เมื่อเวเนซุเอลาไม่เป็นข่าว

เช่น ภาคเอกชนของเวเนซุเอลารายงานอัตราเงินเฟ้อ แต่รัฐบาลกลับมิได้พิมพ์รายงานเกี่ยวกับเรื่องนั้นออกมาเกือบปี ทั้งที่ตามปกติจะพิมพ์ออกมาทุกเดือน สำหรับผู้สนใจในด้านการพัฒนา การงดพิมพ์รายงานของรัฐบาลเวเนซุเอลา เป็นเรื่องที่น่าจับตามอง เนื่องจากคงต้องมีอะไรที่ไม่ปกติเกิดขึ้น 

เป็นไปได้ว่าปัจจัยที่ทำให้รัฐบาลงดพิมพ์รายงาน ได้แก่ ภาวะขาดงบประมาณที่รัฐบาลกำลังเผชิญอยู่ แต่ปัจจัยที่มีความเป็นไปได้สูงกว่า น่าจะเป็นเพราะรัฐบาลไม่ต้องการให้ประชาชนรู้ความจริง หรือถูกหัวเราะเยาะ เพราะเวเนซุเอลาเผชิญกับเงินเฟ้อมานาน ทั้งที่ประเทศตกอยู่ในภาวะเศรษฐกิจถดถอยอย่างหนัก สภาพเช่นนี้ขัดกับทฤษฎีเศรษฐศาสตร์แนวตลาดเสรี เพราะตามปกติเมื่อเศรษฐกิจตกอยู่ในภาวะถดถอย กำลังซื้อจะน้อยลง ส่งผลให้ไม่มีการแย่งชิงกันซื้อสินค้าจนทำให้ราคาพุ่งขึ้น แต่เวเนซุเอลามีปัญหายืดเยื้อมานาน สภาพการณ์เช่นนั้นจึงเกิด

คอลัมน์นี้พูดถึงเวเนซุเอลาหลายครั้งในบริบทต่างๆ กัน เราอาจมองว่าเวเนซุเอลาโชคดี เพราะมีน้ำมันปิโตรเลียมที่ค้นพบแล้วมากที่สุดในโลก ขณะเดียวกัน อาจมองว่าเวเนซุเอลาโชคร้าย เพราะรายได้จำนวนมหาศาลจากการขายน้ำมัน ทำให้รัฐบาลบริหารจัดการผิดพลาด ถึงขนาดตกอยู่ในสภาพดังกับถูกสาปให้ตกอเวจี ความผิดพลาดมีมากและหลากหลาย รวมทั้งการใช้งบประมาณแบบสุรุ่ยสุร่าย การใช้นโยบายประชานิยม การเอาใจทหารและข้าราชการมากเกินไป การใช้อัตราแลกเปลี่ยนหลายอัตราที่ไม่สะท้อนราคาตลาดเสรี การยึดทรัพย์สินของภาคเอกชน การคุมราคาสินค้า การขายน้ำมันให้ประชาชนด้วยราคาแทบไม่สูงกว่าการให้เปล่า และการบังคับซื้อผลผลิตของชาวไร่ชาวนา ด้วยราคาต่ำกว่าราคาในท้องตลาด 

ความผิดพลาดถูกซ้ำเติมด้วยความฉ้อฉล และผลของการต่อต้านสหรัฐอเมริกา ยิ่งเวลาผ่านไปนาน ผลพวงทั้งหลายซึ่งมีความเกี่ยวพันกัน นับวันจะยิ่งสลับซับซ้อน จนทำให้เวเนซุเอลาตกอยู่ในสภาพลิงติดแห ยิ่งพยายามแก้ แต่กลับยิ่งถูกรัดแน่นขึ้น จนถึงกับตกอยู่ในภาวะล้มละลายหลายครั้ง สภาพการณ์ปัจจุบันอันได้แก่ภาวะถดถอยอย่างหนัก ประกอบกับภาวะเงินเฟ้อ ถูกจุดระเบิดให้เกิดขึ้น เมื่อราคาน้ำมันในตลาดโลกเริ่มตกต่ำมาก ครั้งล่าสุดเมื่อตอนปลายปีที่แล้ว

ราคาน้ำมันตกต่ำทำให้เวเนซุเอลาประสบปัญหา เนื่องจากทั้งเงินตราต่างประเทศและเงินสำหรับใช้ในงบประมาณ ส่วนใหญ่มาจากการขายน้ำมัน การขาดเงินตราทำให้ไม่สามารถซื้อสินค้าจากต่างประเทศได้ โดยเฉพาะสินค้าจำเป็น เช่น กลุ่มอาหาร อันที่จริงเวเนซุเอลาไม่น่าจะต้องซื้ออาหารจากต่างประเทศ เพราะมีที่ดินพร้อมกับน้ำและภูมิอากาศที่เหมาะแก่การทำเกษตรกรรม ส่งผลให้เวเนซุเอลาเคยเป็นยักษ์ใหญ่ในการผลิตโกโก้และกาแฟ แต่รัฐบาลดำเนินนโยบายไม่เหมาะสมหลายอย่าง เช่น อัตราแลกเปลี่ยนที่สูงมาก ทำให้การทำเกษตรกรรมไม่คุ้มค่า นโยบายประชานิยมจูงใจให้เกษตรกรอพยพจากชนบทเข้าเมือง ซึ่งเข้าถึงสวัสดิการได้ง่ายกว่า และการบังคับซื้อผลผลิตด้วยราคาต่ำ ทำให้ไม่คุ้มค่าเหนื่อย หรือขาดทุน 

