บริโภคสื่อ...บนสถานการณ์ ความขัดแย้ง

นำไปสู่ความขัดแย้งที่รุนแรง การหยิบอาวุธประทุษร้ายกันถึงขั้นเสียชีวิต อย่างที่ปรากฏในสื่อ กรณีการปะทะกันในพื้นที่มหาวิทยาลัยรามคำแหง ทำให้มีผู้ได้รับบาดเจ็บและเสียชีวิต เมื่อไหร่ก็ตามที่มีสภาวการณ์ทางสังคมวิกฤตผิดปรกติ ความต้องการแสวงหาข่าวสารจะสูงขึ้นอย่างชัดเจน โดยเฉพาะเหตุการณ์ช่วงระหว่างวันที่ 24 พฤศจิกายน ถึง 1 ธันวาคม 2556 การออกมาแสดงพลังของประชาชน การชุมนุมของกลุ่มคณะกรรมการประชาชนเพื่อการเปลี่ยนแปลงประเทศไทยให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์อันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข (กปปส.) ที่มีนายสุเทพ เทือกสุบรรณเป็นเลขาธิการดาวกระจายการชุมนุมทั้งที่ถนนราชดำเนินกระทรวงการคลัง และศูนย์ราชการ แจ้งวัฒนะ อีกกลุ่มหนึ่งที่มีการชุมนุมคู่ขนานกันคือ กลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) ณ สนามกีฬาราชมังคลากีฬาสถาน หัวหมาก

จากข้อมูล Truehit.net เว็บไซต์ข่าวออนไลน์หลายต่อหลายสำนัก มีจำนวนผู้เข้าอ่านมากขึ้นกว่า 15-20 % อาจจะมีบางเว็บที่มียอดการเข้าชมสูงกว่านั้นเว็บไซต์ข่าวออนไลน์ที่มียอดผู้อ่านสูงสุดอย่าง เว็บไซต์ผู้จัดการออนไลน์มียอดผู้เข้าอ่านกว่า 740,000 คนต่อวัน (ข้อมูล ณ วันที่ 1 ธันวาคม 56) เว็บไซต์ข่าวอื่นๆ ก็มียอดเข้าชมที่สูงขึ้นเช่นกัน คำที่ถูกค้นหาก็เป็นคำที่เกี่ยวพันกับการชุมนุม อาทิ คำว่า “เกาะติดสถานการณ์ม็อบ” “ข่าวม็อบ” หรือ “ม็อบ” เป็นต้น

สื่อสังคมออนไลน์ หรือโซเชียลมีเดีย เป็นพื้นที่ประกาศตัวตน แสดงความคิดเห็นไม่เฉพาะเรื่องราวส่วนตัว แต่ยังรวมถึงการแสดงความคิดเห็นทางการเมือง การเคลื่อนไหวกิจกรรม การนัดรวมกลุ่มของคนที่มีทัศนะความเห็นที่เหมือนกัน โซเชียลมีเดียที่ได้รับความนิยมคงจะหนีไม่พ้น เฟซบุ๊ค ทวิตเตอร์ และอินสตาแกรม การใช้เฟซบุ๊คแสดงออกทางการเมืองผ่านภาพโปรไฟล์ส่วนบุคคล การโพสต์ภาพ ข้อความ แชร์ กดไลค์ สิ่งที่ตรงกับความคิดเห็นของตน สื่อโซเชียลอย่างทวิตเตอร์ ถูกใช้ในการทวีต (Tweet) ข้อความ การเป็นทั้งผู้ติดตาม (Following) และผู้ถูกติดตาม (Follower) ข้อความที่ทั้งถูกทวีต (Tweet) และรีทวีต (Retweet) โดยกลุ่มคนสื่อ นักข่าว ผู้สื่อข่าวภาคสนาม นักการเมือง ตลอดจนคนทั่วไปที่ต้องการมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น สื่อข่าวไปยังบุคคลอื่นๆ คำที่มีใส่ Hashtag มากที่สุด ขณะนี้คือ #PrayforThailand สอดคล้องกับสถานการณ์ ณ ขณะนี้ ที่ทุกคนต่างปรารถนาให้บ้านเมืองกลับสู่ความสงบสุขโดยเร็ว อินสตาแกรม ใช้ในการโพสต์ แชร์ภาพถ่าย หรือข้อความ ที่แสดงจุดยืนทางความคิดของตน

การเคลื่อนไหวทางการเมืองของกลุ่มต่างๆ อยู่ในความสนใจและนำเสนอ ของสื่อกระแสหลักอย่างโทรทัศน์มาตลอดแม้จะมีข้อโต้แย้งในการให้พื้นที่และความสำคัญของข่าว มากบางน้อยบาง ขึ้นกับนโยบาย กลไกบริหาร โครงสร้างของแต่ละสถานี ฟรีทีวี อย่างช่อง 3 5 7 โมเดิร์นไนต์ NBT และไทยพีบีเอส ที่มีกลุ่มครัวเรือนรับชมกว่า 8 ล้านครัวเรือน ทีวีดาวเทียมและเคเบิลกว่า 14 ล้านครัวเรือน การเชื่อมโยงและแชร์สัญญาณช่องรายการอย่างราชดำเนินเน็ตเวิร์ค อันประกอบด้วย ช่อง บลูสกาย ทีนิวส์ FMTV 13 สยามไท และ เอเอสทีวี ที่ร่วมการถ่ายทอด การปราศรัย การเคลื่อนไหวการชุมนุมของกลุ่ม กปปส. ช่องเอเชียอัพเดท ถ่ายทอดการชุมนุมของกลุ่ม นปช.ดังนั้น จะพบว่าในภาวะความขัดแย้งทางการเมือง ประชาชนมีช่องทางมากมายในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารอย่างไรที่จะบริโภคสื่ออย่างชาญฉลาด ได้ข้อมูลที่ครบถ้วน ถูกต้องมากที่สุด

