หญิงแกร่ง...ความหวังระดับโลก

สัปดาห์นี้จะชวนคิดกันต่อถึงผู้หญิงอีกกลุ่มที่มีลักษณะตรงข้ามกันคือเรียนน้อย ใช้แรงงานหนัก เงินขาดจนติดหนี้

2-3 วันก่อนมีโอกาสคุยกับพี่คนขับแท็กซี่ในเรื่องสัพเพเหระถึงตอนหนึ่งดิฉันพูดขึ้นว่าเดี๋ยวนี้เห็นผู้หญิงขับแท็กซี่มากขึ้นพี่แท็กซี่แกสวนขึ้นทันที “ก็ผัวมันเมาอ่ะ” ว่าแล้วก็ขยายความต่อว่าแกเคยเจอตอนไปเติมแก๊สและมีโอกาสได้พูดคุยกัน เลยรู้ว่ามีผู้หญิงหลายคนที่เอารถออกขับเพราะสามีไม่อยู่ในสภาพ และจะปล่อยรถจอดไว้ก็เสียเงินเปล่าๆ ปลี้ๆ ไหนๆ ก็เช่าออกมาแล้วสู้ออกไปวิ่งได้มากได้น้อยก็ยังดีกว่า

พี่แท็กซี่เล่าต่อว่าหลายคนเอาลูกเล็กกระเตงนั่งหน้ามาด้วยกัน ด้วยเหตุผลว่าอยู่บ้านก็ไม่มีใครดูแล จะปล่อยทิ้งหรือฝากเพื่อนบ้านเดี๋ยวนี้ก็ไว้ใจกันยากเย็น ฟากสามีเมาหลับยิ่งปล่อยลูกไว้ด้วยไม่ได้ นอกจากนั้น ยังมีเหตุผลเรื่องความปลอดภัย เพราะเค้าคิดว่าโจรมันเห็นมีเด็กอย่างน้อยก็น่าจะไม่กล้ามาจี้ปล้น หรือถ้าโชคร้ายจริงๆ ก็ให้ตายไปเลยพร้อมกัน (แกว่าของแกอย่างนั้น)

ได้ฟังเรื่องถ่ายทอดจากพี่แท็กซี่แล้วก็นึกสดุดีในความแกร่งของผู้หญิงนักสู้กลุ่มนี้ และถ้าลองนึกกันให้ดีจะเห็นว่ารอบตัวเราประกอบไปด้วยผู้หญิงที่ออกทำงานหาเงินเลี้ยงปากท้องที่ไม่ใช่แค่ตัวเอง แต่ส่วนใหญ่ต้องดูแลปากท้องคนอื่นในครอบครัวไปด้วย

ครั้งหนึ่งกลุ่มนิสิตที่ศศินทร์เลือกทำวิจัยผู้บริโภคกับแรงงานหญิงที่เป็นกรรมกรก่อสร้าง อีกกลุ่มทำวิจัยกับคนงานที่มาจากประเทศเพื่อนบ้านของเรา พบลักษณะคล้ายคลึงกันคือการมีเป้าหมายชีวิตเพื่อคนอื่น เช่น อยากให้พ่อแม่สุขสบาย อยากให้ลูกเรียนสูงๆ ได้ทำงานดีๆ จะได้มีชีวิตที่ดีกว่า

เมื่อถามถึงมุมมองต่อหนทางที่เป็น ต่างก็บอกว่าความอดทนเป็นสิ่งสำคัญ เพราะทุกวันต้องเจอกับความท้าทายตั้งแต่การกินอยู่ไปถึงความสัมพันธ์กับคนในครอบครัวและที่อยู่นอกบ้าน เมื่อถามถึงสาเหตุปัญหาก็ดูจะพันกันยุ่งอีนุงตุงนังไปหมดจนคล้ายเป็นวงจร เช่น ความจนนำไปสู่ความเครียด นำไปสู่ยาเสพติด นำไปสู่อาชญากรรมและพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม นำไปสู่ความไม่สามารถดำรงตนเลี้ยงชีพเยี่ยงสุจริตชน นำไปสู่ความจนและวนต่อเนื่องกันไป ถามว่าจะมีหนทางแก้ไขทำให้ชีวิตดีขึ้นได้อย่างไร ส่วนใหญ่ว่าไม่รู้เหมือนกัน และดูจะไม่มีความมั่นใจว่าในที่สุดชีวิตจะดีขึ้นโดยเห็นว่าที่ต้องเป็นอยู่อย่างนี้ ส่วนใหญ่เพราะถูกกำหนดมาจากโชคชะตาตั้งแต่ลืมตาดูโลก ทำให้เกิดมาจนและก็ต้องทนกันไป

ฟังดูแล้วเหมือนจะเต็มไปด้วยข้อจำกัด ต่างจากหญิงเก่งกลุ่มบินสูงที่เล็งเห็นโอกาสมากมาย แต่ปัญหาอยู่ที่ความไม่สามารถบรรลุถึงสิ่งที่ปรารถนาได้ทั้งหมดด้วยข้อขัดแย้งในบทบาทและทรัพยากร (เวลา) ที่ทำให้ความเป็นแม่กับความเป็นผู้บริหารต้องต่อสู้กันไปมาอยู่ตลอด ประกอบกับอีกปัญหาของกลุ่ม High Flyer คือการไม่ยอมรับว่าตัวเองมีปัญหา เนื่องจากแบกภาพลักษณ์และความคาดหวังของคนรอบข้างเอาไว้เพื่อให้ใครๆ เห็นว่าฉันประสบความสำเร็จ สามารถจัดการได้ ไม่เหมือนหญิงเหล็กกลุ่มแรงงานที่ไม่ปฏิเสธว่าตัวเองมีปัญหาอยู่มากมายแต่ถ้าสู้ก็จัดการกันไปทีละเรื่องๆ สปิริตความเป็นนักสู้ของหญิงกลุ่มนี้จึงเป็นความเก่งและแกร่งอีกแบบที่น่ายกย่องชื่นชม

