เหตุรุนแรงที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ทำให้เกิดคำถาม
ถึงกระบวนการพูดคุยสันติสุขฯ ว่าควรเดินหน้าต่อไปหรือไม่ โดยเฉพาะเรื่องการ “กำหนดพื้นที่ปลอดภัย” จะทำได้จริงหรือ
ฝ่ายที่สนับสนุนให้การพูดคุยฯเดินหน้าต่อไป ให้เหตุผลว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่ระหว่างกระบวนการพูดคุยหรือเจรจา จะมีเหตุรุนแรงเกิดขึ้น จึงควรเดินหน้าต่อไปเพื่อโดดเดี่ยวกลุ่มใช้ความรุนแรงให้ “หัวเดียวกระเทียมลีบ”
ส่วนฝ่ายที่คัดค้านให้เหตุผลว่ากำลังคุยอยู่กับ “ตัวปลอม” ที่ไม่สามารถสั่งการหรือควบคุมกองกำลังได้จริง แล้วจะคุยทำไม (กลุ่มนี้ไม่ได้คัดค้านกระบวนการสันติวิธีเพื่อสันติภาพ แต่ต้องการให้คุยถูกกลุ่ม ถูกตัว)
จริงๆ แล้วกระบวนการพูดคุยที่รัฐบาลกำลังดำเนินการอยู่กับกลุ่ม “มารา ปาตานี” มีความย้อนแย้งมึนงงในตัวเองพอสมควร จนบางทีอาจไม่สามารถนำทฤษฎีพูดคุยเจรจาในพื้นที่ขัดแย้งอื่นๆ มาอธิบายได้
โดยเฉพาะท่าทีและสถานะของ “มารา ปาตานี” จะเห็นได้ว่าเวลาเกิดเหตุรุนแรงขนาดใหญ่ จะรีบออกมาบอกอันทีว่ากลุ่มตนเองไม่ได้เป็นคนทำ คำถามก็คือเมื่อคุณไม่ได้เป็นคนทำให้พื้นที่ “ไม่ปลอดภัย” แล้วคุณจะมาทำข้อตกลง “พื้นที่ปลอดภัย” ได้อย่างไร ที่สำคัญคุณอยู่นอกประเทศ หากมีเครือข่ายเคลื่อนไหวอยู่ในพื้นที่จริงๆ ก็ไม่จำเป็นต้องทำ “ข้อตกลงใหม่” เพราะคุณไม่ใช่ต้นเหตุของความรุนแรง
เมื่อพูดถึงประเด็น “แยกดินแดน” ทางมารา ปาตานี ก็บอกว่าพร้อมพูดคุยในแนวทางสันติวิธี และจะแก้ไขปัญหาภายใต้รัฐธรรมนูญไทย ถ้าเป็นอย่างนี้ สถานะของ “มารา ปาตานี” ก็คือกลุ่มคนที่ไม่ชอบรัฐกลุ่มหนึ่ง อยากให้เปลี่ยนรูปแบบการบริหาร อยากมีส่วนร่วมในการปกครอง หรือกำหนดทิศทางนโยบาย ฉะนั้นก็ควรวางบทบาทแบบนั้น แต่ไม่ใช่บทบาทผู้สร้างสันติสุข
เพราะการจะสร้างพื้นที่ปลอดภัย พื้นที่หยุดยิง แล้วสุดท้ายทำไม่ได้ เนื่องจากคุยกันผิดฝาผิดตัว ผิดเรื่อง ผิดประเด็น ถึงที่สุดแล้วจะทำให้สังคมสับสน ประชาชนมึนงง และไม่เชื่อในกระบวนการพูดคุยอีกต่อไป
ที่สำคัญการมี “ข้อตกลง” ใดๆ ที่ไม่ได้มีนัยสำคัญว่าความสงบจะเกิดขึ้นได้จริง ย่อมเป็นตัวเร่งให้ฝ่ายที่ไม่อยากพูดคุยเจรจาโหมก่อเหตุรุนแรง จนทำให้ชาวบ้านผู้บริสุทธิ์เดือดร้อน