สื่อโทรทัศน์น่าเชื่อถือ แต่ต้องรอบด้าน

สื่อโทรทัศน์มักถูกกลุ่มเคลื่อนไหวทางการเมือง ค่อนขอดในแง่การให้พื้นที่การนำเสนอข่าว การกดดันโดยการยกกลุ่มผู้ชุมนุมไปประท้วงหน้าสถานีและความพยายามที่จะเข้าแทรกแซง การควบคุมเนื้อหารายการขณะที่ทางสถานีก็ใช้กลวิธีการปรับช่วงเวลา พื้นที่นำเสนอข่าวมากขึ้นหลังถูกกดดัน หรือบางสถานีที่นำเสนอข่าวสารเพียงด้านเดียว ทั้งหมดทั้งปวงคงไม่ใช่แนวทางปฏิบัติที่เหมาะสม สื่อมวลชนควรตระหนักในหน้าที่บทบาทของตน การนำเสนอข้อเท็จจริง รอบด้าน ตรงไปตรงมา และให้ความสำคัญกับเหตุการณ์ และวาระทางสังคม การที่สื่อไม่สามารถสนองตอบต่อความต้องการข่าวสาร ย่อมทำให้ประชาชนแสวงหาทางเลือก ทีวีดาวเทียมก็เป็นอีกช่องทางในการรับชมรายการ หลายช่องที่กำหนดตนเองเป็นสถานีข่าว หลายช่องที่ถูกมองเป็นสื่อทีวีที่เลือกข้างจากสาระเนื้อหารายการที่นำเสนอ ในสถานะผู้บริโภคหรือผู้ชมรายการ การเลือกรับข่าวสารทั้งจากช่องที่ชื่นชอบและช่องที่ถูกมองเป็นคู่ขัดแย้ง พิจารณาร่วมกับการดูฟรีทีวี การพิเคราะห์ ตัดสินข้อมูลคือหน้าที่ของผู้ชมการเลือกเปิดรับที่หลากหลายจะทำให้ได้รับความจริงที่รอบด้านมากกว่าในทางตรงข้าม มวลชนก็ควรที่จะให้ความเคารพในสิทธิเสรีภาพของสื่อที่จะทำหน้าที่นำเสนอข่าว การร้องเรียนเป็นสิ่งที่พึงกระทำได้ แต่อย่าก้าวล้ำเกินกว่าขอบเขตกลายสภาวะเป็นการคุกคามสื่อ กดดันสื่อ

สื่อใหม่ รวดเร็ว ฉับไว แต่ต้องรอบคอบ

แม้สื่อโทรทัศน์เป็นสื่อที่ให้ข้อมูลที่เชื่อถือได้ ด้วยกระบวนการผลิตเนื้อหาที่ต้องมีการตรวจสอบที่มีของข้อมูล มีขั้นตอนการกลั่นกรองก่อนการนำเสนอ แต่สื่อสังคมออนไลน์ ความรวดเร็วในการนำเสนอ อุปกรณ์สื่อสาร โทรศัพท์สมาร์ทโฟนทุกเครื่อง ทำให้ทุกคนสามารถที่จะเป็นผู้ผลิตข่าว เล่าเรื่องราวผ่านแอพพลิเคชั่นยอดนิยม เฟซบุ๊ค ทวิตเตอร์ อินสตาแกรม ความรวดเร็ว สะดวกคือข้อดี ข่าวจากสื่อทีวีนำเสนอในมุมมองหนึ่ง แต่ในบางสถานการณ์ การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร คลิปวีดิโอ ภาพนิ่ง จากผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์ก็ให้ข้อเท็จจริง หรือเสริมเรื่องราวจากการรับรู้ผ่านสื่อ ลำพังสำหรับผู้บริโภคสื่อออนไลน์แล้ว การพินิจด้วยสติ มีความสำคัญ ในการเชื่อถือชุดข้อมูล ควรที่จะตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลในสื่ออื่น หรือแหล่งที่มาของข้อมูล ข้อมูลบางอย่างคือข้อเท็จจริง แต่ควรพิเคราะห์ถึงเจตนาของข่าว หรือสาระแอบแฝงว่ามีมาด้วย หรือ การแชร์สื่อ หรือ ข้อความ ระวังในการสร้างความเกลียดชังให้สูงขึ้น ขยายวงกว้างมากขึ้นในสังคม

คงเป็นการหลีกเลี่ยงไม่ได้ในสถานการณ์ที่มีความรุนแรง ข้อมูลข่าวถูกผลิตขึ้น ทั้งจากองค์กรสื่อ และปัจเจกบุคคลพลเมืองของสังคม ข่าวที่มีข้อเท็จจริง ข่าวที่เป็นข่าวลือ อันเกิดจากวาทกรรมอำพรางที่มีวาระแฝง “การเปิดรับรอบด้าน สติไตร่ตรอง คิดพิเคราะห์อย่างมีเหตุผล” จะเป็นสิ่งที่ทำให้ผู้บริโภคสื่อเป็นผู้ควบคุมสื่อ ไม่ใช่ถูกครอบงำโดยสื่อ เพราะเราอยู่ในยุคสมัยที่ต้องรู้เท่าทันสื่อ การปิดกั้น จำกัดช่องทาง การเข้าถึงสื่อไม่สามารถกระทำได้ในสภาวะที่ภูมิทัศน์สื่อมีความหลากหลาย