การคุ้มครองผู้บริโภคในยุค Digital Convergence

การคุ้มครองผู้บริโภคในยุค Digital Convergence

ไม่กี่สัปดาห์ก่อนหน้านี้ ได้มีโอกาสไปเข้าร่วม Focus Group ของ TDRI ที่ดำเนินการ โดย อ.เอื้อจิต วิโรจน์ไตรรัตน์

หัวข้อที่เป็นเด็นของการสนทนา คือการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสื่อ ในยุค Convergence และบทบาทของ กสทช ที่สมควรปรับเปลี่ยนหรือขยับขยายหรือไม่ เพื่อการดูแลผู้บริโภคในยุคที่เปลี่ยนแปลงไป

ประเด็นหลัก ที่มีการพูดถึง คือการคุ้มครองผู้บริโภคในโลกอินเทอร์เน็ต โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สื่อต่างๆ ในยุค Convergence ที่เริ่มมีบทบาทกับคนรุ่นใหม่ของประเทศ อย่างที่ไม่แพ้สื่อในยุคดั้งเดิม เช่น โทรทัศน์ วิทยุ และกระทั่ง Digital TV

คงปฏิเสธไม่ได้แล้วว่า ในยุค Convergence ผู้บริโภครุ่นใหม่ กลับนิยมชมชอบ การบริโภคสื่อ ผ่าน Smartphones Tablets และอุปกรณ์เชื่อมต่ออื่นๆ ไปยังบริการที่คล้ายวิทยุและโทรทัศน์ ในโลกอินเทอร์เน็ต เช่น YouTube และพรรคพวก

จนเกิดเป็นคำถามระหว่างการ Focus Group ที่ว่า ในกรณีที่ YouTube ได้กำหนดให้ผู้บริโภคต้องดูโฆษณา ก่อนเข้าชมคลิปวีดีโอ ใครจะเป็นผู้กำกับดูแลการโฆษณาของ YouTube ควรจะเป็น กสทช หรือไม่ เพราะการโฆษณาบน Digital TV ก็ยังอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ กสทช

และมีการถกเถียงกันว่า หาก กสทช ได้มีการปฏิรูปบทบาท ระหว่าง บอร์ดโทรคมนาคม และบอร์ดบรอดคาสต์ จะสามารถคุ้มครองผู้บริโภคในยุค Convergence ได้มากขึ้นหรือไม่ และมากน้อยเพียงใด

ทิศทางที่น่าสนใจ ของบทสนทนาใน Focus Group นี้ คืออุปสรรคที่แท้จริง ของการคุ้มครองผู้บริโภคในยุคดิจิทัล อาจมิใช่เส้นแบ่งระหว่างการกำกับดูแล ในกิจการโทรคมนาคมและกิจการบรอดคาสต์ หากแต่เป็นว่า ธุรกิจในยุค Convergence เป็นบริบทแห่งโลกอินเทอร์เน็ตอันไร้พรมแดน กว่า 80% ของสื่อในยุค Convergence ที่ผู้บริโภคของไทยรับชม ผ่าน Smartphones Tablets และอุปกรณ์เชื่อมต่ออื่นๆ ล้วนเป็นบริการที่มาจากต่างประเทศ ถูกให้บริการมาจากโพ้นทะเล และไม่มีตัวตนทางกฎหมาย และกระทั่งการว่าจ้างพนักงานอยู่ภายใต้กฎหมายของประเทศไทย

จึงไม่ต้องคิด และไม่ต้องฝันว่า ธุรกิจเหล่านี้ จะมาขอใบอนุญาตประกอบกิจการสื่อ จาก กสทช

ดังนั้น ไม่เพียงแต่ กสทช แต่หน่วยงานภาครัฐทั้งหมดของประเทศไทย ย่อมไม่มีความสามารถที่จะคุ้มครองผู้บริโภคด้านสื่อ Convergence อย่างมีประสิทธิภาพ ตราบเท่าที่ กว่า 80% ของสื่อในยุค Convergence ที่ผู้บริโภคของไทยรับชม ไม่ได้อยู่ภายใต้กฎหมายของไทย