รัฐบาลเข้าไปควบคุมการนำเข้า และการจำหน่ายอาหารพร้อมการควบคุมราคา การขาดเงินตราทำให้รัฐบาลไม่สามารถนำอาหารเข้าได้มากพอ ชาวเวเนซุเอลาจึงมักแย่งชิงกัน ถึงขนาดบางครั้งเกิดจลาจล จนบาดเจ็บอย่างแพร่หลายและถึงกับล้มตายก็มี เช่น เมื่อปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา การจลาจลส่งผลให้ประชาชนบาดเจ็บ 75 คน และหญิงสูงวัยถูกเหยียบตาย 1 คน

การขาดรายได้จากการขายน้ำมัน ทำให้รัฐบาลพิมพ์ธนบัตรออกมาจับจ่ายใช้สอย แต่เนื่องจากสินค้าส่วนมากหายากขึ้นและถูกควบคุมราคา ชาวเวเนซุเอลาจึงต้องพยายามหาซื้อจากตลาดมืด ซึ่งโก่งราคาได้ตามใจชอบ ด้วยเหตุนี้ประเทศจึงมีภาวะเงินเฟ้อ แต่เนื่องจากรัฐบาลควบคุมราคาสินค้า อัตราเงินเฟ้อที่คำนวณออกมาจากการใช้ราคาของรัฐบาลจึงไร้ความหมาย ส่งผลให้ภาคเอกชนต้องออกไปค้นคว้าหาข้อมูลเอง การที่ประชาชนรู้ทันว่าตัวเลขของรัฐบาลไร้ความหมาย คงเป็นปัจจัยที่ทำให้รัฐบาลงดพิมพ์รายงานออกมา ภาคเอกชนรายงายผลของการค้นคว้าว่า อัตราเงินเฟ้อในเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา สูงถึงเกือบร้อยละ 33 และมีแนวโน้มที่จะสูงต่อไป ส่วนทางด้านไอเอ็มเอฟ หรือกองทุนการเงินระหว่างประเทศ ก็ประมาณการว่าอัตราเงินเฟ้อจะสูงถึงร้อยละ 159 ในปี 2558 ในขณะที่ผลผลิตทั้งหมดจะลดลงถึงร้อยละ 10

สภาพการณ์ข้าวยากหมากแพง ส่งผลให้ประชานออกมาต่อต้านรัฐบาล ซึ่งตอบรับการต่อต้านด้วยมาตรการรุนแรง และจับผู้นำฝ่ายตรงข้ามขังคุก บางครั้งการคุมขังเกิดจากการใช้หลักฐานและพยานเท็จ ผู้ถูกคุมขังบางคนตายในขณะถูกคุมขัง สร้างความสงสัยว่าอะไรเกิดขึ้นแน่ หากราคาน้ำมันยังอยู่ในระดับต่ำมากต่อไป เป็นไปได้สูงว่าชาวเวเนซุเอลาจะออกมาขับไล่รัฐบาลอย่างเข้มข้น แต่การขับไล่รัฐบาลออกไปก็คงมิใช่คำตอบที่แท้จริง เพราะสภาพการณ์จะไม่เปลี่ยนไปในทางดีเร็วนัก เนื่องจากทุกอย่างบิดเบี้ยวไปมาก จากการใช้นโยบายที่ไม่เหมาะสมมาเป็นเวลานาน

สำหรับผู้สนใจในด้านการพัฒนา เวเนซุเอลาให้บทเรียนที่ดี โดยเฉพาะเรื่องการมีน้ำมันมาก แต่ไม่รู้จักบริหารจัดการ จนการมีน้ำมันกลายเป็นการถูกสาป เช่นเดียวกับอีกหลายประเทศในกลุ่มผู้ส่งออกน้ำมันขนาดใหญ่ เท่าที่ผ่านมา ดูจะไม่มีรัฐบาลของประเทศกำลังพัฒนา ใส่ใจในบทเรียนและนำไปพิจารณาหาทางประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์แก่การพัฒนาประเทศของตน ทั้งนี้ คงเพราะผู้กุมอำนาจรัฐในประเทศกำลังพัฒนา สนใจในด้านการสร้างความร่ำรวยให้ตัวเอง มากกว่าในด้านการพัฒนาประเทศ