ลูกหนี้คุณภาพ เล็กดี รสโต

อย่างเรา ๆ ท่าน ๆ จะกินจะใช้อะไรยังต้องคิดแล้วคิดอีก เพราะยามนี้มีเงินสดตุนกระเป๋าไว้อุ่นใจกว่า ก็บรรยากาศมันพาไปแบบนั้นจริง ๆ

เช่นเดียวกับธุรกิจธนาคารพาณิชย์ในปีนี้แทบไม่ต้องพูดถึงการเติบโตก้าวกระโดด หน้าที่หลักคือการประคองลูกหนี้ที่ให้เงินไป สามารถคืนหนี้ได้ไม่กลายเป็นหนี้เสียหรือเอ็นพีแอล ก็ช่วยลดภาระการตั้งสำรองที่จะกระทบกับผลกำไรของธุรกิจ เพราะภาวะที่เงินไม่คล่องมือเช่นนี้เอ็นพีแอลย่อมต้องเพิ่มขึ้นเป็นธรรมดา จึงเห็นว่ายอดหนี้เสียที่ธนาคารพาณิชย์รายงานในไตรมาสนี้เพิ่มขึ้นเกือบ 8 หมื่นล้านบาท หรือ 26% จากสิ้นปีก่อน

เนื้อหาที่ธนาคารพาณิชย์แจ้งต่อตลาดหลักทรัพย์ระบุว่าเอ็นพีแอลที่เพิ่มขึ้นมาจากลูกค้ารายย่อยและเอสเอ็มอีเป็นหลัก ซึ่งก็ไม่แปลกเพราะเป็นกลุ่มที่สายป่านสั้นและอาจจะติดขัดได้ง่ายกว่า แต่ไม่ได้หมายความว่ากลุ่มนี้จะเป็นลูกหนี้ที่ไม่มีวินัย

น่าเสียดายที่ผ่านมาธนาคารพาณิชย์ขนาดใหญ่ที่มีส่วนแบ่งตลาดในระบบเศรษฐกิจไทยมากกว่า 70% หลายรายหลีกเลี่ยงที่จะให้ลูกค้าระดับฐานรากของเศรษฐกิจกู้เงินกับธนาคาร ด้วยเหตุว่ารูปแบบธุรกิจธนาคารพาณิชย์เข้าไม่ถึงความเสี่ยงของลูกค้ากลุ่มนี้ หรือไม่รู้จักลูกค้ามากพอที่จะให้เงินกู้ แต่กลับรับฝากเงินลูกค้ากลุ่มนี้ไปปล่อยกู้ให้ธุรกิจขนาดใหญ่ได้ เพราะประเมินความเสี่ยงได้ง่ายกว่า

แต่ก็มีสถาบันการเงินหลายแห่งทั้งที่เป็นธนาคารพาณิชย์ หรือนอนแบงก์ที่เข้าไปรุกสินเชื่อตลาดสด รูปแบบง่าย ๆ ปล่อยกู้และเก็บเงินกันหน้าแผง คล้ายอาบังนั่นแหละ ช่วงหลังมีการเติบโตมากขึ้น หลายบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ได้ ทำให้เราเห็นความใหญ่โตของธุรกิจนี้ ซึ่งว่าไปแล้วอาจจะเล็กน้อบมากเมื่อเทียบกับตลาดเงินกู้นอกระบบที่ฝังรากลึกในเศรษฐกิจไทยมานาน

การที่ธนาคารแห่งประเทศไทย(ธปท.) เปิดกว้างเรื่องนาโนไฟแนนซ์ จึงถือเป็นโอกาสที่จะลดช่วยลดหนี้นอกระบบลงได้ แม้ในวันนี้ผู้ประกอบการส่วนใหญ่ยังไม่ได้รุกนาโนไฟแนนซ์อย่างจริงจัง (บางแห่งถึงขั้นพูดว่าขอใบอนุญาตไว้เพื่อ“เอากล่อง”จากธปท. แค่นั้น) แต่สินเชื่อในรูปแบบของไมโครไฟแนนซ์ที่มีอยู่แล้วก็น่าจะเป็นพื้นฐานที่จะพัฒนาต่อยอดไปถึงนาโนไฟแนนซ์ได้ในอนาคต

เมื่อไม่นานมานี้ผู้เขียนได้มีโอกาสพูดคุยกับลูกค้าระดับฐานรากของ “สมหวัง เงินสั่งได้” ซึ่งเป็นหนึ่งในธุรกิจใหม่ในกลุ่มทิสโก้ เธอชื่อแฟรี่ เจริญคุณ เป็นแม่ค้าขายกับข้าวถุงในตลาดแห่งหนึ่งในจังหวัดเชียงราย แฟรี่ถือเป็นลูกหนี้หน้าใหม่ในระบบการเงิน แต่เป็นลูกหนี้เก่าแก่ของเงินกู้นอกระบบ วันนี้เธอหลุดพ้นบ่วงหนี้ที่ผ่อนมากี่ปี เงินกู้จำนวน 5,000 บาทก็ไม่เคยหมดเสียทีทั้งที่ผ่อนถึงวันละ 200 บาท

  หลังจากได้เงินกู้มาจำนวน 49,500 บาท โดยหักค่าค้ำประกันของบสย.แล้ว 500 บาท เธอนำเงินที่ได้ไปปิดบัญชีหนี้นอกระบบ และนำไปขยายกิจการเพิ่มกล้วยทอดมาเป็นสินค้าใหม่ จ้างเพื่อนมาช่วยงาน 2 คนยอดขายเพิ่มขึ้นจากวันละ 2,000 บาทเป็น 4,000 บาท แล้วยังเหลือเงินกู้ที่ยังไม่ได้ใช้อีก 20,000 บาทเก็บไว้เป็นทุนหมุนเวียน   

แฟรีบอกว่าทุกวันนี้เธอรู้สึกมีอนาคต เริ่มมีเงินเหลือเก็บ เพราะเริ่มทำบัญชีครัวเรือน ทำให้รู้ว่าที่ผ่านมาค่าใช้จ่ายหมดไปกับสิ่งใด ที่สำคัญมองหาตึกแถวเพื่อขยายร้านอีกสักแห่ง และจ้างญาติพี่น้องมาช่วยงาน 

แม้แฟรีจะเป็นหนึ่งตัวอย่างของลูกหนี้ที่เริ่มเรียนรู้ที่จะเข้าสู่การเงินในระบบ แต่ที่ผ่านมาเธอก็มีวินัยจ่ายหนี้ให้กับเจ้าหนี้นอกระบบได้ เสมอต้นเสมอปลาย  การค้นหาลูกหนี้ที่ดีเป็นหน้าที่ของสถาบันการเงิน แม้จะตัวเล็ก แต่ที่สำคัญกว่าคือการบ่มเพาะให้พวกเขาแข็งแรง และเป็นกำลังคุณภาพ เป็นลูกหนี้เล็กดี รสโตให้เศรษฐกิจไทย