หนทางแก้ไข ในปัจจุบัน มีอยู่หนึ่งหนทาง นั่นก็คือการต่อรองของประเทศไทย ที่จะเจรจาให้ธุรกิจในโลกอินเทอร์เน็ต เข้ามาจดจัดตั้งนิติบุคคลอยู่ภายในประเทศไทย และอยู่ภายใต้กฎหมายไทย เพื่อที่ภาครัฐ จะสามารถคุ้มครองผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่สิ่งที่น่าเป็นห่วง ก็คืออำนาจต่อรองของประเทศไทย ว่ามีอยู่มากน้อยเพียงใด เพราะธุรกิจเหล่านี้ ซึ่งล้วนมาจากชาติมหาอำนาจ สามารถปฏิเสธที่จะให้บริการเข้ามาในประเทศไทย ซึ่งประเทศไทย ในปัจจุบัน ยังไม่มีบริการในโลกอินเทอร์เน็ตเป็นของตัวเอง ที่จะสามารถรองรับได้ หากบริการจากยักษ์ใหญ่ข้ามชาติ หยุดให้บริการในประเทศไทย

อีกประการหนึ่ง ที่มีการพูดถึง คือความเป็นห่วงเป็นใยของ ธุรกิจของคนไทยในโลกอินเทอร์เน็ต ในกรณีที่หากภาครัฐจะออกมาตรการกำกับดูแลที่เข้มงวดยิ่งขึ้น เพื่อมากำกับดูแลสื่อในยุค Convergence เพราะจะเป็นการเพิ่มต้นทุน ให้กับธุรกิจของไทย ในขณะที่ไม่ได้คุ้มครองดูแลผู้บริโภคคนไทยอย่างแท้จริง เพราะธุรกิจของคนไทย เป็นสัดส่วนที่น้อยกว่า 20% ของสื่อในโลกอินเทอร์เน็ตที่คนไทยรับชม และยังจะสร้างความเหลื่อมล้ำให้สูงยิ่งขึ้นไปอีกสำหรับธุรกิจของคนไทย ที่ต้องมาแบกรับต้นทุนจากการกำกับดูแล ในขณะที่ธุรกิจยักษ์ใหญ่ข้ามชาติ ก็ยังคงที่จะลอยนวลต่อไปได้

และต้องขอขอบคุณ อ.ศรัญญ์ทิตา ชนะชัยภูวพัฒน์ ที่ได้แนะนำถึงการกำกับดูแลกันเอง ที่จะสามารถช่วยแบ่งเบาภาระและเพิ่มความคล่องตัวให้กับการคุ้มครองผู้บริโภค อย่างไรก็ดี การกำกับดูแลกันเอง หรือกระทั่ง การกำกับดูแลร่วมกัน ย่อมจะสามารถที่จะทำได้ เฉพาะกับธุรกิจที่อยู่ภายในประเทศไทย และหรือมีความสมัครใจที่จะมาร่วมกันคุ้มครองดูแลผู้บริโภคทางด้านสื่อ แต่กว่า 80% ของสื่อในยุค Convergence เป็นการให้บริการมาจากต่างประเทศ ที่ไม่มีแม้กระทั่งนิติบุคคลในประเทศไทย จึงเป็นเรื่องที่ต้องติดตามดูว่าธุรกิจต่างประเทศเหล่านี้ จะมีความสมัครใจมาร่วมวงกำกับดูแลกันเองกับธุรกิจภายในประเทศหรือไม่

ยุค Convergence เป็นทั้งปัจจุบันและอนาคต สื่อที่ กสทช และกระทั่งภาครัฐของไทย จะสามารถกำกับดูแลได้ มีแต่จะเป็นสัดส่วนที่ลดน้อยลงไปเรื่อยๆ เมื่อเปรียบกับธุรกิจอินเทอร์เน็ตข้ามชาติที่ให้บริการมาจากโพ้นทะเล

ช่องว่างของการกำกับดูแลผู้บริโภคในยุค Convergence เป็นเรื่องจริง ทั้ง Google และ Facebook ต่างเปิดเผยข้อมูลการร้องขอให้ปิดกันหรือลบข้อมูลจากภาครัฐของไทย และสัดสวนที่ทั้ง 2 บริษัทตอบสนองตามคำร้องขอ หากผู้อ่านมีความสนใจสามารถตรวจสอบข้อมูลและตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง