มาตรฐานความสุข

มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีความโดดเด่นเป็นพิเศษ เพราะแม้จะเกิดจากพ่อแม่เดียวกัน เติบโตในบ้านหลังเดียวกัน ได้รับการเลี้ยงดูในสภาพแวดล้อมเดียวกัน แต่กลับมีบุคลิก ความคิด ความสนใจ และความฝันที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

เมื่อความแตกต่างเป็นเรื่องธรรมชาติ สิ่งที่เรียกว่า "ความสุข" หรือ "ชีวิตที่ดี" จึงไม่มีวันเป็นมาตรฐานเดียวกันได้ สิ่งที่คนคนหนึ่งใฝ่ฝัน อาจเป็นสิ่งที่อีกคนไม่เคยต้องการเลย บางคนมีความสุขกับการสร้างธุรกิจขนาดใหญ่ บางคนมีความสุขกับการเป็นครูในโรงเรียนเล็ก ๆ บางคนต้องการชื่อเสียง

ในขณะที่บางคนกลับเลือกใช้ชีวิตอย่างเงียบสงบโดยไม่มีใครรู้จัก หากผลลัพธ์สุดท้ายคือการใช้ชีวิตอย่างมีความหมายและไม่สร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น ก็ยากที่จะบอกว่าเส้นทางของใครเหนือกว่ากัน

ปัญหาคือ มนุษย์มักเผลอใช้ตัวเองเป็นมาตรฐานในการตัดสินสิ่งรอบข้างโดยไม่รู้ตัว เราใช้ประสบการณ์ของตัวเองเป็นคำตอบ ใช้ความสำเร็จของตัวเองเป็นบรรทัดฐาน และใช้ความสุขของตัวเองเป็นคำจำกัดความของคำว่า "ชีวิตที่ดี" จากนั้นจึงค่อย ๆ นำมาตรฐานนั้นไปวัดคนรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นลูก หลาน คนรัก เพื่อนร่วมงาน หรือแม้แต่คนที่เราไม่เคยรู้จักมาก่อน

หลายครั้งคำว่า "หวังดี" จึงกลายเป็นข้ออ้างของการยัดเยียดโดยไม่รู้ตัว พ่อแม่จำนวนไม่น้อยเลือกสาขาวิชาให้ลูก เพราะเชื่อว่าอาชีพนั้นมั่นคงกว่า หัวหน้าหลายคนบังคับให้ลูกน้องทำงานในรูปแบบเดียวกับที่ตนเองถนัด เพราะคิดว่านั่นคือวิธีที่ดีที่สุด

แม้กระทั่งในชีวิตประจำวัน เราก็มักแนะนำให้คนอื่นใช้ชีวิตเหมือนเรา กินเหมือนเรา ลงทุนเหมือนเรา หรือวางแผนอนาคตเหมือนเรา

มีแนวคิดหนึ่งที่สะท้อนเรื่องนี้ได้อย่างชัดเจน เป็นเรื่องที่เกริ่นถึงพระเจ้าที่กำลังถามนกตัวหนึ่งว่า อยากเปลี่ยนมาเป็นมนุษย์หรือไม่ หลายคนคงคิดว่านี่คือโอกาสที่ดีที่สุด เพราะในมุมมองของมนุษย์ การเป็นมนุษย์คือสิ่งที่ดีกว่าแน่นอน

แต่คำถามแรกที่นกถามกลับคือ "ถ้าเป็นมนุษย์แล้ว ยังมีหนอนให้กินไหม" เพราะพระเจ้ามาถามในจังหวะที่นกตัวนั้นกำลังหาอาหารกินพอดี เมื่อพระเจ้าตอบว่า มนุษย์ไม่กินหนอน นกจึงตอบทันทีว่า "ถ้าอย่างนั้นก็ไม่เป็นดีกว่า" แล้วก็บินกลับไปหาหนอนกินอย่างมีความสุข

ต่อมาพระเจ้าถามแมวด้วยคำถามเดียวกัน แมวกลับถามว่า "ถ้าเป็นคนแล้ว ยังจับหนูกินได้ไหม" เมื่อได้รับคำตอบว่าไม่ได้ แมวก็เลือกปฏิเสธเช่นเดียวกัน เพราะสำหรับแมวแล้ว การได้วิ่งไล่จับหนูคือความสุขของชีวิต ไม่ใช่การได้กลายเป็นมนุษย์

หลายคนอาจรู้สึกว่านกกับแมวพลาดโอกาสครั้งสำคัญ แต่หากลองมองให้ลึก จะพบว่าคนที่กำลังตัดสินนกและแมว ไม่ใช่ใครอื่น แต่คือมนุษย์เอง เรากำลังใช้มุมมองของมนุษย์ไปตัดสินชีวิตของสัตว์ โดยไม่เคยถามเลยว่า สำหรับนกหรือแมว ความหมายของชีวิตคืออะไร สิ่งที่ดีที่สุดสำหรับเรา อาจไม่ใช่สิ่งที่ดีที่สุดสำหรับเขาเลย

ในความเป็นจริง โลกไม่ได้ต้องการให้ทุกคนคิดเหมือนกัน หากทุกคนมีความฝันเหมือนกันทั้งหมด โลกคงไม่มีทั้งนักวิทยาศาสตร์ ศิลปิน นักดนตรี แพทย์ วิศวกร เกษตรกร หรือผู้ประกอบการ เพราะทุกคนจะวิ่งไปในทิศทางเดียวกัน ความแตกต่างของความสนใจต่างหาก ที่เป็นต้นกำเนิดของความคิดสร้างสรรค์ นวัตกรรม และความก้าวหน้าของมนุษยชาติ ทุกครั้งที่มีคนกล้าคิดต่าง โลกก็ก้าวไปข้างหน้าอีกหนึ่งก้าว

สิ่งที่น่ากังวลจึงไม่ใช่การที่คนเราคิดต่างกัน แต่คือการที่เราเชื่อว่ามีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน เพราะทันทีที่เราเชื่อเช่นนั้น เราจะเริ่มตัดสินคนอื่นทันทีโดยไม่ตั้งใจ คนที่เลือกอาชีพไม่เหมือนเรา คนที่ใช้ชีวิตไม่เหมือนเรา หรือแม้แต่คนที่มีเป้าหมายต่างจากเรา ล้วนถูกมองว่า "ผิด" ทั้งที่ความจริงแล้ว เขาอาจเพียงกำลังใช้ชีวิตในแบบที่เหมาะกับตัวเองที่สุด

การยอมรับว่าความสุขเป็นเรื่องเฉพาะบุคคล จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการเคารพความเป็นมนุษย์ เพราะเมื่อเราเข้าใจว่าแต่ละคนมีโลกของตัวเอง เราจะเลิกพยายามเปลี่ยนทุกคนให้เหมือนเรา และเริ่มเรียนรู้ที่จะรับฟังมากกว่าตัดสิน ซึ่งไม่เพียงทำให้ความสัมพันธ์ในครอบครัวดีขึ้น แต่ยังทำให้สังคมเปิดกว้างต่อความคิดใหม่ ๆ มากขึ้นด้วยเช่นกัน