ตัวหนังสือแห่งปีของญี่ปุ่น คือความกังวลจากทิศเหนือ!

ภาษาญี่ปุ่นที่เขียนแบบจีนเรียกว่า “คันจิ” หรือ “ฮ่านจื้อ” ในภาษาจีน อันหมายถึงตัวหนังสือที่ญี่ปุ่นใช้ร่วมกับจีน มีความหมายเหมือนกันแต่อ่านออกเสียงคนละแบบ

คนจีนกับคนญี่ปุ่นจึงพอจะอ่านหนังสือได้เหมือนกัน แม้ว่า ความรู้สึกเป็นศัตรู ที่สืบเนื่องจากประวัติศาสตร์ จะยังฝังลึกอยู่สำหรับคนทั้งสองชาตินี้

ปีนี้ท่านอาจารย์เซอิฮาน โมริแห่งวัดเก่าแก่คิโมมิซึที่เกียวโตเลือก 北 เป็น “ตัวอักษรแห่งปี”

เป็นเพราะพี่คิมจองอึนของเกาหลีเหนือแท้ ๆ

ตลอดทั้งปีนี้ คนญี่ปุ่นมีความรู้สึกปั่นป่วนวุ่นวาย เพราะการทดลองยิงขีปนาวุธของเกาหลีเหนือ ในหลายกรณีเป็นการยิงข้ามหัวทางเหนือของเกาะญี่ปุ่น สร้างความแตกตื่นพอสมควร

ถึงขั้นที่ทางการญี่ปุ่นต้องทำการฝึกให้ชาวบ้านเตรียมตัววิ่งเข้าซ่อนตัวในหลุมหลบภัยทุกครั้งที่ได้ยินเสียงหวอเตือนภัยทางอากาศ

ทุกปี “มูลนิธิคันจิ” ของญี่ปุ่นจะจัดกิจกรรมเลือกตัวหนังสือ หรือคำที่มีความหมายสำหรับคนญี่ปุ่นที่สุดในปีนั้น ๆ

เหมือนให้บอกกล่าวความเป็นไปของคนญี่ปุ่นด้วยตัวหนังสือตัวเดียว ซึ่งเป็นเรื่องที่ค่อนข้างท้าทาย แต่ก็ทำให้ต้องลุ้นกันทุกปี

ปีก่อน “คันจิแห่งปี” คือคำว่า 金 หรือทองเพราะนักกีฬาญี่ปุ่นชนะการแข่งขันที่ Rio Olympics เป็นจำนวนมาก

ปีนี้ที่เลือกตัวหนังสือ 北 ก็สร้างความฮือฮาไม่น้อย เพราะมีคำอธิบายว่าที่ตัดสินให้เป็น “ตัวหนังสือแห่งปี” ก็เพราะความรู้สึกของคนญี่ปุ่นที่หงุดหงิดงุ่นง่านกับเพื่อนบ้านทางเหนือ

การตัดสินจะเลือกหนังสือตัวไหนเป็น “คันจิแห่งปี” เขาใช้วิธีโหวตจากประชาชน ปีนี้มีคนออกคะแนนทั้งหมด 153,594 คน ในจำนวนนี้ 7,104 คนเลือกคำ “เหนือ” เหมือนกันหมด

ผู้หญิงวัย 38 คนหนึ่งบอกว่าที่เธอโหวตให้ตัวหนังสือ “เหนือ” เป็น “คันจิแห่งปี” ก็เพราะ “ดิฉันมีความหวาดผวากับการทดลองขีปนาวุธของเกาหลีเหนือตลอดทั้งปี เพราะคนรุ่นดิฉันไม่เคยประสบพบกับสงคราม ถ้าหากขีปนาวุธมาหล่นลงญี่ปุ่นจริง ๆ ก็น่ากลัวมาก ๆ”

ความจริง ความสัมพันธ์ของจีนกับญี่ปุ่น ต่อเกาหลีเหนือก็มีความแตกต่างกันไม่น้อย

จีนใกล้ชิดกับโสมแดงมากกว่าญี่ปุ่น

เกาหลีเหนือมองญี่ปุ่นเป็นศัตรูเพราะอยู่ข้างเดียวกับสหรัฐ

โสมแดงมองจีนเป็นมิตรเพราะความผูกพันที่ย้อนกลับไปถึงความสัมพันธ์อันใกล้ชิดระหว่างผู้ก่อตั้งเกาหลีเหนือคือคิมอิลซุง (ปู่ของคิมจองอึน) กับเหมาเจ๋อตุงของจีน

แต่ระยะหลังจีนกับเกาหลีเหนือก็ห่างเหินกันมากขึ้น ทุกวันนี้แม้จีนจะพยายามกล่อมให้เปียงยางยอมยุติการพัฒนาขีปนาวุธและนิวเคลียร์ คิมผู้เป็นหลานก็ยังไม่ค่อยจะฟังเท่าไหร่

ญี่ปุ่นกับจีนมีจุดยืนคล้ายกันตรงที่ไม่ต้องการให้เกาหลีเหนือมีอาวุธนิวเคลียร์ เพราะเมื่อคิมน้อยมีอาวุธร้ายแรงแล้ว จะดำเนินนโยบายแข็งกร้าวมากขึ้นอย่างไรก็ไม่รู้ได้ ทำให้นอนไม่หลับทั้งคู่

ตัวหนังสือ 北 จึงมีความหมายต่อจีนและญี่ปุ่นไม่เหมือนกัน

ถ้าตีความทำนองหาเรื่อง นักวิเคราะห์บางคนอาจจะคิดว่า 北 ที่ญี่ปุ่นเลือกเป็นตัวหนังสือแห่งปีนี้หมายถึงปักกิ่งหรือเปียงยางกันแน่

เพราะชื่อของปักกิ่งภาษาจีนก็คือ 北京 หรือ “เป่ยจิง” (เมืองทางเหนือ) เช่นกัน!