้าและใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลในภาคอุตสาหกรรม ความท้าทายนี้ยิ่งทวีขึ้น การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบพลังงานสะอาดในแบบที่ยังแข่งขันได้ ต้องอาศัยแผนที่รอบคอบและการลงทุนมหาศาล
3. การเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัลและการปฏิบัติการขับเคลื่อนด้วย AI
เทคโนโลยีดิจิทัลกำลังเปลี่ยนโฉมหน้าอุตสาหกรรม ตั้งแต่การใช้ AI เพื่อการบำรุงรักษาโรงไฟฟ้าเชิงคาดการณ์ ไปจนถึงการบริหารห่วงโซ่อุปทานด้วยวิเคราะห์ขั้นสูง ผู้บริหารภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรม ส่วนใหญ่มองว่าการตัดสินใจด้วย AI และ การดำเนินงานบนฐานข้อมูลเป็นความสามารถที่จำเป็น
อย่างไรก็ตาม ระบบเก่าที่ล้าสมัย ข้อมูลที่กระจัดกระจาย และทักษะของพนักงาน จะเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ ช่องว่างทางดิจิทัลนี้เป็นแรงเสียดทานที่น่ากังวล บริษัทที่ปรับตัวช้าอาจเสียความสามารถในการแข่งขัน แต่การนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้จำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงองค์กรและการลงทุนอย่างมีนัยสำคัญ
มุมมองเชิงกลยุทธ์: การมองหาโมเดลธุรกิจ ER&I ใหม่ ๆ
บริษัทในภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรม ต้องทบทวนรูปแบบการดำเนินงานใน 3 มิติสำคัญ
1. เปลี่ยนการลดต้นทุน สู่การสร้างความยืดหยุ่น
วิกฤติด้านการขาดแคลนสินค้าในช่วงการระบาดใหญ่จนถึงความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ ได้เปิดเผยจุดอ่อนของระบบที่สนใจแต่เรื่องประสิทธิภาพมากเกินไป ความยืดหยุ่นจะกลายเป็นกลยุทธ์สำคัญในลำดับต้น ๆ ผ่านการกระจายห่วงโซ่อุปทาน การผลิตอุปกรณ์สำคัญในประเทศ และการสร้างระบบสำรองในเครือข่ายโครงสร้างพื้นฐาน
2. ระเบียบวินัยด้านทุนในยุคที่ต้องลงทุน
การเปลี่ยนผ่านพลังงาน การปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐาน และการเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัล ล้วนต้องลงทุนจำนวนมหาศาล ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการเงินต้องวางฉากทัศน์และจัดพอร์ตอย่างระวัง ทั้งผลตอบแทนทางการเงินและความสอดคล้องเชิงกลยุทธ์
3. การเปลี่ยนบริษัทพลังงานสู่แพลตฟอร์มโครงสร้างพื้นฐาน
บริษัทไฟฟ้าไม่ใช่แค่ผู้ขายพลังงานอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นผู้บริหารระบบนิเวศพลังงานที่ต้องบูรณาการการผลิตพลังงานหมุนเวียน ระบบกักเก็บ แหล่งพลังงานแบบกระจาย และเทคโนโลยีโครงข่ายอัจฉริยะ การบรรจบกันของอุตสาหกรรมนี้สร้างทั้งโอกาสใหม่และภัยคุกคามการแข่งขันที่ไม่เคยมีมาก่อน
ถึงเวลาต้องลงมือแล้ว
ภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรมเคยเป็นภาคส่วนที่ขึ้นชื่อด้านความมั่นคงและวงจรการลงทุนระยะยาว แต่ตอนนี้กำลังเข้าสู่ยุคใหม่ที่การเปลี่ยนแปลงเร่งตัวขึ้นอย่างไม่เคยมีมาก่อน ถึงเวลาทบทวนรูปแบบการดำเนินงานแบบเดิม เพราะความสำเร็จจะเป็นของผู้ที่กล้าเปลี่ยนแปลง ทั้งห่วงโซ่อุปทาน โครงสร้างพื้นฐาน เทคโนโลยีดิจิทัล และการสร้างความยืดหยุ่นในการดำเนินงาน
สำหรับไทยและเศรษฐกิจอุตสาหกรรมอื่น ๆ เดิมพันครั้งนี้สูงมาก ภาคพลังงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรม ไม่ใช่แค่ภาคส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจ แต่คือรากฐานของผลิตภาพทางเศรษฐกิจ การรักษารากฐานนี้ให้มั่นคงอาจเป็นหนึ่งในความท้าทายเชิงกลยุทธ์ที่สำคัญที่สุดของทศวรรษนี้