ว่าด้วยอินโฟกราฟิก… หนังสือพิมพ์

เป็นไปตามการให้พื้นที่ของประเด็นข่าวนั้นๆ บางฉบับให้ข้อมูลที่รอบด้านกว่า ด้วยการนำเสนอเส้นทางการจราจร เส้นทางเลี่ยง ผ่านแผนที่ประเภทระบุที่ตั้ง (Locator Maps) สร้างบริบทความเข้าใจต่อกรอบประเด็นข่าวที่นำเสนอได้ดี

ด้วยเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นประเด็นการเมืองของสังคม ช่วยผู้อ่านที่จะเข้าถึงข้อมูลที่ตั้ง จุดเกิดของเหตุการณ์ ทั้งผู้อ่านที่มีส่วนเกี่ยวข้องทั้งทางตรง และทางอ้อมจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น มีบ้างบางฉบับที่การนำเสนอด้วยอินโฟกราฟิกไม่มีนัยสำคัญ หรือช่วยเสริมความเข้าใจกับผู้อ่าน เป็นเพียงการใช้ภาพกราฟิกเชิงข้อความ (Text-Based Graphics) แทนที่ข้อความธรรมดา แต่อย่างน้อยที่สุดก็เป็นทิศทางที่ดีที่สื่อหนังสือพิมพ์และหนังสือพิมพ์ออนไลน์ไทย ให้ความตระหนักในการนำอินโฟกราฟิกมาใช้มากขึ้น โดยเฉพาะหนังสือพิมพ์ประเภทเน้นข่าวหนัก ที่นอกจากการรายงานข่าว ยังนำเสนอความเห็นต่อประเด็นข่าว ผ่านรูปแบบของบทวิเคราะห์ บทวิจารณ์ การอธิบายเหตุการณ์ด้วยหลักวิชาการและความคิดเห็นอย่างมีเหตุผล

อีกประเภท ได้แก่ หนังสือพิมพ์เนื้อหาเฉพาะด้าน เช่น หนังสือพิมพ์ธุรกิจ การเงิน เศรษฐกิจ เป็นต้น ส่วนหนังสือพิมพ์ที่เน้นข่าวเบา พาดหัวข่าวที่เร้าอารมณ์อย่างหนังสือพิมพ์หัวสี หนังสือพิมพ์ประชานิยมตามแต่จะเรียก มีการใช้งานปรากฏในส่วนข่าวเศรษฐกิจ แต่ก็เป็นอินโฟกราฟิกพื้นฐานอย่างการใช้ตาราง ภาพกราฟิกเชิงข้อความเป็นหลัก นอกจากนั้นก็มีบ้างแต่ต้องเป็นข่าวที่มีวาระความสำคัญจริงๆ จึงไม่ปรากฏการใช้อินโฟกราฟิกมากนัก

ยุคสมัยการบริโภคข่าวสาร “Informavore” ที่ผู้คนเป็นทั้งผู้รวบรวมและบริโภคข่าวสาร ต่างคนต่างเป็นผู้ผลิตข้อมูลอยู่ตลอดเวลา ปี 2007 มีงานวิจัยบอกว่า มนุษย์มีการบริโภคข้อมูลในแต่ละวันเทียบเท่าการอ่านหนังสือพิมพ์กว่า 170 ฉบับ แต่ ณ ปัจจุบัน ความต้องการบริโภคข่าวสารคงก้าวเกินกว่าจุดนั้นมามากแล้ว

ความเข้าใจของคนทั่วไป อินโฟกราฟิกและดาต้าวิชวลไลเซชั่นถูกเข้าใจว่าคือสิ่งเดียวกัน แต่ในความเป็นจริงเป็นความต่างที่เกี่ยวพันอยู่ด้วยกัน ในเมื่อดาต้าวิชวลไลเซชั่นเป็นกระบวนการนำเสนอข้อมูลในเชิงภาพกราฟิกจากค่าทางสถิติตัวเลข ดาต้าวิชวลไลเซชั่น เป็นภาษาบริบท (Language of Context) เพราะโดยตัวข้อมูลที่แปลงเป็นภาพกราฟิก หากปราศจากข้อมูลเปรียบเทียบ หรือข้อมูลอื่นประกอบคงเป็นการยากที่จะสร้างเข้าใจ ตัวอย่างเช่น ข้อมูลการลงทุน หากปรากฏข้อมูลที่นำเสนอเป็นตัวเลขการลงทุนปีใดปีหนึ่งเพียงชุดข้อมูลเดียวก็ไม่สามารถที่จะสร้างความเข้าใจ ความน่าสนใจให้เกิดขึ้นได้ดีไปกว่าการเอาข้อมูลหลายๆปี มาสร้างเป็นภาพกราฟิกแสดงแนวโน้มการลงทุน ประกอบกับเมื่อนำมาใช้ในข่าว การสร้างเรื่องราวให้เกิดขึ้น จะต้องมีการออกแบบ การจัดวางรวมกับกราฟิกประเภทอื่นๆ ข้อความ ภาพที่เพิ่มเข้ามา ปรากฏเป็นชิ้นงาน จึงถูกเรียกรวมว่า อินโฟกราฟิก

