ความมั่นคงโลกยี่สิบปีข้างหน้า

(Future Studies) ที่ต้องการปรับเปลี่ยนโลกในอนาคตให้เป็นดังที่ต้องการและสกัดกั้นไม่ให้เป็นไปในทางที่ไม่ปรารถนา แต่เรื่องนี้เป็นเรื่องใหม่สำหรับหน่วยงานภาครัฐที่ต้องเอามาใช้วางยุทธศาสตร์ หากจะปฏิบัติงานจริง การตรวจสอบสภาวะแวดล้อมในอีก 20 ปีข้างหน้าเป็นเรื่องยาก เพราะอะไรก็อาจจะเกิดขึ้นได้ โดยบางทีเชื้อพันธุ์ยังไม่ปรากฏให้เห็นในวันนี้เลยด้วยซ้ำ จึงเป็นเรื่องเสี่ยงที่ยุทธศาสตร์ 20 ปีข้างหน้าที่เขียนขึ้นวันนี้จะกลายเป็นเศษหมึกไร้ค่าในอีก 2-3 ปีข้างหน้า อย่างไรก็ตาม ยังมีความจำเป็นอยู่ดีที่ต้องหมั่นตรวจสอบสภาวะแวดล้อม วิเคราะห์ความเป็นไปได้บนพื้นฐานที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ตลอดจนจินตนาการที่พอเป็นไปได้

อีก 20 ปีข้างหน้า ถ้ามีคนบอกว่ากลุ่มรัฐอิสลาม (IS) จะยังคงไม่ถูกกวาดล้างสิ้นซาก หรือลัทธิจูเช่บูชาตัวผู้นำตระกูลคิมยังปกครองเกาหลีเหนือยังก่อปัญหาเอาล่อเอาเถิดกับเพื่อนบ้านอยู่อีก คนก็อาจจะกังขาว่าภายใต้การรวมหัวกันถล่มของมหาอำนาจ IS จะยืนระยะได้นานขนาดนั้นเชียวหรือ ส่วนระบอบล้าสมัยอย่างคิม จองอุน จะไม่โดนปฏิวัติตกเตียงในข้ามคืนของวันใดวันหนึ่งล่ะหรือ ดังนั้น การประเมินอนาคตของพวกเขาจึงเสี่ยงต่อความผิดพลาดได้ง่าย อย่างไรก็ตาม สี่หัวข้อต่อไปนี้ ผมค่อนข้างมั่นใจว่ามีโอกาสผิดพลาดน้อย

ประการแรกคือ ภัยคุกคามจากการก่อการร้ายสากลจะมีอยู่ต่อไปในอีก 20 ปีข้างหน้า ไม่ว่า IS หรืออัลกออิดะห์จะล่มสลายหรือมีอยู่ ทั้งนี้เพราะอุดมการณ์ของพวกเขาแพร่กระจายไปไกลแล้ว พวกเขาทำให้คนดีกลายเป็นคนบ้า คนบ้ายิ่งบ้าหนักขึ้น คนเหล่านี้เชื่อมั่นว่าหนทางเดียวที่จะพ้นจากการบีฑาของคนต่างศาสนาต่างลัทธินั้น ต้องมีการลุกขึ้นสู้ด้วยการใช้ความรุนแรง ต่อให้มีการพยายามกวาดล้างหรือร่วมมือกับปราบมมากเท่าไหร่ ก็จะมีผู้ก่อการร้ายรุ่นใหม่เกิดขึ้นเสมอ เพราะโลกนี้ยังไม่มีความเท่าเทียมกันอย่างแท้จริง และความรู้สึกถือเขาถือเรา (Ethnocentrism) ที่ก่อให้เกิดคนนอกสังคมนั้นก็เป็นธรรมชาติของมนุษย์ สำหรับไทยเราอาจได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งทางศาสนาที่จะปรากฏในเมียนมา และจากการรณรงค์ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติก็เป็นได้

