คนทำงานไม่ควรหยุดอยู่แค่การใช้ AI เป็น แต่ต้องพัฒนาความเชี่ยวชาญในอาชีพของตัวเองให้ลึกซึ้ง และนำเทคโนโลยีมาเสริมความสามารถนั้น
ในยุคที่ AI กำลังเปลี่ยนแปลงโลกการทำงานอย่างรวดเร็ว ผมได้ยินคนจำนวนไม่น้อยกังวลว่า หากอายุ 40 หรือ 50 ปีแล้วตกงาน จะยังมีใครต้องการจ้างอีกหรือไม่ หลายคนเชื่อว่าคนรุ่นใหม่ได้เปรียบกว่า เพราะเรียนรู้เทคโนโลยีได้เร็วกว่า
ขณะที่คนอายุมากกำลังจะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แต่ผมกลับคิดว่าปัญหาที่แท้จริงอาจไม่ใช่เรื่องอายุ เพราะคนอายุ 50 ปีที่พัฒนาตัวเองอยู่เสมอ อาจมีคุณค่ามากกว่าคนอายุ 30 ปีที่หยุดเรียนรู้ไปแล้วเสียอีก
เพราะเมื่อพูดถึงความเชี่ยวชาญ ผมนึกถึงคำกล่าวที่มักอ้างถึง บรูซ ลี นักแสดงและปรมาจารย์ศิลปะการต่อสู้ชาวฮ่องกงว่า เขาไม่ได้กลัวคนที่ฝึกเตะมาหมื่นท่า แต่กลัวคนที่ฝึกเตะท่าเดียวมาหมื่นครั้ง เพราะความเชี่ยวชาญที่แท้จริงเกิดจากการฝึกฝนจนแตกต่างจากคนทั่วไป
แนวคิดนี้ยิ่งสำคัญในยุค AI ที่ทุกคนสามารถค้นหาความรู้ได้ภายในไม่กี่วินาที แต่การมีข้อมูลไม่ได้หมายความว่าจะมีความสามารถในการนำข้อมูลนั้นไปสร้างประโยชน์ได้เท่ากัน
คนทำงานจึงไม่ควรหยุดอยู่แค่การใช้ AI เป็น แต่ต้องพัฒนาความเชี่ยวชาญในอาชีพของตัวเองให้ลึกซึ้ง และนำเทคโนโลยีมาเสริมความสามารถนั้น เพราะการตัดสินใจ การแก้ปัญหาที่ซับซ้อน และการสร้างผลลัพธ์จริงยังต้องอาศัยประสบการณ์และวิจารณญาณ คนวัย 40 หรือ 50 ปีจึงอาจมีข้อได้เปรียบจากประสบการณ์ ความเข้าใจธุรกิจ และความสามารถในการรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ หากรู้จักนำสิ่งเหล่านี้มาประยุกต์ใช้กับเทคโนโลยีใหม่ แทนที่จะยึดติดกับความสำเร็จในอดีต
แน่นอนว่าคนรุ่นใหม่จำนวนมากเรียนรู้เทคโนโลยีได้รวดเร็ว เพราะเติบโตมากับโลกดิจิทัล แต่ไม่ได้หมายความว่าคนอายุมากจะเรียนรู้ไม่ได้ อุปสรรคสำคัญบางครั้งกลับเป็นความเคยชินกับวิธีการเดิม และความรู้สึกว่าตัวเองมีประสบการณ์มากพอแล้ว จนไม่อยากกลับไปเป็นผู้เรียนอีกครั้ง ทั้งที่การก้าวออกจาก Comfort Zone และยอมรับว่าคนอายุน้อยกว่าอาจเก่งกว่าเราในบางเรื่อง เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการพัฒนาตัวเอง
เมื่อมองในระดับประเทศ ผมจึงเห็นว่าการ Upskill และ Reskill ประชาชนควรเป็นวาระแห่งชาติ เพราะการแข่งขันด้าน AI ไม่ได้จบลงที่การมี Data Center ขนาดใหญ่ หรือการซื้อเทคโนโลยีที่ทันสมัยที่สุด แต่ต้องทำให้คนไทยสามารถนำเทคโนโลยีเหล่านั้นมาสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้จริง ประเทศที่มีเทคโนโลยีดีที่สุดอาจไม่ได้ประสบความสำเร็จมากที่สุด หากแรงงานส่วนใหญ่ยังขาดความสามารถในการใช้ประโยชน์จากมัน
การยกระดับทักษะจึงต้องครอบคลุมคนทุกวัย ไม่ใช่เฉพาะนักศึกษาหรือคนทำงานด้านไอที แต่รวมถึงพนักงานวัยกลางคน ผู้บริหาร และคนที่กำลังเข้าสู่วัยเกษียณด้วย เพราะคนเหล่านี้ยังมีศักยภาพที่จะสร้างประโยชน์ได้อีกมาก ขณะเดียวกันองค์กรก็ควรมอง AI เป็นเครื่องมือเพิ่มความสามารถของพนักงาน ไม่ใช่เพียงเครื่องมือลดจำนวนคน แต่ท้ายที่สุดแล้ว ต่อให้รัฐบาลหรือองค์กรลงทุนพัฒนาบุคลากรมากเพียงใด หากเจ้าตัวไม่ต้องการเรียนรู้ ก็คงไม่มีใครสามารถเปลี่ยนแปลงเขาได้
วันนี้เราอาจกำลังพูดถึง AI แต่วันข้างหน้าอาจเป็น AGI หรือเทคโนโลยีใหม่ที่เรายังไม่รู้จัก สิ่งที่แน่นอนคือโลกจะไม่หยุดเปลี่ยนแปลงเพื่อรอให้ใครปรับตัวทัน การเรียนรู้ตลอดชีวิตจึงไม่ใช่เพียงคำขวัญที่ฟังดูดีอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นเงื่อนไขสำคัญของการรักษาคุณค่าและโอกาสในการทำงานของตัวเอง
ผมอยากฝากถึงคนที่กำลังกังวลว่าอายุ 40 หรือ 50 ปีแล้วจะเริ่มต้นใหม่ทันหรือไม่ว่า ไม่มีคำว่าสายเกินไปสำหรับคนที่ยังต้องการพัฒนาตัวเอง ประสบการณ์ที่สะสมมาหลายสิบปีไม่ได้สูญเปล่า หากรู้จักนำมาต่อยอดกับความรู้ใหม่ สิ่งที่เคยเป็นข้อจำกัดอาจกลายเป็นข้อได้เปรียบ และอาชีพที่เคยคิดว่ากำลังจะหมดไปอาจเปิดโอกาสให้เราได้ทำสิ่งใหม่ที่ไม่เคยนึกถึงมาก่อน
ผมคิดว่า AI อาจไม่ได้ทำให้คนอายุ 50 ปีตกงาน แต่กำลังทำให้คนที่มีความสามารถเท่าเดิมมาตลอด 20 ปีต้องเผชิญกับการแข่งขันที่หนักขึ้นต่างหาก ความสำเร็จของชีวิตการทำงานไม่ได้วัดกันที่จำนวนปีที่อยู่ในองค์กรหรือตำแหน่งสูงสุดก่อนเกษียณ แต่วัดกันที่ความสามารถในการสร้างคุณค่าให้กับองค์กรและสังคม เพราะอายุเป็นสิ่งที่เราหยุดไม่ได้ แต่การเรียนรู้เป็นสิ่งที่เราเลือกได้
