ความสุขในทุกระดับ

เกริ่นไว้ในสัปดาห์ที่แล้วถึงความแตกต่างของแต่ละคนที่นิยามการใช้ชีวิตและการทำงานแตกต่างกันไป ซึ่งเรื่องเหล่านี้ไม่ได้จำกัดอยู่คนแต่ละคน แต่ยังขยายไปถึงระดับประเทศและสังคมโลกด้วยเช่นกัน

เพราะหลายครั้งประเทศมหาอำนาจพยายามนำแนวคิด ระบบการเมือง หรือรูปแบบการพัฒนาของตนเองไปใช้กับประเทศอื่น โดยเชื่อว่านั่นคือหนทางที่ดีที่สุด แต่กลับลืมไปว่าทุกประเทศมีประวัติศาสตร์ ศาสนา และวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน สิ่งที่ใช้ได้ผลในประเทศหนึ่ง อาจไม่เหมาะกับอีกประเทศหนึ่งเลย

ตัวอย่างที่ถูกพูดถึงอยู่เสมอคือประเทศภูฏาน หลายคนมองว่าประเทศนี้ควรเร่งสร้างความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจให้เทียบเท่าประเทศพัฒนาแล้ว แต่ในอีกด้านหนึ่ง ชาวภูฏานจำนวนมากกลับให้คุณค่ากับความสงบของชีวิต ธรรมชาติ ครอบครัว และชุมชนมากกว่าตัวเลขทางเศรษฐกิจ 

สิ่งที่พวกเขาแสวงหาอาจไม่ใช่การมีรายได้สูงที่สุด แต่เป็นการมีชีวิตที่สมดุลที่สุด การตัดสินว่าพวกเขาควรมีความสุขแบบเดียวกับเรา จึงอาจเป็นเพียงการมองโลกจากมุมของเราเท่านั้น

เรื่องเดียวกันนี้สะท้อนผ่านเรื่องราวของครอบครัวหนึ่งที่มีคนหลายรุ่นอยู่ร่วมกัน วันหนึ่งลูกและหลานตั้งใจมอบเงินก้อนใหญ่ให้คุณยาย เพราะเชื่อว่านั่นคือของขวัญที่ดีที่สุด แต่คุณยายกลับนำเงินส่วนหนึ่งไปซื้อของจำเป็นให้ลูกสาว จากนั้นก็ซื้อของที่หลานชอบไว้รอวันที่หลานกลับมาเยี่ยมบ้าน ส่วนเงินที่เหลือกลับฝากคืนให้ลูกเก็บไว้เป็นกองกลางของครอบครัว เผื่อวันหนึ่งใครเดือดร้อนจะได้นำไปใช้

ลูกและหลานอาจคิดว่า ความสุขของคุณยายคือการมีเงินไว้ใช้ตามใจตัวเอง แต่สำหรับคุณยายแล้ว ความสุขกลับเป็นการได้เห็นลูกหลานสบาย ได้ช่วยเหลือคนในบ้าน และได้รู้ว่าหากวันหนึ่งเกิดปัญหา ทุกคนยังมีเงินก้อนนี้ไว้พึ่งพากัน

ความสุขของคนทั้งสามวัยจึงแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ไม่มีใครผิด และไม่มีใครถูก เพียงแต่ต่างคนต่างมีคุณค่าของชีวิตในแบบของตัวเอง

หลักคิดนี้ยังใช้ได้อย่างชัดเจนกับการบริหารองค์กร ผู้บริหารจำนวนมากมักพยายามทำให้ทุกคนทำงานในรูปแบบเดียวกัน เพราะเชื่อว่าความเป็นระเบียบคือประสิทธิภาพ แต่เมื่อบริหารคนไปนาน ๆ จะพบว่า ไม่มีมาตรฐานเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน บางคนชอบวางแผนอย่างละเอียดก่อนลงมือ บางคนเรียนรู้ได้ดีที่สุดจากการลงมือทำทันที บางคนคิดเป็นระบบ บางคนคิดสร้างสรรค์ บางคนทำงานคนเดียวได้ยอดเยี่ยม ขณะที่บางคนโดดเด่นเมื่อทำงานเป็นทีม หากผลลัพธ์สุดท้ายบรรลุเป้าหมายขององค์กร วิธีเดินไปสู่เป้าหมายนั้นก็ไม่จำเป็นต้องเหมือนกันเสมอไป

ผมมักเปรียบเทียบเรื่องนี้กับการบวกเลขอย่างง่าย การนำ 1 + 2 + 3 หรือ 3 + 2 + 1 หรือแม้แต่ 2 + 1 + 3 ล้วนให้คำตอบเป็น 6 เหมือนกัน แม้วิธีคิดจะต่างกันโดยสิ้นเชิง หน้าที่ของผู้นำจึงไม่ใช่การบังคับให้ทุกคนคิดแบบเดียว แต่คือการเปิดพื้นที่ให้แต่ละคนใช้จุดแข็งของตัวเอง เพื่อให้เกิดผลลัพธ์ร่วมกันที่ดีที่สุด เพราะองค์กรที่แข็งแรง ไม่ใช่องค์กรที่ทุกคนเหมือนกัน แต่คือองค์กรที่ความแตกต่างสามารถทำงานร่วมกันได้อย่างลงตัว

ท้ายที่สุดแล้ว ความสุขเป็นสิ่งที่ไม่มีใครนิยามแทนเราได้ เช่นเดียวกับความสำเร็จที่ไม่มีสูตรสำเร็จเพียงสูตรเดียว บางคนมีความสุขกับการเป็นผู้บริหารบริษัทใหญ่ บางคนมีความสุขกับการเป็นครูในต่างจังหวัด บางคนมีความสุขกับการเดินทางรอบโลก ขณะที่บางคนมีความสุขเพียงได้ใช้เวลากับครอบครัว ทุกเส้นทางล้วนมีคุณค่าในแบบของมัน ตราบใดที่เจ้าของชีวิตเป็นผู้เลือกด้วยตัวเอง

โลกใบนี้งดงามเพราะความหลากหลาย ไม่ใช่เพราะความเหมือนกัน หากต้นไม้ทุกต้นเป็นต้นเดียวกัน ดอกไม้ทุกดอกมีสีเดียวกัน หรือผู้คนทุกคนคิดเหมือนกัน โลกคงไม่มีทั้งศิลปะ นวัตกรรม วิทยาศาสตร์ หรือความก้าวหน้าทางอารยธรรม สิ่งที่ทำให้มนุษย์แตกต่างจากเครื่องจักร ไม่ใช่เพราะเราคิดเหมือนกัน แต่เพราะเรามีอิสระที่จะเลือก เชื่อ ฝัน และใช้ชีวิตในแบบของตัวเอง

บางที บทเรียนสำคัญที่สุดของชีวิต อาจไม่ใช่การพยายามทำให้คนอื่นเป็นเหมือนเรา แต่คือการเรียนรู้ที่จะเคารพว่า ทุกคนต่างมีเหตุผลของตัวเอง มีโลกของตัวเอง และมีความสุขในแบบของตัวเอง เมื่อเราเลิกสวมวิญญาณพระเจ้า เลิกตัดสินว่าชีวิตแบบไหนดีที่สุดสำหรับคนทั้งโลก เราจะค้นพบว่าความแตกต่างไม่ใช่อุปสรรคของการอยู่ร่วมกัน แต่เป็นพลังที่ทำให้โลกใบนี้สมบูรณ์และน่าอยู่กว่าที่เคยเป็น