สหรัฐจะยังคงเป็นมหาอำนาจต่อไปอีกนาน เนื่องจากยังมีความเหนือชั้นทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยเฉพาะด้านการทหาร เหนือกว่าชาติอื่นอยู่มาก ใน 20 ปีข้างหน้า โลกอาจแบ่งเป็นหลายขั้ว โดยที่จีน อินเดีย รัสเซีย หรือแม้แต่ฝรั่งเศสจะมีบทบาทสูงจนคานอำนาจสหรัฐ ได้ในหลายเรื่อง แต่ก็ไม่น่าจะทำให้สหรัฐคลายจากการเป็นเบอร์หนึ่ง ขณะเดียวกัน ก็ไม่ได้หมายความว่าสหรัฐ จะใช้ความเป็นเบอร์หนึ่งไปรบกับเบอร์สองและกดให้พวกเหล่านั้นต้องล่มสลายลง ทั้งนี้เพราะสหรัฐมักอาศัยความชอบธรรมกับอรรถประโยชน์สูงสุดเป็นตัวหนุนนโยบายของตน ดังนั้น จึงมีความเป็นไปได้ที่โลกใน 20 ปีข้างหน้า สหรัฐจะเพิ่มความร่วมมือกับประเทศคู่แข่งมากขึ้น และอาศัยความสัมพันธ์นั้นจำกัดการเดินของคู่แข่งไปในตัว ผลก็คือ แต่ละภูมิภาคยังบังเกิดความขัดแย้ง แต่ก็ปฏิเสธบทบาทการเกี่ยวข้องของสหรัฐไม่ได้

ในขณะที่ไทยต้องเจอกับสิ่งที่ประเทศกำลังพัฒนาค่อนไปใกล้จะพัฒนาแล้วประสบ นั่นคือปัญหาคนแก่เยอะ อีก 20 ปีข้างหน้าจะมีปัญหาที่จัดการยากกว่าผู้สูงวัยเสียอีก นั่นคือความหลากหลายของผู้ที่อาศัยอยู่ในประเทศ ก่อนหน้านี้ไทยเราเก่งมากเรื่องของการเป็นเบ้าหลอมให้คนเผ่าพันธุ์ต่างๆ ที่เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของประเทศกลายมาเป็นคนไทยสำนึกในความเป็นไทย ไม่ว่าเขาเหล่านั้นจะอพยพมาจากเมืองจีน ล้านนาหรืออีสาน แต่ในโลกปัจจุบันที่การเชื่อมโยงทุกมิติรวดเร็วสะดวกดาย คนจำนวนมากอาศัยอยู่ในประเทศโดยที่ไม่ผ่านกระบวนการ “ทำให้เป็นไทย” แล้วจะเกิดปัญหาอะไรขึ้นหรือไม่ ยังไม่ชัดเจนนัก แต่ก็มีคนบ่นถึงการถูกแย่งงาน การไม่อดกลั้นทางศาสนา การใช้ชีวิตที่ไม่เหมือนกันหนำซ้ำยังเป็นปรปักษ์กับแบบแผนขนบของสังคมส่วนใหญ่ และอาจรวมไปถึงการรักษาความปลอดภัยด้วย

ภัยคุกคามจากไซเบอร์จะเป็นภัยคุกคามแบบมนุษย์สร้างที่น่ากลัวที่สุด เพราะสร้างความเดือดร้อนได้มหาศาล โลกในอีก 20 ปีข้างหน้าจะต้องพึ่งพาเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์มากกว่าปัจจุบัน ตั้งแต่ระดับของการคัดสรรคนทำงานผ่านทางการทดสอบเล่นเกมเวอร์ช่วล ไปยันถึงการบ่อนทำลายระหว่างประเทศด้วยการหยุดยั้งการทำงานของกลไกเครื่องจักรของปฏิปักษ์ด้วยการใช้ปลายนิ้วจิ้ม เราไม่อาจประเมินความสูญเสียของภัยคุกคามด้านนี้ว่า จะไปได้ไกลถึงไหน เพราะขีดความสามารถของมนุษย์พัฒนาไปได้เกินกว่าจะจินตนาการถึง

ในฐานะนักวิเคราะห์ข่าวกรอง การมองอนาคตจึงเลือกเสนอแต่ภาพเชิงลบ แต่ยังมีประเด็นอีกมิใช่น้อยที่จะทำให้โลกน่าอยู่ เช่น การตระหนักถึงความ Clean ว่าเป็นแสงสว่างปลายอุโมงค์ที่จะทำให้โลกเรายั่งยืน หรือการเชื่อมโยงร่วมมือกันในสารพัดด้านก็ล้วนแต่มีส่วนเสริมสร้างเสถียรภาพของโลกมากขึ้น