ด้วยความแตกต่างทางความคิดและการดำเนินชีวิต ในการทำงานการตลาดกับผู้หญิงกลุ่มนี้จึงต้องปรับเชิงกลยุทธ์ด้วยโดยไม่ควรมองข้ามเพราะเห็นมีกำลังซื้อน้อย แต่ใส่ใจปรับสินค้าและสนนราคาให้เหมาะสม ยิ่งเมื่อพิจารณาขนาดตลาดจากจำนวนประชากรและอัตราการเติบโตยิ่งพบว่าไม่ควรละเลยกลุ่มนี้ รายงานวิจัยล่าสุดจากที่เมืองจีนพบว่า ประชากรหญิงกลุ่มรายได้น้อยที่อาศัยในชนบทเป็นกลุ่มที่น่าจับตามองที่สุด โดยเฉพาะที่ยังอายุไม่มาก เพราะเป็นฟันเฟืองสำคัญของการขยายตัวทางเศรษฐกิจระดับชุมชน จึงพบมีหลายองค์กรที่พยายามขยายตลาดมุ่งเจาะเข้ากลุ่มนี้เป็นลำดับแรกๆ ตัวอย่างเช่น ธุรกิจขายตรง สินค้าอุปโภคบริโภค และหมวดความสวยความงาม เน้นสินค้าคุณภาพพอใช้ราคาไม่แพง กลยุทธ์หลัก ได้แก่ การแนะนำบอกต่อแบบปากต่อปาก เพราะสอดคล้องพฤติกรรมกลุ่มนี้ที่อาศัยความเชื่อใจกันเป็นพื้นฐานการเลือกซื้อสินค้า ด้านการสื่อสารเน้นการใช้ดาราโดยเฉพาะที่เป็นระดับแม่เหล็กพบตามละครตอนเย็นหรือที่เห็นหลังข่าว เพียงมาแสดงตัวเป็น Presenter โดยไม่จำเป็นต้องให้เชื่อว่าใช้เอง ก็สามารถเป็นแรงจูงใจได้

ถัดมาบริการหลังการขายมีความสำคัญ เพราะงานวิจัยพบว่ากลุ่มนี้มีความจงรักภักดีกับแบรนด์สูง อาจเนื่องจากข้อจำกัดใน การเรียนรู้แบรนด์ใหม่ ไม่เหมือนกลุ่มอื่นที่ได้เห็นได้ลองไปเรื่อยๆ อีกอย่างหากได้มีการปฏิสัมพันธ์กันแล้วก็มักจะมีความเกรงใจประเด็นนี้เป็นอีกอันที่พี่แท็กซี่ต้นเรื่องเล่าให้ฟังถึงลูกค้าหลายประเภท แกว่ากลุ่มที่แต่งตัวดีไม่ค่อยคิดถึงหัวอกคนขับ เวลาไม่ได้ดั่งใจก็โวยหรือบ่นว่า และตอนจ่ายเงินชอบปัดเศษลงเพราะคิดเอาเองว่าเล็กน้อย 3-4 บาท พี่แท็กซี่บอกว่าไม่เหมือนเวลารับคนงานขึ้นรถ เขาจะถามด้วยความเกรงอกเกรงใจว่า “ลูกพี่ นั่งกันไปหลายคน คิดตังค์เพิ่มมั้ย” พี่แกวิเคราะห์ว่าคนหาเช้ากินค่ำเหมือนกันก็คงเข้าใจความจำเป็นของกันและกัน

นอกจากการมองเป็นลูกค้า ยังมีอีกฟากที่สามารถมองกลุ่มนี้เป็นแขนขาช่วยงาน อย่างโมเดลธุรกิจโทรศัพท์มือถือในบังกลาเทศที่เจาะเข้าหมู่บ้านในชนบทก็ใช้กลุ่มผู้หญิงเป็นจุดเชื่อมต่อให้ลูกบ้านมาใช้งานมือถือแล้วจ่ายเป็นครั้งๆ หรือที่มีกำลังก็ให้ขยายงานต่อสู่เหล่าผู้หญิงในชุมชน เช่นเดียวกับที่พม่า ที่ปรึกษารัฐมนตรีด้านการท่องเที่ยวเคยเล่าให้ฟังไว้ในการมาประชุมที่เมืองไทยว่าการขยายงานท่องเที่ยวชุมชนมุ่งที่ให้ผู้หญิงเข้ามามีบทบาทดูแล นอกจากเป็นการสร้างงานเพิ่มผลิตภาพกำลังคนแล้วยังเพราะเล็งเห็นว่าผู้หญิงมีทักษะที่เหมาะสมและมีความรับผิดชอบดูแลได้อย่างละเอียดถี่ถ้วน

ตัวอย่างที่เล่ามาชี้ให้เห็นศักยภาพของผู้หญิงอีกกลุ่ม ที่แม้ไม่มีการงานและการเงินโก้หรูแต่ใจสู้กับความอดทนจนต้องยกนิ้วให้ หญิงแกร่งเหล่านี้เป็นความหวังระดับโลก ดังจะเห็นได้จากบทสัมภาษณ์ผู้นำมากมายที่พบว่าเบื้องหลังความสำเร็จคือการเลี้ยงดูโดยแม่ที่แม้จะไม่มีความรู้ไปสู้กับใครแต่มีใจเกินร้อย