อีกประการดาต้าวิชวลไลเซชั่น เป็นเรื่องของการอคติ เพราะการนำเสนอชุดข้อมูล การออกแบบมีการคัดข้อมูล หลายๆ ชุดออกมานำเสนอ แต่ไม่ใช่ข้อมูลทั้งหมดของชุดเหตุการณ์ ในฐานะของผู้อ่านควรที่จะพินิจ ทำความเข้าใจชุดข้อมูลให้ดี อินโฟกราฟิกที่มีการดาต้าวิชวลไลเซชั่นที่พบเห็นได้บ่อยในหน้าหนังสือพิมพ์ คงเป็นในกลุ่มข่าวสารทางเศรฐศาสตร์ ธุรกิจ การลงทุน การเงินผ่านลักษณะของการนำเสนอในรูปแบบต่างๆ อาทิ กราฟแท่ง กราฟเส้น กราฟวงกลม เป็นต้น

การขับเคลื่อนของอินโฟกราฟิก สำหรับข่าวในหนังสือพิมพ์ เป็นการสร้างชุดข้อมูลที่ง่ายที่จะเข้าใจ เสริม ประกอบการเล่าเรื่องของประเด็นข่าวที่กำลังนำเสนอ โครงสร้างการเล่าเรื่องของอินโฟกราฟิกมีความต่างจากโครงการเล่าเรื่องพื้นฐานของอินโฟกราฟิกที่ประกอบด้วย ส่วนพื้นฐานหรือส่วนแนะนำ ทำหน้าที่แนะข้อมูลให้ผู้อ่านทราบว่าเป็นข้อมูลเกี่ยวกับอะไร มาถึงส่วนเนื้อหา ที่จะนำเสนอเรื่องราวผ่านตัวกราฟิกและส่วนสรุป แต่สำหรับหนังสือพิมพ์จะปรากฏเพียงในส่วนข้อมูลพื้นฐานและส่วนเนื้อหา เพราะข้อมูลจากอินโฟกราฟิก จะต้องเสริมหรือประกอบเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องราวข่าวที่นำเสนอ

อินโฟกราฟิกบนสื่อหนังสือพิมพ์เป็นอินโฟกราฟิกในรูปแบบที่ง่ายและพื้นฐานทั่วไป ทำหน้าที่ในการให้ข้อมูล และ อรรถาธิบายปรากฏการณ์ เหตุการณ์ ประเด็น ในลักษณะกราฟิกภาพนิ่ง ต่างจากอินโฟกราฟิกบนสื่อใหม่ที่สามารถสร้างปฏิสัมพันธ์กับผู้อ่าน โจทย์สำคัญที่จะทำให้การใช้งานอินโฟกราฟิก สร้างความเข้าใจและประสบความสำเร็จ คือการทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า การสร้างความเหนือกว่าเชิงรูปภาพ ให้ผู้อ่านสะดุดตา จดจำได้มากกว่าข้อความ

ฝ่ายศิลปกรรมของหนังสือพิมพ์ต้องเข้าใจธรรมชาติของชุดข้อมูลที่จะออกแบบ เลือกใช้ประเภทของกราฟิกที่นำเสนอได้แม่นยำและสอดคล้องทั้ง กราฟิกเส้นเวลา ตาราง กราฟแท่ง กราฟเส้น กราฟวงกลม และกราฟิกเชิงข้อความ เพราะแต่ละประเภทมีทั้งจุดแข็ง จุดอ่อน และวัตถุประสงค์ของการใช้งาน